Kinh tế số - hạ tầng tiêu dùng mới
Sau hơn một thập niên chuyển đổi số, thương mại điện tử tại Việt Nam không còn là một kênh bán hàng bổ sung mà đang dần trở thành một cấu phần quan trọng của hạ tầng thương mại hiện đại. Tại Hà Nội - trung tâm tiêu dùng lớn nhất miền Bắc - xu hướng này diễn ra mạnh mẽ hơn khi hành vi mua sắm của người dân đang dịch chuyển nhanh sang môi trường số.
Hà Nội đã đặt ra nhiều mục tiêu cụ thể như doanh số thương mại điện tử B2C chiếm khoảng 15-17% tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng. Ảnh minh họa
Trong báo cáo thị trường nội địa Việt Nam năm 2025, do Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước (Bộ Công thương) phát hành, quy mô thị trường bán lẻ trực tuyến Việt Nam năm 2025 ước đạt khoảng 32 tỷ USD, chiếm khoảng 12% tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng cả nước. Riêng doanh thu bán lẻ hàng hóa trực tuyến đạt khoảng 22,5 tỷ USD.
Đáng chú ý, tốc độ tăng trưởng thương mại điện tử đang cao hơn đáng kể so với tăng trưởng bán lẻ truyền thống. Hiệp hội Thương mại điện tử Việt Nam (VECOM) cho biết doanh thu thương mại điện tử hiện tăng khoảng 20%/năm, trong khi tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng tăng khoảng 9-10%/năm. Xu hướng này tiếp tục được duy trì trong quý I/2026 khi doanh số trên bốn sàn thương mại điện tử lớn gồm gồm Shopee, TikTok Shop, Lazada và Tiki đạt gần 148.600 tỷ đồng, tăng hơn 46% so với cùng kỳ năm trước.
Trong bức tranh chung đó, Hà Nội đang nổi lên là địa phương dẫn đầu cả nước về phát triển thương mại điện tử với Chỉ số thương mại điện tử Việt Nam năm 2025 đạt 74,7 điểm, vượt TP. Hồ Chí Minh (theo VECOM). Sở Công Thương Hà Nội cho biết, năm 2025, trên địa bàn hiện có hơn 17.600 website và ứng dụng thương mại điện tử hoạt động; doanh thu bán lẻ trực tuyến chiếm khoảng 13% tổng mức bán lẻ hàng hóa. Tỷ lệ người dân mua sắm trực tuyến đã đạt gần 55%.
Tại Hội nghị triển khai các giải pháp thúc đẩy tiêu dùng trên địa bàn Hà Nội năm 2026, bà Lại Việt Anh, Phó Cục trưởng Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số (Bộ Công Thương), cho rằng thương mại điện tử có thể đóng vai trò trực tiếp trong kích cầu tiêu dùng trên nhiều phương diện. Nếu trước đây hoạt động mua sắm chủ yếu diễn ra tại chợ, cửa hàng hay siêu thị, thì hiện nay người tiêu dùng có thể tiếp cận hàng hóa qua sàn thương mại điện tử, mạng xã hội, livestream bán hàng, ứng dụng bán lẻ đa kênh và các nền tảng thanh toán số.
Sự thay đổi này giúp kéo dài thời gian bán hàng, mở rộng phạm vi tiếp cận khách hàng và tạo thêm nhiều “điểm chạm” tiêu dùng. Không gian tiêu dùng vì thế không còn bị giới hạn bởi địa lý hay thời gian mở cửa truyền thống. Quan trọng hơn, thương mại điện tử đang tạo ra cơ hội mới cho các sản phẩm đặc trưng của Hà Nội như OCOP, hàng làng nghề, nông sản an toàn, thực phẩm chế biến hay sản phẩm thủ công mỹ nghệ.
Một điểm đáng chú ý khác là thương mại điện tử không chỉ tạo ra giao dịch mà còn tạo ra dữ liệu tiêu dùng. Trên môi trường số, các cơ quan quản lý và doanh nghiệp có thể đo lường được lượt truy cập, doanh thu, tỷ lệ chuyển đổi đơn hàng, khu vực phát sinh nhu cầu, phản hồi khách hàng hay thời điểm tiêu dùng tăng mạnh. Nếu được kết nối và khai thác hiệu quả, đây sẽ là nền tảng quan trọng giúp các chương trình kích cầu chuyển từ cách làm dàn trải sang điều hành theo dữ liệu, có trọng tâm và điều chỉnh theo thời gian thực.
6 khuyến nghị để thương mại điện tử tạo sức bật cho thị trường Hà Nội
Đáng chú ý, Hà Nội đang ngày càng xác định rõ vai trò của thương mại điện tử không chỉ là kênh phân phối mới mà còn là động lực quan trọng thúc đẩy phát triển thị trường nội địa và tăng trưởng tiêu dùng của thành phố. Tại dự thảo Kế hoạch phát triển thương mại điện tử năm 2026. Hà Nội đã đặt ra nhiều mục tiêu cụ thể như doanh số thương mại điện tử B2C chiếm khoảng 15-17% tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng; tỷ lệ dân số mua sắm trực tuyến đạt 55-60%; tỷ lệ thanh toán không dùng tiền mặt trong thương mại điện tử đạt 55-60%.
