Nghị lực phi thường và hành trình làm chủ công nghệ
“Nếu cuộc sống dễ dàng, chúng ta đã không chào đời bằng tiếng khóc”. Mỗi con người, ai cũng nuôi dưỡng cho mình những ước mơ nhưng không phải ai cũng có một lối đi bằng phẳng. Len lỏi qua những con ngõ nhỏ quanh co tại thành phố Hải Phòng, tôi gặp gỡ anh Nguyễn Văn Liên (sinh năm 1970, TP. Hải Phòng). Lắng nghe câu chuyện, tôi mới thực sự thấu hiểu và ngưỡng mộ trước nghị lực phi thường của một con người đã kiên cường đứng vững trước những giông bão cuộc đời.
Chia sẻ với phóng viên Báo Công Thương anh Liên cho biết, anh sinh ra vào những năm tháng kháng chiến chống Mỹ và là một đứa trẻ hoàn toàn bình thường.
Đến năm 29 tuổi, căn bệnh quái ác “viêm võng mạc dẫn đến thoái hoá võng mạc” khiến anh và gia đình chạy chữa khắp nơi. Không thể trốn chạy được định mệnh tàn nhẫn, năm 30 tuổi anh vĩnh viễn mất đi thị lực. Thế giới tươi sáng của một chàng thanh niên nhiều hoài bão, ước mơ và là trụ cột của cả gia đình khi ấy chính thức khép lại.
“Bóng tối không chỉ bao trùm cả đôi mắt, mà dường như đã nuốt chửng cả tâm hồn và cuộc đời tôi. Hàng ngày, tôi quanh quẩn trong căn phòng tăm tối, bất cần và buông xuôi không màng đến bất cứ điều gì đang diễn ra xung quanh”,anh ngậm ngùi chia sẻ.
Năm 2002, một tia sáng hy vọng le lói xuất hiện khi anh biết tin tỉnh Hải Dương cũ (giờ là TP Hải Phòng) đã có tổ chức Hội Người mù. Không cam chịu cảnh đời tàn phế, anh đã tự mình tìm đến hội.
“Tôi bắt đầu học lại mọi thứ từ đầu: học chữ nổi Braille, nghề xoa bóp bấm huyệt và đặc biệt là học tin học cùng âm nhạc,...”anh Liên kể.
Ai có thể ngờ, một người khiếm thị hoàn toàn lại có thể kiên trì tập luyện để rồi sử dụng thuần thục nhiều loại nhạc cụ dân tộc, từ đàn tam, đàn nguyệt, thổi sáo, cho đến đánh trống và kéo nhị. Anh có thể hát hàng trăm bài hát từ làn điệu chèo đến hát văn truyền thống. Năng khiếu âm nhạc thiên bẩm của anh lúc đó được đánh thức. Khi bản thân đã tìm lại được ánh sáng của niềm tin, anh Liên hiểu rằng ngoài kia còn rất nhiều người đồng cảnh ngộ đang cần được sẻ chia.
Hiện nay, anh đang là người đi đầu trong công cuộc chuyển đổi số của Hội Người mù tại địa phương. Bằng nghị lực phi thường, anh đã tự mình mày mò, chinh phục công nghệ trí tuệ nhân tạo (AI), biến nó thành "đôi mắt thứ hai" trong công việc lẫn cuộc sống.
Anh cho biết, bản thân bắt đầu học sử dụng máy tính từ năm 2009. Thời điểm đó, rất ít người khiếm thị mạnh dạn tiếp cận công nghệ nhưng anh đã tham gia lớp đào tạo sử dụng máy tính dành cho người mù tại Hải Dương cũ (nay là TP Hải Phòng) ngay từ những khóa đầu tiên.
“Lúc đó nhiều người còn e ngại vì nghĩ công nghệ rất khó học với người mù nhưng tôi vẫn quyết định tham gia. Tôi nghĩ mình phải đi trước thì mới có thể hỗ trợ được nhiều người khác”,anh chia sẻ.
Sau này, anh tiếp tục sử dụng điện thoại thông minh và chủ động tiếp cận các công nghệ mới, đặc biệt là AI. Đến cuối năm 2025, anh là một trong 30 học viên trên toàn quốc tham gia lớp tập huấn công nghệ AI đầu tiên dành cho người khiếm thị do Trung tâm Đổi mới sáng tạo Quốc gia (Bộ Tài chính) phối hợp với Trung ương Hội Người mù Việt Nam tổ chức.
Sau khoá học, anh tích cực tham gia hỗ trợ đào tạo tại địa phương. Gần đây, anh đảm nhận vai trò trợ giảng trong lớp tập huấn công nghệ AI dành cho người khiếm thị do Hội Người mù thành phố Hải Phòng tổ chức tại xã Tân An.
