Xây nền năng lượng cho tương lai
Việt Nam đang bước vào giai đoạn phát triển mới với mục tiêu tăng trưởng kinh tế ở mức cao trong nhiều năm liên tiếp. Để hiện thực hóa khát vọng đó, cùng với thể chế, khoa học, công nghệ và hạ tầng, năng lượng được xác định là một trong những trụ cột quyết định năng lực cạnh tranh của nền kinh tế. Đây không còn đơn thuần là câu chuyện bảo đảm đủ điện, đủ nhiên liệu cho sản xuất và đời sống, mà đã trở thành vấn đề chiến lược gắn với an ninh quốc gia, tự chủ kinh tế và không gian phát triển của đất nước.
Thông điệp đó được thể hiện xuyên suốt trong các văn kiện quan trọng của Đảng thời gian gần đây. Điểm nhấn đáng chú ý là quy hoạch năng lượng được đặt ở vị trí trung tâm trong tư duy phát triển quốc gia.
Không chỉ bảo đảm nguồn cung, năng lượng đang trở thành nền tảng của công nghiệp hóa, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và khát vọng đưa Việt Nam phát triển bền vững. Ảnh minh họa
Tại Hội nghị toàn quốc nghiên cứu, học tập, quán triệt và triển khai thực hiện Nghị quyết Hội nghị lần thứ hai Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh: “… Trong quy hoạch tổng thể, phải đặc biệt chú trọng hơn nữa quy hoạch năng lượng. Không có năng lượng đủ, ổn định, bền vững, giá phù hợp và phân bổ hợp lý thì không thể có công nghiệp hóa hiện đại hóa thành công, không thể có tăng trưởng cao kéo dài, không thể có những không gian phát triển mới. Năng lượng phải được đặt trong tổng thể phát triển quốc gia, trong tương quan với công nghiệp, đô thị, logistics, hạ tầng số, chuyển đổi xanh, khả năng chống chịu và an ninh quốc gia, phải đảm bảo tự chủ…”.
Thông điệp này phản ánh nhận thức rất rõ ràng là mọi mục tiêu phát triển đều bắt đầu từ năng lượng. Không có nguồn năng lượng ổn định, các khu công nghiệp không thể vận hành hiệu quả; hạ tầng số khó phát triển; logistics mất lợi thế cạnh tranh; chuyển đổi xanh thiếu nền tảng và khả năng thu hút đầu tư cũng bị hạn chế…
Trong bối cảnh Việt Nam đặt mục tiêu duy trì tốc độ tăng trưởng kinh tế hai con số trong giai đoạn tới, yêu cầu về năng lượng càng trở nên cấp thiết. Khi quy mô nền kinh tế mở rộng, nhu cầu điện, nhiên liệu và các dạng năng lượng mới sẽ tăng nhanh hơn tốc độ tăng trưởng GDP. Điều đó đòi hỏi hệ thống năng lượng không chỉ phát triển theo nhu cầu hiện tại mà phải đi trước một bước, đủ khả năng đáp ứng những yêu cầu của tương lai.
Trong giai đoạn phát triển mới, năng lượng không chỉ đóng vai trò bảo đảm đầu vào cho sản xuất mà còn quyết định năng lực cạnh tranh của nền kinh tế. Một quốc gia muốn thu hút các ngành công nghiệp công nghệ cao, phát triển trung tâm dữ liệu, sản xuất chip bán dẫn, trí tuệ nhân tạo hay thúc đẩy chuyển đổi số đều phải bảo đảm nguồn điện ổn định, chất lượng cao với chi phí hợp lý. Năng lượng vì thế trở thành một trong những tiêu chí quan trọng để các tập đoàn đa quốc gia lựa chọn địa điểm đầu tư, đồng thời là yếu tố tạo lợi thế cạnh tranh của mỗi quốc gia trong chuỗi giá trị toàn cầu.