Tuy nhiên, câu chuyện đặt ra không chỉ là tăng số lượng gian hàng online hay mở thêm các chiến dịch khuyến mại ngắn hạn. Điều quan trọng hơn là phải xây dựng được một “chu trình tiêu dùng số” hoàn chỉnh. Theo bà Lại Việt Anh, cần chuyển từ tư duy “đưa hàng lên sàn” sang tổ chức toàn bộ chuỗi tiêu dùng số, từ lựa chọn sản phẩm, chuẩn hóa hồ sơ số, truyền thông, bán hàng đa kênh đến logistics, thanh toán, đổi trả và xử lý phản hồi khách hàng.
Nhằm giúp thương mại điện tử thực sự trở thành động lực kích cầu tiêu dùng của Hà Nội, bà Lại Việt Anh khuyến nghị,thứ nhất, Hà Nội cần ưu tiên triển khai các chương trình kích cầu trực tuyến đối với những nhóm hàng có thế mạnh như sản phẩm OCOP, nông sản an toàn, thực phẩm chế biến, hàng làng nghề, thủ công mỹ nghệ, hàng tiêu dùng thiết yếu và sản phẩm gắn với du lịch, văn hóa Thủ đô. Việc lựa chọn đúng nhóm hàng trọng tâm sẽ giúp chương trình dễ tổ chức, thuận lợi truyền thông, dễ đo lường hiệu quả và tạo khả năng nhân rộng.
Thứ hai, cần chuẩn hóa “hồ sơ số” cho sản phẩm trước khi đưa lên môi trường trực tuyến. Mỗi sản phẩm cần có đầy đủ thông tin về chủ thể bán hàng, mô tả sản phẩm, hình ảnh, giá bán, chứng nhận chất lượng, truy xuất nguồn gốc, chính sách đổi trả và thông tin liên hệ. Với nông sản, thực phẩm và sản phẩm OCOP, yếu tố minh bạch nguồn gốc và bảo đảm chất lượng cần được đặt lên hàng đầu nhằm tạo niềm tin cho người tiêu dùng.
Thứ ba, cần đẩy mạnh đào tạo kỹ năng thương mại điện tử theo hướng thực chiến cho doanh nghiệp, hợp tác xã và hộ kinh doanh. Nội dung đào tạo cần tập trung vào vận hành gian hàng, tối ưu hình ảnh và mô tả sản phẩm, sử dụng công cụ quảng cáo, livestream bán hàng, quản trị đơn hàng, xử lý đánh giá, khiếu nại, thanh toán không dùng tiền mặt, hóa đơn điện tử và tuân thủ quy định pháp luật.
Thứ tư, cần tổ chức các chiến dịch bán hàng trực tuyến theo chủ đề và mùa tiêu dùng với cơ chế phối hợp rõ ràng. Các chương trình như “Tuần hàng Hà Nội online”, “Ngày sản phẩm OCOP Hà Nội trên nền tảng số”, “Tháng tiêu dùng số Hà Nội” hay các chuyên trang hàng Hà Nội trên sàn thương mại điện tử có thể tạo thêm động lực kích cầu nếu được triển khai đồng bộ, gắn với lễ hội, du lịch và mùa mua sắm cuối năm.
Thứ năm, thương mại điện tử cần được phát triển đồng bộ với hạ tầng logistics đô thị, thanh toán số và dữ liệu. Hiệu quả của bán hàng trực tuyến không chỉ nằm ở giao dịch mà còn phụ thuộc vào tốc độ giao hàng, chi phí hợp lý, thanh toán thuận tiện và quy trình đổi trả minh bạch. Đây là điều kiện quan trọng để hình thành trải nghiệm tiêu dùng số bền vững.
Thứ sáu, niềm tin của người tiêu dùng phải được đặt ở vị trí trung tâm. Thương mại điện tử có thể kích cầu nhanh nhưng cũng dễ làm suy giảm niềm tin nếu hàng giả, hàng kém chất lượng hay thông tin sai lệch không được kiểm soát hiệu quả. Do đó, cùng với thúc đẩy tiêu dùng, Hà Nội cần đồng thời tăng cường kiểm tra chất lượng hàng hóa, truy xuất nguồn gốc, quản lý thuế và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trên môi trường số.
Với lợi thế là trung tâm tiêu dùng lớn, hạ tầng thương mại phát triển và mức độ ứng dụng công nghệ cao, Hà Nội có nhiều điều kiện để đưa thương mại điện tử trở thành động lực kích cầu mới, dựa trên nền tảng số, dữ liệu và sự kết nối giữa sản xuất, phân phối, logistics và thanh toán.
