Nông dân phát triển vùng dược liệu hữu cơ, tạo ra các dòng trà chăm sóc sức khỏe
Trong khu trồng cây dược liệu của HTX Nông dược sống hạnh phúc ở xã Cẩm Thạch (tỉnh Thanh Hóa), từng luống xạ đen, cà gai leo, giảo cổ lam vươn xanh trong nắng sớm. Giữa khoảng xanh trải dài trên vùng đồi, chị Phạm Thị Hậu - Giám đốc HTX cẩn thận kiểm tra từng gốc cây, nhặt bỏ lá úa, dựng lại những cành bị gió quật nghiêng sau trận mưa đêm.
Với chị Hậu, cây dược liệu không chỉ là nguyên liệu sản xuất. Đó còn là một phần tri thức bản địa của đồng bào Mường vùng núi phía Tây Thanh Hóa, nơi người nông dân từ lâu đã quen dùng những cây thuốc quanh nhà như xạ đen, lạc tiên, cà gai leo để chăm sóc sức khỏe.
Tuy nhiên, khi nhịp sống hiện đại thay đổi, nhiều bài thuốc dân gian dần bị lãng quên. Trong khi đó, không ít loại dược liệu tại địa phương vẫn chủ yếu được bán thô cho thương lái với giá thấp. Từ thực tế ấy, chị Hậu luôn trăn trở làm thế nào để nâng giá trị những cây thuốc quen thuộc ngay trên quê hương mình.
Năm 2024, chị cùng 7 người trẻ có chung khát vọng khởi nghiệp từ dược liệu bản địa thành lập HTX Nông dược sống hạnh phúc. Quyết định bỏ phố về quê không dễ dàng, bởi những ngày đầu HTX thiếu vốn, thiếu nhân lực, thiếu kinh nghiệm quản lý và chưa có đầu ra ổn định cho sản phẩm.
Có thời điểm, các thành viên phải mang từng gói trà đi giới thiệu tại hội chợ, phiên chợ quê. Nhiều người còn lạ lẫm với trà dược liệu, cầm lên rồi đặt xuống vì chưa quen dùng. Có ngày đi cả buổi chỉ bán được vài hộp nhỏ. Nhưng niềm tin vào giá trị của cây thuốc quê hương đã giữ họ ở lại với hành trình này.
Làm trà dược liệu theo hướng hữu cơ
Sau thời gian thử nghiệm, HTX không chọn cách làm đơn thuần dựa trên kinh nghiệm dân gian, mà đi theo hướng bài bản, khoa học và an toàn hơn. Để hiểu rõ giá trị của từng cây thuốc, chị Hậu tham gia các lớp học về đông y do Hội Đông y tỉnh Thanh Hóa tổ chức. Chị và các thành viên HTX cũng tìm đến nhiều mô hình sản xuất thành công để học hỏi cách trồng, sơ chế, bảo quản và quản trị.
Từ những bó cây thuốc phơi khô giản đơn, HTX dần nghiên cứu các công thức phối trộn để tạo ra các dòng trà tiện lợi, giữ được dược tính tự nhiên và phù hợp với nhu cầu chăm sóc sức khỏe hằng ngày. Một số sản phẩm tiêu biểu gồm trà xạ đen - cà gai leo, trà giảo cổ lam, trà lạc tiên.
Để bảo đảm chất lượng, HTX xây dựng vùng dược liệu rộng khoảng 5ha theo hướng hữu cơ. Toàn bộ quá trình canh tác không sử dụng thuốc kích thích tăng trưởng, thuốc bảo vệ thực vật hóa học; khâu chế biến không dùng phụ gia, chất bảo quản. Từng luống cây được chăm sóc bằng phân bón hữu cơ ủ tự nhiên, cỏ được phát thủ công thay vì phun thuốc diệt cỏ.
Các hộ nông dân liên kết với HTX muốn bán nguyên liệu cũng phải cam kết trồng đúng quy trình. Chỉ những nguyên liệu đạt tiêu chuẩn mới được HTX thu mua.
“Trà dược liệu là sản phẩm liên quan trực tiếp đến sức khỏe nên mình không thể làm qua loa”, chị Hậu chia sẻ.
Công việc chăm sóc vùng dược liệu đòi hỏi nhiều công sức. Có những đêm, các thành viên HTX vẫn ra vườn kiểm tra sâu bệnh. Mùa mưa, mọi người tất bật dựng giàn, khơi rãnh thoát nước để tránh cây bị úng. Dược liệu sau khi thu hái được đưa vào sơ chế ngay trong ngày, từng cành, từng lá được chọn lọc trước khi sấy khô và đóng gói.
Nhờ cách làm cẩn trọng, sản phẩm trà xạ đen - cà gai leo Happy Life của HTX đã đạt chuẩn OCOP 3 sao. Theo chị Hậu, trung bình mỗi năm HTX đưa ra thị trường khoảng 10.000 sản phẩm các loại, với giá bán từ 70.000 - 120.000 đồng/sản phẩm. Doanh thu đạt khoảng 700 triệu đồng đến 1 tỷ đồng/năm, tạo việc làm thường xuyên cho 8 lao động địa phương.
Gắn vùng dược liệu với du lịch trải nghiệm
Không dừng lại ở sản xuất trà, HTX Nông dược sống hạnh phúc đang định hướng phát triển vùng trồng dược liệu an toàn gắn với du lịch trải nghiệm. Ý tưởng này bắt đầu từ những lần có khách từ thành phố tìm đến vườn, thích thú đi giữa các luống cây xanh, nghe giới thiệu về công dụng từng loại lá, tự tay hái dược liệu rồi thưởng thức chén trà nóng ngay tại vườn.
Theo chị Hậu, xã Cẩm Thạch có nhiều lợi thế để phát triển mô hình này. Ngoài điều kiện khí hậu phù hợp với cây dược liệu, địa phương còn nằm gần các điểm du lịch nổi tiếng như suối cá thần Cẩm Lương và khu du lịch Pù Luông. Đây là cơ sở để kết nối sản xuất nông nghiệp với trải nghiệm văn hóa, sinh thái và chăm sóc sức khỏe.
Ý tưởng của HTX là xây dựng các vườn dược liệu hữu cơ kết hợp du lịch trải nghiệm, nơi du khách có thể tìm hiểu cây thuốc bản địa, văn hóa người Mường, quy trình làm trà và thưởng trà giữa không gian núi rừng. Cách làm này không chỉ tạo thêm sinh kế cho người dân, mà còn góp phần giữ đất, giữ rừng, bảo tồn giống cây thuốc bản địa và gìn giữ tri thức truyền thống.
“Nếu chỉ bán trà thì giá trị vẫn còn giới hạn. Nhưng khi kết nối cây dược liệu với trải nghiệm văn hóa, du lịch và lối sống xanh, giá trị sẽ được nâng lên nhiều lần. Trước xu hướng người tiêu dùng ngày càng quan tâm tới sức khỏe và sản phẩm tự nhiên, mô hình này hứa hẹn mở ra nhiều kỳ vọng”, chị Hậu cho biết.