Thực tiễn phát triển cũng cho thấy, hạ tầng năng lượng luôn phải đi trước một bước so với tốc độ mở rộng của nền kinh tế. Khi hệ thống năng lượng hiện đại, vận hành an toàn và linh hoạt sẽ tạo dư địa cho các ngành kinh tế phát triển, mở rộng không gian đầu tư và nâng cao năng lực chống chịu của nền kinh tế trước những biến động từ bên ngoài.
Bối cảnh thế giới hiện nay càng cho thấy tầm quan trọng của việc bảo đảm an ninh năng lượng. Những biến động địa chính trị, đứt gãy chuỗi cung ứng nhiên liệu, xu hướng chuyển dịch năng lượng toàn cầu và các cam kết giảm phát thải đang đặt ra yêu cầu ngày càng cao đối với mỗi quốc gia. Việt Nam không chỉ cần bảo đảm đủ năng lượng cho phát triển mà còn phải xây dựng hệ thống năng lượng có khả năng tự chủ, đa dạng hóa nguồn cung, ứng dụng công nghệ hiện đại và phát triển theo hướng xanh, bền vững. Đây cũng là nền tảng để nâng cao khả năng thích ứng trước các cú sốc từ bên ngoài, giữ vững ổn định kinh tế vĩ mô và bảo đảm an ninh quốc gia trong dài hạn.
Chính vì vậy, Kết luận 18-KL/TW của Hội nghị lần thứ hai Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV đã tiếp tục cụ thể hóa định hướng phát triển hạ tầng năng lượng bằng những nhiệm vụ rất rõ ràng:“…Phát triển hạ tầng năng lượng đáp ứng yêu cầu tăng trưởng kinh tế cao, bảo đảm an ninh năng lượng; nghiên cứu phát triển nhiệt điện than quy mô hợp lý kèm theo lộ trình thu hồi, xử lý khí thải; đẩy mạnh phát triển năng lượng tái tạo, năng lượng mới. Phát triển hạ tầng thuỷ lợi theo hướng đa mục tiêu, bảo đảm an ninh nguồn nước, hạ tầng phòng, chống thiên tai, thích ứng với biến đổi khí hậu…”.
Đây là cách tiếp cận mang tính cân bằng và thực tiễn. Trong quá trình chuyển dịch năng lượng, Việt Nam không lựa chọn cực đoan giữa phát triển kinh tế và bảo vệ môi trường, cũng không đánh đổi an ninh năng lượng để chạy theo xu hướng chuyển đổi xanh bằng mọi giá. Thay vào đó là tư duy chuyển đổi có lộ trình, khai thác hợp lý mọi nguồn lực, bảo đảm vừa đáp ứng nhu cầu phát triển trước mắt, vừa hướng tới mục tiêu phát triển bền vững lâu dài.
Việc tiếp tục nghiên cứu phát triển nhiệt điện với quy mô hợp lý cho thấy Việt Nam nhìn nhận đúng vai trò của nguồn điện nền trong bảo đảm vận hành hệ thống điện quốc gia. Trong khi đó, phát triển mạnh năng lượng tái tạo và năng lượng mới là xu thế tất yếu nhằm đa dạng hóa nguồn cung, giảm phát thải và nâng cao tính bền vững của hệ thống năng lượng.
An ninh năng lượng trong kỷ nguyên mới
Nếu Kết luận 18-KL/TW xác định những nhiệm vụ trước mắt thì Nghị quyết 70-NQ/TW của Bộ Chính trị về bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 lại đóng vai trò như chiến lược dài hạn cho toàn ngành năng lượng.
Nghị quyết 70-NQ/TW nhấn mạnh:“…Bảo đảm vững chắc an ninh năng lượng quốc gia; thị trường năng lượng cạnh tranh lành mạnh, bình đẳng, minh bạch, hiệu quả, phù hợp với thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa; ngành năng lượng phát triển đồng bộ, bền vững, sử dụng hiệu quả tài nguyên, bảo vệ môi trường, giảm phát thải khí nhà kính và thích ứng với biến đổi khí hậu; hệ thống hạ tầng năng lượng thông minh, hiện đại, kết nối hiệu quả với khu vực và quốc tế; chất lượng nguồn nhân lực, trình độ khoa học - công nghệ và năng lực quản trị ngành năng lượng đạt trình độ ngang với các nước công nghiệp phát triển hiện đại…”.
