Cái tên xóm Bóng (thôn An Phú, xã Long Phụng, tỉnh Quảng Ngãi) được người ta gọi theo nghề của những người dân xóm này. Ông Nguyễn Xớt (54 tuổi, trú tại xóm Bóng) cho biết, những chiếc bẫy được làm từ tre như một chiếc lồng, phủ bên ngoài là lưới, ở bên trên là lá cây để tạo bóng mát.“Chính vì thế nên người ta mới gọi cái bẫy này là “bóng”, nghĩa là bóng mát đó”,ông Xớt cười.
Bẫy mực có hình vòm, khung làm bằng tre, bên ngoài phủ lưới mắt nhỏ. Phía trên được lợp lá cây để tạo bóng râm, giữ nhiệt độ bên trong thấp hơn môi trường xung quanh. Bên trong, ngư dân treo những chùm bông gòn hoặc trứng mực nhằm tạo cảm giác an toàn, đánh vào tập tính sinh sản của mực lá.
Theo ông Xớt, mực lá rất nhạy cảm với môi trường sống. Khi phát hiện nơi kín đáo, mát mẻ và phù hợp để đẻ trứng, chúng sẽ chủ động bơi vào bên trong bẫy. Đến lúc ngư dân kéo lên, mực đã mắc lại trong lưới.
"Ở trong bẫy phải luôn sạch. Sau mỗi chuyến đi biển đều phải chà rửa, thay lá hoặc sửa chữa nếu hư hỏng. Có như vậy mực mới tiếp tục tìm đến",ông Xớt chia sẻ.
Gần 30 năm gắn bó với nghề, ông Trương Ngọc Sanh vẫn giữ thói quen thức dậy từ 4 giờ sáng để điều khiển chiếc thuyền máy nhỏ ra vùng biển cách bờ khoảng 1-1,5 hải lý thu bẫy mực.
Phía trên, ngư dân dùng lá cây để tạo bóng mát. Theo nhiều ngư dân hành nghề này thì lá đủng đỉnh thường được dùng nhiều nhất để làm mái che ở trên chiếc bẫy.
Những chiếc bẫy mực được thả tại khu vực có gò cát, rạn san hô ở độ sâu khoảng 5-7m, nơi mực lá thường tập trung sinh sản. Sau khoảng vài giờ, ngư dân quay lại kéo bóng, thu hoạch rồi tiếp tục vệ sinh, chuẩn bị cho đợt kế tiếp.
"Tôi thả khoảng 40 bóng. Từ 4 giờ sáng đi đến khoảng 8 giờ thì vào bờ. Mỗi ngày được 3-5kg mực, hôm trúng thì khoảng 10kg. Nếu mực nhiều, đầu giờ chiều lại ra kéo thêm một chuyến rồi khoảng 5 giờ mới về",ông Sanh cho biết.
Theo ngư dân địa phương, mùa khai thác mực lá kéo dài từ tháng 2 đến tháng 8 âm lịch, trong đó tháng 4 và tháng 5 là thời điểm đạt sản lượng cao nhất. Bình quân mỗi ngày, mỗi hộ thu được khoảng 5-7kg mực, những ngày thuận lợi có thể đạt 10kg.
Điểm đặc biệt của nghề bẫy mực bằng bóng là mực được bắt khi còn sống, gần như không bị trầy xước nên giữ được chất lượng thịt tươi ngon. Vì vậy, thương lái luôn thu mua với giá dao động từ 350.000-400.000 đồng/kg, mang lại nguồn thu nhập khá ổn định cho người dân.
Không chỉ tạo giá trị kinh tế, phương thức khai thác này còn được đánh giá thân thiện với môi trường. Ngư dân không sử dụng ánh sáng công suất lớn hay các ngư cụ có tính hủy diệt mà tận dụng chính tập tính sinh sản tự nhiên của mực lá. Nhờ vậy, nghề vừa giảm tác động đến hệ sinh thái biển, vừa hạn chế khai thác các loài thủy sản khác.
Mực được bắt khi còn sống, gần như không bị trầy xước nên giữ được chất lượng thịt tươi ngon. Vì vậy, thương lái luôn thu mua với giá cao.
Xóm Bóng, nơi vẫn còn hàng chục ngư dân bám nghề bẫy mực. Vừa thân thiện với môi trường vừa mang lại thu nhập khá cao cho người dân.
