Áp lực lớn từ nhu cầu điện tăng cao
Nhu cầu sử dụng điện tăng mạnh trong những tháng cao điểm mùa hè đang tạo áp lực chưa từng có lên hệ thống điện quốc gia. Trong bối cảnh các đợt nắng nóng diện rộng xuất hiện với tần suất dày hơn, nhiệt độ nhiều nơi liên tục lập đỉnh mới, việc sử dụng điện tiết kiệm, hiệu quả không chỉ giúp giảm chi phí cho người dân và doanh nghiệp mà còn góp phần bảo đảm vận hành an toàn, ổn định hệ thống điện quốc gia.
Chia sẻ tại Tọa đàm “Tiết kiệm điện: Giải pháp cho mùa nắng nóng”, ông Phạm Minh Đức, Phó Trưởng phòng Điều độ, Công ty TNHH MTV Vận hành hệ thống điện và thị trường điện Quốc gia (NSMO), năm 2026 ghi nhận nhiều diễn biến phụ tải khác biệt so với các năm trước khi hiện tượng El Nino quay trở lại với cường độ mạnh, kéo theo các đợt nắng nóng kéo dài, nhiệt độ nhiều nơi lên tới 41 độ C.
Ông Phạm Minh Đức - Phó Trưởng phòng Điều độ, Công ty TNHH MTV Vận hành hệ thống điện và thị trường điện Quốc gia (NSMO). Ảnh: TCCT
Dưới tác động của thời tiết cực đoan, hàng loạt kỷ lục về công suất và sản lượng điện đã được thiết lập. Công suất cực đại toàn quốc đạt khoảng 58.100 MW, sản lượng điện khoảng 1,2 tỷ kWh; riêng miền Bắc đạt gần 30.000 MW và khoảng 630 triệu kWh. So với cùng kỳ năm 2025, sản lượng điện miền Bắc tăng khoảng 25,7%, công suất tăng khoảng 27,5%.
Đặc biệt, trong nhiều thời điểm nắng nóng gay gắt, dù đã huy động tối đa các nguồn điện tại chỗ, hệ thống điện miền Bắc vẫn xuất hiện tình trạng thiếu hụt công suất đỉnh. Để đáp ứng nhu cầu phụ tải, ngành điện phải huy động hàng nghìn MW từ miền Trung và miền Nam truyền tải ra Bắc thông qua hệ thống đường dây 500 kV Bắc - Nam.
Theo đại diện NSMO, áp lực hiện nay tập trung chủ yếu vào khung giờ cao điểm buổi tối từ 17 giờ 30 đến 22 giờ 30. Đây là thời điểm nhu cầu sử dụng điện sinh hoạt tăng mạnh, trong khi nguồn điện mặt trời không còn khả năng hỗ trợ. Hệ thống buộc phải huy động thêm các nguồn điện linh hoạt như thủy điện, tua-bin khí và nhiều nguồn điện có chi phí sản xuất cao hơn.
Giải pháp có ý nghĩa đặc biệt quan trọng
Trước áp lực ngày càng lớn từ nhu cầu sử dụng điện, các chuyên gia đều thống nhất rằng tiết kiệm điện và quản lý nhu cầu điện là giải pháp có ý nghĩa đặc biệt quan trọng.
Ông Trần Viết Nguyên, Phó Trưởng ban Kinh doanh và Mua bán điện, Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN), cho biết tiết kiệm điện hiện được xem là “nguồn năng lượng đầu tiên” bởi đây là nguồn năng lượng dễ khai thác nhất, chi phí thấp nhất và mọi thành phần trong xã hội đều có thể tham gia thực hiện.
Theo ông Nguyên, nhiều nghiên cứu cho thấy chi phí để tiết kiệm được 1 kWh điện ở phía nhu cầu chỉ bằng khoảng 1/4 đến 1/5 chi phí để tạo ra 1 kWh điện từ các khâu phát điện, truyền tải và phân phối. Bên cạnh việc giảm áp lực đầu tư nguồn điện và lưới điện, tiết kiệm điện còn góp phần bảo đảm an ninh năng lượng, giảm phụ thuộc vào nhiên liệu nhập khẩu và thúc đẩy sử dụng năng lượng hiệu quả hơn trong toàn xã hội.
