Từ vùng nguyên liệu lớn đến chuỗi giá trị xuất khẩu
Với lợi thế là địa phương có diện tích dừa lớn nhất cả nước, tỉnh Vĩnh Long đang từng bước chuyển dịch ngành dừa từ sản xuất nguyên liệu sang phát triển chuỗi giá trị hiện đại, gia tăng giá trị chế biến và mở rộng thị trường xuất khẩu.
Vĩnh Long từng bước phát triển ngành dừa theo chuỗi giá trị hiện đại, khuyến khích doanh nghiệp đầu tư chế biến sâu, nâng cao giá trị gia tăng và mở rộng thị trường xuất khẩu.
Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường, quý I/2026, toàn tỉnh có 122,87 nghìn ha dừa, tương đương khoảng 22,66 triệu cây, chiếm hơn 61% diện tích dừa của cả nước. Trong đó, diện tích cho trái đạt trên 114 nghìn ha, tương đương hơn 92% tổng diện tích trồng dừa. Quy mô vùng nguyên liệu tập trung tạo điều kiện thuận lợi để phát triển công nghiệp chế biến sâu, đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của thị trường xuất khẩu.
Nếu trước đây giá trị cây dừa chủ yếu đến từ trái tươi thì hiện nay gần như toàn bộ các bộ phận của cây dừa đều được khai thác theo chuỗi giá trị khép kín. Từ trái, nước dừa, cơm dừa, dầu dừa đến gáo, xơ, mụn dừa và thân gỗ đều trở thành nguyên liệu phục vụ chế biến thực phẩm, mỹ phẩm, vật liệu sinh học và năng lượng sinh khối, góp phần nâng cao giá trị gia tăng cho ngành hàng.
Một trong những điểm nổi bật của ngành dừa Vĩnh Long là phát triển vùng nguyên liệu đạt chuẩn hữu cơ. Hiện toàn tỉnh có hơn 30,7 nghìn ha dừa được chứng nhận hữu cơ, với sản lượng khoảng 337,8 triệu trái mỗi năm. Sản phẩm đáp ứng các tiêu chuẩn nghiêm ngặt của Hoa Kỳ (USDA), Liên minh châu Âu (EU) và Nhật Bản (JAS), tạo lợi thế khi tiếp cận các thị trường cao cấp.
Song song đó, tỉnh đã xây dựng hơn 220 mã số vùng trồng dừa phục vụ xuất khẩu; gần 30 cơ sở đóng gói được Hải quan Trung Quốc cấp mã số. Việc tiếp tục mở rộng vùng trồng gắn với truy xuất nguồn gốc được xem là điều kiện quan trọng để nâng cao sức cạnh tranh của ngành dừa trên thị trường quốc tế.
Dừa Vĩnh Long được khai thác toàn diện, từ nước, cơm, dầu đến gáo, xơ, mụn và thân gỗ, góp phần nâng cao giá trị gia tăng cho ngành hàng.
Trao đổi với Báo Công Thương, ông Phạm Phước Trãi - Phó Giám đốc Sở Công Thương tỉnh Vĩnh Long cho biết, ngành dừa đã trở thành ngành kinh tế chủ lực của tỉnh, đóng góp tích cực vào tăng trưởng xuất khẩu. Kim ngạch xuất khẩu các sản phẩm từ dừa trong giai đoạn 2024-2025 đạt trên 1 tỷ USD; riêng 6 tháng đầu năm 2026 đạt khoảng 300 triệu USD. Hiện các sản phẩm dừa của tỉnh đã có mặt tại 90 quốc gia và vùng lãnh thổ, tạo nền tảng để xây dựng thương hiệu dừa Vĩnh Long trên thị trường toàn cầu.
Hướng tới hệ sinh thái kinh tế dừa xanh, tuần hoàn
Bên cạnh những kết quả đạt được, ngành dừa Vĩnh Long vẫn đối mặt với nhiều thách thức. Sản xuất còn phân tán, diện tích bình quân mỗi hộ chỉ khoảng 0,3-0,4 ha; tỷ lệ liên kết sản xuất còn thấp, trong khi vai trò của các hợp tác xã chưa được phát huy đầy đủ. Tình trạng phá vỡ hợp đồng khi giá thị trường biến động cũng ảnh hưởng đến khả năng duy trì vùng nguyên liệu ổn định của doanh nghiệp.
Theo ông Phạm Phước Trãi, để phát triển bền vững, địa phương cần xây dựng chuỗi liên kết chặt chẽ giữa doanh nghiệp, hợp tác xã và người trồng dừa, đồng thời tiếp tục đẩy mạnh chế biến sâu, mở rộng thị trường tiêu thụ và nâng cao giá trị thương hiệu ngành dừa.
Ngành chế biến dừa Vĩnh Long duy trì đà tăng trưởng với giá trị sản xuất tăng bình quân trên 10% mỗi năm, đưa kim ngạch xuất khẩu toàn ngành đạt khoảng 1 tỷ USD.
Ngày 14/7/2026, Tỉnh ủy ban hành Chương trình phát triển ngành dừa giai đoạn 2025-2030, định hướng đến năm 2045, xác định dừa là cây trồng chủ lực, là trụ cột của kinh tế nông nghiệp địa phương. Chương trình hướng đến xây dựng ngành dừa theo mô hình xanh, tuần hoàn, hiện đại, thích ứng biến đổi khí hậu và hội nhập quốc tế.
Theo mục tiêu đề ra, đến năm 2030, Vĩnh Long phấn đấu nâng diện tích dừa lên 132 nghìn ha, sản lượng đạt khoảng 1,72 triệu tấn. Khoảng 50% diện tích sản xuất đạt tiêu chuẩn hữu cơ gắn với mã số vùng trồng; thu hút ít nhất 5 dự án chế biến sâu; giá trị sản xuất ngành chế biến dừa tăng bình quân trên 10% mỗi năm và kim ngạch xuất khẩu đạt 1 tỷ USD. Xa hơn, đến năm 2045, tỉnh hướng tới xây dựng hoàn chỉnh hệ sinh thái kinh tế dừa hiện đại.
Để hiện thực hóa mục tiêu này, tỉnh ưu tiên mở rộng vùng nguyên liệu hữu cơ và hình thành các vùng chuyên canh quy mô lớn. Riêng trong năm 2026, địa phương đặt kế hoạch phát triển thêm 13,36 nghìn ha dừa hữu cơ, nâng tổng diện tích lên khoảng 44 nghìn ha, chiếm gần 36% diện tích dừa toàn tỉnh. Đây được xem là bước đệm quan trọng hướng tới mục tiêu 50% diện tích dừa hữu cơ vào năm 2030.
Nhiều doanh nghiệp cũng chủ động tham gia mở rộng vùng nguyên liệu. Công ty CP Xuất nhập khẩu Bến Tre dự kiến phát triển thêm 15,65 nghìn ha vùng nguyên liệu hữu cơ trong giai đoạn 2026-2030; Công ty CP Chế biến dừa Á Châu đăng ký mở rộng thêm 5 nghìn ha.
Với lợi thế vùng nguyên liệu lớn, định hướng phát triển hữu cơ, chế biến sâu và chuyển đổi theo mô hình kinh tế xanh, tỉnh Vĩnh Long đang từng bước xây dựng hệ sinh thái ngành dừa hiện đại, nâng cao năng lực cạnh tranh và khẳng định vị thế trên thị trường quốc tế.
