Báo chí "đổ mồ hôi", fanpage ngồi thu bạc triệu
Theo phản ánh từ các cơ quan báo chí và nhiều độc giả, tình trạng “xào nấu”, đánh cắp nội dung báo chí chính thống để trục lợi trên mạng xã hội đang diễn ra ngày càng tinh vi, quy mô lớn. Trong đó, nhiều fanpage lớn có lượt tương tác khủng đã tự ý lấy lại thông tin, hình ảnh thời sự nóng hổi từ các cơ quan báo chí để thu hút lượng like, lôi kéo lượng người theo dõi khổng lồ, sau đó thương mại hóa bằng các bảng báo giá quảng cáo công khai.
Mỗi tác phẩm báo chí đều là kết quả của quá trình đầu tư nguồn lực, thời gian, chi phí và công sức của đội ngũ phóng viên, biên tập viên. Khi nội dung bị sao chép, phát tán trái phép để thu hút lượt xem, quảng cáo hoặc kinh doanh, quyền và lợi ích hợp pháp của cơ quan báo chí bị ảnh hưởng trực tiếp.
Không chỉ gây thiệt hại về kinh tế, tình trạng này còn tạo ra môi trường cạnh tranh thiếu lành mạnh trong lĩnh vực truyền thông số. Đặc biệt, trong bối cảnh công nghệ AI phát triển mạnh mẽ, việc thu thập dữ liệu báo chí để huấn luyện mô hình hoặc sử dụng AI nhằm tái tạo, tổng hợp, viết lại nội dung đang đặt ra nhiều thách thức mới đối với công tác bảo hộ quyền tác giả.
Trao đổi với phóng viên Báo Công Thương về vấn nạn này, Luật sư Nguyễn Thanh Hà - Chủ tịch Công ty Luật SB LAW cũng ghi nhận thực trạng đáng báo động khi các fanpage, nền tảng mạng xã hội sao chép, cắt ghép hoặc khai thác lại nội dung báo chí chính thống đang diễn ra ngày càng phổ biến và tinh vi. Đáng lo ngại hơn, không chỉ sao chép nguyên văn mà còn chỉnh sửa tiêu đề, cắt xén nội dung, lược bỏ nguồn trích dẫn hoặc sử dụng công nghệ AI để diễn đạt lại bài viết nhằm né tránh các quy định về bản quyền. “Dù dưới hình thức nào, nếu việc sử dụng tác phẩm báo chí không được sự đồng ý của chủ sở hữu vẫn có thể bị xem xét là hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ theo quy định của pháp luật. Bởi hành vi này không chỉ gây thất thoát nguồn thu cho các cơ quan báo chí, mà còn bóp méo thông tin, làm nhiễu loạn dư luận và ảnh hưởng tiêu cực môi trường truyền thông số”, Luật sư Nguyễn Thanh Hà cho hay.
Nhằm tăng chế tài xử lý các vi phạm trên môi trường số, kể từ ngày 1/7/2025, theo Nghị định 174/2026/NĐ-CP về quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực bưu chính, viễn thông, tần số vô tuyến điện, giao dịch điện tử và công nghệ thông tin, hành vi cung cấp, chia sẻ các tác phẩm báo chí, văn học, nghệ thuật, xuất bản phẩm mà không được sự đồng ý của chủ thể quyền sở hữu trí tuệ hoặc chưa được phép lưu hành, hoặc đã có quyết định cấm lưu hành, hoặc tịch thu, sẽ bị phạt tiền 20.000.000 - 30.000.000 đồng.
Việc gia tăng chế tài đối với hành vi sử dụng trái phép nội dung thông chính thống của Nghị định 174/2026/NĐ-CP, theo Luật sư Nguyễn Thanh Hà, đây là bước tiến quan trọng trong việc hoàn thiện hành lang pháp lý bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ tại Việt Nam. Trước đây, tình trạng sao chép, khai thác trái phép nội dung báo chí diễn ra khá phổ biến trên các nền tảng số nhưng việc xử lý còn gặp nhiều khó khăn, trong khi chế tài chưa thực sự đủ sức răn đe. Do đó,“việc nâng mức xử phạt và quy định rõ hành vi vi phạm sẽ góp phần nâng cao ý thức tuân thủ pháp luật của các tổ chức, cá nhân hoạt động trên môi trường số”, Luật sư Nguyễn Thanh Hà nói.
Mặt khác, đối với các cơ quan báo chí, đây cũng là cơ sở pháp lý quan trọng để bảo vệ thành quả lao động sáng tạo của phóng viên, biên tập viên và tòa soạn. Khi hành vi vi phạm bị xử lý nghiêm minh, môi trường báo chí và nội dung số sẽ trở nên lành mạnh hơn, góp phần khuyến khích đầu tư cho các sản phẩm báo chí chất lượng, có giá trị đối với xã hội.