Thời gian qua, ngành điện đã triển khai đồng bộ nhiều chương trình tiết kiệm điện, điều chỉnh phụ tải và quản lý nhu cầu điện. Riêng trong đợt nắng nóng cuối tháng 5/2026, các chương trình dịch chuyển phụ tải đã giúp giảm gần 1.000 MW công suất trong giờ cao điểm. Đây là con số có ý nghĩa rất lớn khi hệ thống điện đang phải vận hành trong điều kiện áp lực cao.
Theo đại diện EVN, sử dụng điện hiệu quả không đồng nghĩa với việc cắt giảm nhu cầu sử dụng điện mà là sử dụng điện hợp lý hơn, đúng thời điểm hơn. Việc dịch chuyển các hoạt động tiêu thụ điện lớn ra khỏi giờ cao điểm vừa giúp doanh nghiệp duy trì hoạt động sản xuất ổn định, vừa giảm chi phí tiền điện và hỗ trợ hệ thống điện vận hành an toàn hơn.
Ở góc độ chuyên gia, ông Nguyễn Đình Hiệp, Chủ tịch Hội Khoa học và Công nghệ sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả Việt Nam (VECEA), nhận định hoạt động sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả cần được triển khai thường xuyên, liên tục từ khâu sản xuất, truyền tải đến tiêu dùng cuối cùng.
Sau hơn 15 năm triển khai Luật Sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả, Việt Nam đã từng bước hoàn thiện hệ thống chính sách, pháp luật trong lĩnh vực này. Các chương trình quốc gia về sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả qua các giai đoạn đều đạt được nhiều kết quả tích cực.
Đặc biệt, chương trình dán nhãn năng lượng do Bộ Công Thương triển khai đã được áp dụng cho hơn 40.000 sản phẩm. Hoạt động này góp phần nâng cao nhận thức của người tiêu dùng, đồng thời thúc đẩy việc lựa chọn và sử dụng các thiết bị có hiệu suất năng lượng cao.
Theo ông Hiệp, xu hướng tiết kiệm năng lượng hiện nay đang chuyển từ các giải pháp riêng lẻ sang các giải pháp mang tính hệ thống, ứng dụng công nghệ số, Internet vạn vật (IoT) và trí tuệ nhân tạo (AI) để giám sát, điều khiển và tối ưu hóa việc sử dụng năng lượng theo thời gian thực.
Tuy nhiên, để quá trình chuyển đổi diễn ra mạnh mẽ hơn, cần có thêm các cơ chế hỗ trợ về tài chính nhằm khuyến khích doanh nghiệp đầu tư vào công nghệ mới và các giải pháp tiết kiệm năng lượng tiên tiến. Đáng chú ý, Luật số 77/2025/QH15 sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả cùng nhiều chính sách mới của Chính phủ đang tạo thêm động lực và cơ sở pháp lý quan trọng để thúc đẩy các hoạt động tiết kiệm năng lượng trong giai đoạn tới.
Trong bối cảnh nhu cầu điện tiếp tục tăng cao, tiết kiệm điện cần được xem là giải pháp lâu dài thay vì chỉ là biện pháp ứng phó trong các đợt nắng nóng. Tiết kiệm điện và dịch chuyển phụ tải chính là một “nguồn dự phòng” quan trọng của hệ thống điện bởi chi phí thấp nhưng mang lại hiệu quả nhanh. Việc giảm phụ tải trong giờ cao điểm không chỉ giúp giảm áp lực cho hệ thống điện mà còn hạn chế việc phải huy động các nguồn điện giá cao. Đáng chú ý, chỉ cần thay đổi một số thói quen sử dụng điện hằng ngày, các hộ gia đình hoàn toàn có thể tiết kiệm khoảng 10% chi phí tiền điện mỗi tháng mà không cần đầu tư thêm thiết bị.
Theo dự báo của Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn Quốc gia, trong giai đoạn từ tháng 6 đến tháng 8/2026 sẽ xuất hiện nhiều đợt nắng nóng diện rộng tại Bắc Bộ và Trung Bộ, nền nhiệt trung bình cao hơn từ 0,5 đến 1,5 độ C so với trung bình nhiều năm. Xu hướng nắng nóng kéo dài sẽ tiếp tục khiến phụ tải điện gia tăng và có thể vượt các mức kỷ lục đã được thiết lập trước đó.
Cùng với sự hoàn thiện của cơ chế chính sách, ứng dụng công nghệ mới và sự tham gia chủ động của người dân, doanh nghiệp, tiết kiệm điện đang trở thành một trong những giải pháp quan trọng nhất để bảo đảm an ninh năng lượng, giảm áp lực cho hệ thống điện và hướng tới mục tiêu phát triển bền vững.
