Khói thuốc lá từ lâu đã được ví như "sát thủ vô hình", tàn phá hầu hết các hệ thống cơ quan trong cơ thể. Với hơn 7.000 hóa chất, trong đó có ít nhất 70 chất được khẳng định là tác nhân trực tiếp gây ung thư, khói thuốc là nguồn cơn của hàng loạt bệnh lý nguy hiểm như tim mạch, khí phế thũng, đột quỵ và đặc biệt là ung thư phổi. Tại Việt Nam, gánh nặng y tế do hút thuốc lá gây ra đang ở mức báo động. Theo số liệu từ Tổ chức Ung thư Toàn cầu (GLOBOCAN), ung thư phổi hiện đứng thứ hai về tỷ lệ mắc và tử vong tại nước ta (chỉ sau ung thư gan), với hơn 26.000 ca mắc mới mỗi năm. Thực tiễn điều trị tại Bệnh viện K Trung ương và Bệnh viện Phổi Trung ương chỉ ra: khoảng 90% bệnh nhân ung thư phổi có tiền sử gắn liền với khói thuốc. Không dừng lại ở đó, việc hít phải khói thuốc thụ động cũng đẩy những người xung quanh vào vòng nguy hiểm, làm tăng 30% nguy cơ mắc bệnh.
Nhiều người lầm tưởng rằng chỉ cần bỏ thuốc, cơ thể sẽ lập tức tránh được nguy cơ mắc bệnh. Thực tế, những người hút thuốc có nguy cơ mắc ung thư phổi cao gấp 15-30 lần người bình thường, và rủi ro này không biến mất ngay khi họ cai thuốc. Các chất sinh ung thư đã kịp gây ra những biến đổi cấu trúc gen sâu bên trong tế bào phổi. Những mầm mống này có thể "ngủ đông" nhiều năm trước khi bùng phát thành khối u ác tính. Một nghiên cứu công bố năm 2018 trên Tạp chí Ung thư Quốc gia Anh mang đến góc nhìn đầy cảnh tỉnh: 40% trường hợp ung thư phổi được chẩn đoán ở những người đã bỏ hút thuốc hơn 15 năm. Dữ liệu đối chiếu chỉ ra rằng, rủi ro mắc ung thư phổi ở người sau 5 năm cai thuốc vẫn cao gấp 12,12 lần so với người cả đời không hút; sau 10-15 năm là 7,81 lần; và thậm chí sau 25 năm, nguy cơ này vẫn ở mức 3,85 lần.
Dù di chứng kéo dài, các chuyên gia y tế vẫn kiên quyết khẳng định việc cai thuốc lá không bao giờ là muộn. Theo các chuyên gia y tế, từ bỏ khói thuốc trước tuổi 40 giúp giảm tới 90% nguy cơ tử vong sớm do các bệnh liên quan. Cơ thể con người có khả năng tự sửa chữa diệu kỳ. Chỉ sau vài tháng cai thuốc, hệ thống lông mao trong phổi bắt đầu phục hồi để quét sạch cặn bã. Sau 5 năm, rủi ro ung thư vòm họng, thực quản giảm một nửa. Sau 10 năm, nguy cơ ung thư phổi giảm đáng kể và sau 20 năm mới có thể tiệm cận mức của người chưa từng hút thuốc. Thậm chí, đối với bệnh nhân đã nhận án ung thư, việc ngừng hút thuốc giúp cơ thể đáp ứng phác đồ điều trị tốt hơn, giảm 40% nguy cơ tử vong.
Bên cạnh nỗ lực tự thân trong việc duy trì lối sống lành mạnh, các chuyên gia y tế đặc biệt khuyến cáo phương pháp phòng vệ hiệu quả nhất là tầm soát định kỳ. Ung thư phổi ở giai đoạn muộn chỉ có tỷ lệ sống sót khoảng 15%, nhưng nếu phát hiện sớm, cơ hội phẫu thuật chữa khỏi là rất cao. Do đó, nhóm đối tượng từ 50-80 tuổi, có tiền sử hút thuốc từ 10 năm trở lên (kể cả đã cai thuốc trong vòng 15 năm) cần chủ động thực hiện chụp cắt lớp vi tính (CT) liều thấp. Đồng thời, bất cứ triệu chứng nào như ho dai dẳng, khó thở, tức ngực hay ho ra máu đều cần được thăm khám kịp thời, nhằm chặn đứng hiểm họa ung thư ngay từ trong trứng nước.