Tăng chế tài, siết chặt vấn nạn "xào nấu"
Tuy nhiên, để các quy định đi vào cuộc sống, điều quan trọng không chỉ nằm ở mức phạt mà còn ở khả năng phát hiện và xử lý vi phạm. Trên thực tế, nhiều fanpage, website hoặc tài khoản mạng xã hội có thể nhanh chóng sao chép, chỉnh sửa hoặc phát tán nội dung với tốc độ rất lớn. Vì vậy, Luật sư Nguyễn Thanh Hà chỉ rõ, bên cạnh chế tài xử phạt, cần tăng cường ứng dụng công nghệ trong giám sát, phát hiện vi phạm; đồng thời yêu cầu các nền tảng số phối hợp hiệu quả hơn với cơ quan quản lý và chủ sở hữu bản quyền.
Ngoài ra, trong bối cảnh kinh tế sáng tạo phát triển rất nhanh hiện nay, pháp luật sở hữu trí tuệ của Việt Nam cần tiếp tục được hoàn thiện theo hướng linh hoạt hơn, cập nhật hơn với công nghệ mới và đặc biệt là tăng khả năng thực thi trên môi trường số. Trong đó, một trong những vấn đề quan trọng nhất là cần hoàn thiện cơ chế pháp lý đối với các nền tảng trung gian trên internet.
Theo Luật sư Nguyễn Thanh Hà, hiện nay, phần lớn hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ diễn ra trên mạng xã hội, sàn thương mại điện tử, nền tảng chia sẻ video hoặc các website cung cấp nội dung số. Tuy nhiên, trách nhiệm pháp lý của các nền tảng này trong việc chủ động phát hiện, ngăn chặn và gỡ bỏ nội dung vi phạm vẫn chưa thực sự rõ ràng. Do đó, cần tiếp tục rà soát để xây dựng cơ chế “notice-and-takedown” - thông báo, gỡ bỏ hiệu quả hơn, đồng thời quy định cụ thể hơn về trách nhiệm phối hợp, lưu trữ dữ liệu và ngăn chặn tái phạm của các nền tảng số.
Bên cạnh đó, pháp luật hiện nay cần cập nhật mạnh hơn đối với các vấn đề mới phát sinh từ trí tuệ nhân tạo (AI) và công nghệ số. Ví dụ như việc sử dụng dữ liệu và tác phẩm để huấn luyện AI; quyền đối với nội dung do AI tạo ra, sao chép giọng nói, hình ảnh hoặc tạo nội dung phái sinh bằng AI đang đặt ra rất nhiều tranh luận pháp lý trên thế giới. Việt Nam cần sớm nghiên cứu và xây dựng khung pháp lý phù hợp để vừa bảo vệ quyền của chủ thể sáng tạo, vừa không cản trở đổi mới công nghệ.
Đồng thời, pháp luật cũng cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế bồi thường thiệt hại và tố tụng dân sự trong lĩnh vực sở hữu trí tuệ. Trên thực tế, Luật sư Nguyễn Thanh Hà cho biết, nhiều doanh nghiệp vẫn ngại khởi kiện vì thời gian xử lý kéo dài, khó chứng minh thiệt hại và mức bồi thường chưa thực sự tương xứng. Trong khi đó, ở nhiều quốc gia, cơ chế bồi thường mạnh là công cụ răn đe rất hiệu quả đối với hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ.
Cuối cùng, "sở hữu trí tuệ hiện nay không chỉ là công cụ bảo vệ quyền, mà còn là nền tảng của nền kinh tế tri thức, công nghiệp văn hóa và chuyển đổi số. Vì vậy, chính sách pháp luật cần hướng tới mục tiêu kép: vừa bảo vệ hiệu quả quyền và lợi ích hợp pháp của chủ thể sáng tạo, vừa tạo môi trường pháp lý thuận lợi cho đổi mới công nghệ và phát triển kinh tế số trong dài hạn", Luật sư Nguyễn Thanh Hà nhấn mạnh.
Nhấn mạnh về tình trạng xâm phạm bản quyền trên môi trường số, theo Cục Bản quyền tác giả (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch), là kết quả của sự kết hợp giữa động cơ kinh tế, thói quen xã hội và việc ứng dụng công nghệ. Do vậy, đây cũng là những điểm mà Cục Bản quyền tác giả đang phối hợp với các bộ, ngành tập trung tháo gỡ quyết liệt trong thời gian tới. Trong đó, Cục Bản quyền tác giả đang “bắt tay” hợp tác với Cục A05 (Bộ Công an) nhằm xử lý vi phạm bản quyền trên môi trường số.
Cục Bản quyền tác giả kỳ vọng, sự phối hợp với Cục A05 có thể tạo ra một số chuyển biến quan trọng, đó là: nâng khả năng điều tra từ “xử lý nội dung vi phạm” sang “xử lý cả hệ thống vận hành vi phạm”. Tức là không chỉ gỡ video hay khóa kênh, mà có thể truy vết ra người điều hành, mạng lưới tài khoản, dòng tiền quảng cáo và các bên hưởng lợi; tạo sức răn đe mạnh hơn đối với các mô hình vi phạm có tổ chức.
Theo Cục Bản quyền tác giả, ngoài yếu tố kỹ thuật, sự phối hợp giữa Cục Bản quyền tác giả và Cục A05 còn mang ý nghĩa thể chế rất lớn. Nó cho thấy bản quyền đang được nhìn nhận không chỉ là quyền lợi riêng của nghệ sĩ, hay doanh nghiệp, tổ chức mà là một phần của an ninh kinh tế số và tài sản trí tuệ quốc gia.