Anh chia sẻ, việc ứng dụng công nghệ số đối với người khiếm thị mang lại hiệu quả rất lớn. Khi người khiếm thị được tiếp cận với máy tính, điện thoại thông minh và các công nghệ hỗ trợ như phần mềm đọc màn hình hay trí tuệ nhân tạo (AI), họ có thể làm được rất nhiều công việc mà trước đây gặp nhiều hạn chế.
“Trước đây, khi có tiếp cận với các hình ảnh, tôi không thể xem và hiểu được. Giờ đây, nhờ công nghệ AI hỗ trợ tôi không những hiểu chi tiết, tường tận nội dung từng hình ảnh mà còn tạo được ra hình ảnh. Nếu không có những công nghệ hỗ trợ như này, người khiếm thị sẽ gặp rất nhiều khó khăn trong học tập, làm việc cũng như tiếp cận thông tin”,anh nói.
Giờ đây, anh có thể ứng dụng AI một cách thuần thục để soạn thảo văn bản, thiết kế hình ảnh và thậm chí là sáng tác âm nhạc, thơ ca những điều tưởng chừng như xa vời đối với một người khiếm thị.
Sống một cuộc đời rực rỡ
Sự tận tụy và năng lực của anh cuối cùng đã được đền đáp, từ năm 2018 đến tháng 7 năm 2025 anh đã chính thức gánh vác trọng trách là Chủ tịch Hội Người mù huyện Ninh Giang cũ (giờ là xã Tân An). Từ ngày 1/7/2025, khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp, anh tiếp tục được bầu là Ủy viên Ban Chấp hành Hội Người mù thành phố Hải Phòng, phụ trách cụm hội các xã khu vực huyện Ninh Giang cũ (giờ là xã Tân An) đồng thời làm Chủ tịch Hội Người mù xã Tân An.
Nhìn vào những bằng khen treo kín tủ trong ngôi nhà, mới thấy khâm phục chặng đường cống hiến nghệ thuật thật của anh. Năm 2003 anh làm Trưởng đoàn nghệ thuật "Khát vọng ánh sáng" của Hội Người mù tỉnh Hải Dương cũ (nay là TP Hải Phòng); Chủ nhiệm Câu lạc bộ Hát Xẩm Xứ Đông; Phó Chủ nhiệm Câu lạc bộ nghệ thuật Chèo truyền thống huyện Ninh Giang cũ (nay là xã Tân An) và hiện nay là Phó Chủ nhiệm Câu lạc bộ nghệ thuật Chèo truyền thống xã Tân An, thành phố Hải Phòng.
Anh chia sẻ, trải qua 20 năm công tác tại Hội Người mù, 4 nhiệm kỳ liên tiếp anh đều được Trung ương Hội người mù Việt Nam tặng bằng khen có thành tích xuất sắc hoạt động công tác.
Từ trong bóng tối sâu thẳm, tâm hồn anh đã thăng hoa để sáng tác nên hơn 40 tác phẩm ca nhạc, kịch bản hát văn, hát chèo, cùng gần 100 bài thơ được xuất bản và được công chúng đón nhận, yêu thích. Tiếng đàn, tiếng hát của anh đã tiếp sức cho lòng kiên cường, là vũ khí giúp anh chiến thắng số phận.
“Trải qua hơn 20 năm sống trong bóng tối, bằng ý chí sắt đá, tôi đã thực sự xóa bỏ mặc cảm tự ti, vượt qua số phận, vượt lên chính mình để chủ động vươn lên hòa nhập cộng đồng”,anh nói.
Những giọt mồ hôi, nước mắt rơi xuống trong bóng tối giờ đây đã kết thành những "trái ngọt" vô cùng rực rỡ. Anh Liên đạt 4 Huy chương vàng, 1 Huy chương bạc, 1 Huy chương đồng về văn nghệ, thể thao; 1 Kỷ niệm chương Vì sự nghiệp văn hóa do Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch trao tặng; 11 Bằng khen do Hội Người mù Việt Nam; Hội Bảo trợ người khuyết tật Việt Nam; Ủy ban nhân dân thành phố Hải Phòng, Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam thành phố Hải Phòng trao tặng.
Cảm phục trước nghị lực phi thường ấy, anh đã được cấp cơ sở và cấp tỉnh bình chọn là tấm gương điển hình. Anh vinh dự được đi tham dự Hội nghị biểu dương, tôn vinh điển hình tiên tiến toàn quốc và được tuyên dương là tấm gương vượt khó vươn lên trong lao động, học tập trong 10 năm liên tiếp (từ năm 2014 đến năm 2024).
Hơn 25 năm sống trong bóng tối, anh Liên vẫn miệt mài cống hiến, lan tỏa năng lượng tích cực bằng âm nhạc, công nghệ và nghị lực sống bền bỉ.