Bảo đảm an ninh năng lượng, phát triển hạ tầng đồng bộ và đa dạng nguồn cung là điều kiện tiên quyết để Việt Nam hiện thực hóa khát vọng phát triển trong giai đoạn mới. Ảnh: Petrovietnam
Điều đáng chú ý, khái niệm an ninh năng lượng trong Nghị quyết 70 không chỉ được hiểu là bảo đảm đủ nguồn cung. Đó còn là khả năng tự chủ của nền kinh tế trước những biến động địa chính trị, trước các cú sốc của thị trường năng lượng toàn cầu và trước những rủi ro do biến đổi khí hậu gây ra.
Những diễn biến trong thời gian qua trên thế giới cho thấy năng lượng ngày càng trở thành công cụ cạnh tranh chiến lược giữa các quốc gia. Bất kỳ sự gián đoạn nào về nguồn cung nhiên liệu, điện năng hay chuỗi cung ứng thiết bị năng lượng đều có thể tác động trực tiếp tới tăng trưởng kinh tế, an ninh quốc phòng và đời sống người dân. Chính vì vậy, xây dựng hệ thống năng lượng đa dạng, linh hoạt, có khả năng tự chủ cao không chỉ là yêu cầu phát triển mà còn là nhiệm vụ bảo vệ lợi ích quốc gia.
Để hiện thực hóa các mục tiêu đó, cần tiếp tục hoàn thiện thể chế phát triển năng lượng theo hướng minh bạch, ổn định và tạo động lực thu hút đầu tư; đẩy nhanh tiến độ các dự án nguồn điện và lưới điện trọng điểm; phát triển đồng bộ hạ tầng truyền tải; thúc đẩy chuyển đổi số trong quản lý, vận hành hệ thống năng lượng; khuyến khích đổi mới sáng tạo và làm chủ các công nghệ năng lượng mới.
Cùng với đó là phát triển mạnh thị trường điện cạnh tranh, nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng trong toàn nền kinh tế, đẩy nhanh triển khai các chương trình tiết kiệm năng lượng, sử dụng năng lượng hiệu quả và phát triển các mô hình tiêu dùng xanh. Đây sẽ là những giải pháp quan trọng để vừa giảm áp lực đầu tư nguồn mới, vừa nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp và nền kinh tế.
Từ những định hướng lớn của Đảng có thể thấy, năng lượng không chỉ là ngành kinh tế mà đã trở thành nền tảng của chiến lược phát triển quốc gia trong giai đoạn mới. Tư duy phát triển năng lượng cũng đã chuyển từ mục tiêu “đủ dùng” sang mục tiêu “phát triển trước một bước”, từ bảo đảm nguồn cung sang xây dựng hệ sinh thái năng lượng hiện đại, thông minh, xanh và tự chủ.
Khi hạ tầng năng lượng được đầu tư đồng bộ, nguồn cung ổn định, giá thành hợp lý và thị trường vận hành minh bạch, đó sẽ là động lực quan trọng để Việt Nam mở rộng không gian phát triển, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia, thu hút dòng vốn đầu tư chất lượng cao và hiện thực hóa khát vọng trở thành nước phát triển có thu nhập cao trong những thập niên tới.
Có thể khẳng định, trong hành trình phát triển mới của đất nước, năng lượng không chỉ đi cùng tăng trưởng mà phải thực sự đi trước mở đường. Đây chính là nền tảng để xây dựng một nền kinh tế tự chủ, hiện đại, xanh và phát triển bền vững, đúng như những định hướng lớn mà Đảng đã xác lập.
Năng lượng không chỉ bảo đảm nguồn điện và nhiên liệu cho sản xuất, kinh doanh, mà còn tạo nền tảng cho công nghiệp hóa, hiện đại hóa, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.
