Nông dân Chí Minh giữ ruộng sạch, thu tiền triệu từ con cáy
Những ngày đầu hè, khi lúa xuân bắt đầu uốn câu, trĩu hạt cũng là lúc nông dân xã Chí Minh (TP. Hải Phòng) tất bật bước vào vụ thu hoạch cáy. Trên những vùng đất bãi ven sông Thái Bình, người dân tranh thủ đi đặt bẫy từ sáng sớm, tận dụng thời điểm con cáy bò lên kiếm ăn để thu hoạch.
Xã Chí Minh được thiên nhiên ưu đãi vùng đất bãi ven sông rộng lớn. Đây là môi trường thuận lợi để con rươi, con cáy sinh sôi, phát triển. Từ tháng 5 đến tháng 7 hằng năm là mùa thu hoạch cáy tập trung, mang lại nguồn thu đáng kể cho nhiều hộ dân địa phương.
Từ sáng sớm, chị Phạm Thị Vân ở thôn An Định đã tranh thủ rải bẫy trên 6 mẫu ruộng của gia đình. Nhiều năm gắn bó với vùng đất bãi, chị hiểu rõ tập tính của con cáy. Loài này thường bò lên kiếm ăn vào ban đêm và sáng sớm, nên người dân phải đặt bẫy từ tinh mơ.
Những chiếc bẫy cáy được làm thủ công, tận dụng từ chai lọ đã qua sử dụng. Mồi dụ cáy cũng khá đơn giản, chủ yếu là cám gạo rang. Cách làm không cầu kỳ nhưng lại giúp nhiều hộ dân có thêm nguồn thu ổn định trong mùa thu hoạch.
“Tùy theo con nước, cứ 2 - 3 ngày là tôi lại đặt bẫy bắt cáy. Mỗi lần thu được từ 12 - 15kg. Với giá bán ổn định từ 100.000 - 120.000 đồng/kg, nhà tôi có thêm nguồn thu nhập khá từ con cáy”, chị Vân cho biết.
Giữ ruộng hữu cơ để bảo vệ nguồn cáy tự nhiên
Với gia đình ông Phạm Văn Soi, cũng ở thôn An Định, mùa cáy giúp có thêm khoản thu để trang trải cuộc sống. Theo ông, con cáy sinh trưởng ở vùng hạ lưu sông, nhưng để duy trì nguồn lợi tự nhiên này, người dân phải kiên trì sản xuất sạch trong thời gian dài.
Nhiều năm qua, nông dân xã Chí Minh chỉ gieo cấy một vụ lúa xuân hữu cơ mỗi năm nhằm cải tạo đất, giữ môi trường sinh thái phù hợp cho rươi, cáy phát triển. Nhờ cách canh tác này, sản lượng cáy hằng năm tại địa phương duy trì ổn định.
Con cáy rất nhạy cảm với môi trường. Nếu sử dụng thuốc bảo vệ thực vật hoặc phân bón hóa học, nguồn cáy gần như không còn. Vì vậy, việc đoạn tuyệt với hóa chất trên diện tích khai thác rươi, cáy không chỉ là yêu cầu sản xuất, mà còn là điều kiện để người dân bảo vệ sinh kế lâu dài.
“Bây giờ đi thu cáy, nhiều lọ đầy ăm ắp nên chúng tôi rất phấn khởi bởi công sức bỏ ra giữ gìn, bảo vệ môi trường đã được đền đáp xứng đáng”, ông Soi chia sẻ.
Cùng với rươi, cáy là đặc sản riêng có của vùng đất Chí Minh. Dù được thiên nhiên ưu đãi, nhưng nguồn cáy không thể dồi dào nếu môi trường đất, nước bị tác động bởi hóa chất. Thành quả hiện nay đến từ sự thay đổi nhận thức của người dân trong canh tác, sản xuất, khi họ chấp nhận giảm bớt thâm canh theo kiểu cũ để giữ môi trường tự nhiên cho các loài thủy sinh phát triển.
Không chỉ khai thác cáy ở vùng bãi ngoài sông, những năm gần đây, nhờ hệ thống cống dưới đê được đầu tư, xã Chí Minh đã dẫn nguồn nước sông vào đồng trong để “nuôi dưỡng” nguồn rươi, cáy. Nhờ vậy, diện tích khai thác và thu hoạch cáy được mở rộng, tạo thêm sinh kế cho người dân.
Hiện toàn xã có 425ha sản xuất hữu cơ gắn với khai thác cáy tự nhiên. Con cáy đã góp phần nâng cao giá trị canh tác hữu cơ của địa phương, đạt từ 500 - 600 triệu đồng/ha/năm. Đây là mức giá trị đáng chú ý đối với một mô hình dựa trên nền tảng sản xuất sạch, khai thác nguồn lợi tự nhiên và bảo vệ hệ sinh thái đồng ruộng.
Từ đặc sản đồng bãi đến sản phẩm OCOP
Theo ông Nguyễn Đức Thắng, Chủ tịch Hội Nông dân xã Chí Minh, những năm gần đây, cùng với phát triển nông nghiệp hữu cơ và khai thác nguồn cáy tự nhiên, người dân địa phương đã nhạy bén hơn trong việc nâng cao giá trị sản phẩm.
Nếu trước đây cáy chủ yếu được bán tươi ngay sau khai thác, nay nhiều hộ đã cấp đông hoặc chế biến thành mắm cáy để phục vụ tiêu dùng quanh năm. Các sản phẩm từ cáy đã được công nhận OCOP, góp phần quảng bá đặc sản địa phương, đồng thời tăng khả năng cạnh tranh trên thị trường.
Việc phát triển sản phẩm chế biến giúp người dân không còn phụ thuộc hoàn toàn vào bán tươi theo mùa vụ. Cáy sau thu hoạch có thể được bảo quản, chế biến, đóng gói và tiêu thụ trong thời gian dài hơn. Đây là hướng đi quan trọng để nâng giá trị nông sản đặc trưng, nhất là với những sản phẩm có tính mùa vụ cao.
Không chỉ mang lại giá trị kinh tế, mùa cáy còn tạo thêm sức hút trải nghiệm cho vùng quê Chí Minh. Nhiều người dân, du khách tìm đến địa phương để trải nghiệm câu cáy, bắt cáy và thưởng thức các món ăn dân dã từ cáy. Điều này mở ra khả năng xây dựng mô hình nông nghiệp sinh thái gắn với du lịch trải nghiệm.
Từ những thửa ruộng hữu cơ, những chiếc bẫy cáy thủ công đến các sản phẩm mắm cáy OCOP, xã Chí Minh đang cho thấy một hướng đi phù hợp trong phát triển nông nghiệp bền vững. Khi người dân biết giữ môi trường sản xuất sạch, khai thác hợp lý nguồn lợi tự nhiên và nâng giá trị bằng chế biến, con cáy không chỉ là đặc sản mùa vụ mà còn trở thành sinh kế ổn định, góp phần làm giàu trên vùng đất bãi ven sông Thái Bình.
