Đầu tư bài bản để tham gia chuỗi giá trị

Trả lời phóng viên Báo Công Thương, bà Lý Kim Chi - Chủ tịch Hiệp hội Lương thực Thực phẩm TP. Hồ Chí Minh (FFA) nhận định: Halal đang là một trong những thị trường phát triển nhanh nhất hiện nay, với quy mô lớn và yêu cầu ngày càng cao về chất lượng cũng như tính minh bạch trong chuỗi cung ứng.

Theo bà Lý Kim Chi, đây không còn là một thị trường ngách mà đã trở thành một trong những trọng tâm của thương mại quốc tế. Với quy mô tiêu dùng lên tới gần 2 tỷ người trên toàn cầu, thị trường Halal mở ra dư địa rất lớn cho doanh nghiệp Việt Nam, đặc biệt trong lĩnh vực chế biến lương thực, thực phẩm.

Tuy nhiên, để tham gia sâu vào chuỗi giá trị này, doanh nghiệp không chỉ dừng lại ở việc đáp ứng tiêu chuẩn mà cần có chiến lược đầu tư bài bản, từ sản xuất, quản lý đến xây dựng thương hiệu và năng lực cạnh tranh dài hạn.

Theo bà Lý Kim Chi, trước đây nhiều doanh nghiệp Việt Nam vẫn coi Halal là thị trường phụ, chỉ tập trung vào các thị trường truyền thống. Tuy nhiên, bối cảnh hiện nay đã thay đổi rõ rệt.

“Chúng ta không thể tiếp tục xem Halal là thị trường nhỏ. Đây là một thị trường tiêu thụ rất lớn của thế giới, có tính lan tỏa rộng và đóng vai trò ngày càng quan trọng trong thương mại quốc tế”, Chủ tịch FFA nhấn mạnh.

Thực tế cho thấy, ngành chế biến lương thực, thực phẩm của Việt Nam hiện là nhóm tham gia vào thị trường Halal nhiều nhất so với các ngành khác. Nhiều doanh nghiệp Việt đã bước đầu tiếp cận, tìm hiểu và xuất khẩu sản phẩm vào các quốc gia Hồi giáo.

Tuy nhiên, theo đánh giá của FFA, số lượng doanh nghiệp tham gia vẫn còn khiêm tốn so với tiềm năng. Một trong những nguyên nhân là nhận thức về tiêu chuẩn Halal chưa đầy đủ, cũng như tâm lý e ngại về chi phí và yêu cầu kỹ thuật.

Bà Kim Chi cho rằng, thực tế việc xây dựng sản phẩm Halal không phải là điều quá khó nếu doanh nghiệp có sự chuẩn bị đúng hướng. Vấn đề cốt lõi là phải hiểu và tuân thủ đầy đủ các quy định về nguyên liệu, quy trình sản xuất, vệ sinh, truy xuất nguồn gốc và chứng nhận.

Hiện nay, tại Việt Nam đã có sự hỗ trợ từ các tổ chức quốc tế, cơ quan đại diện của các quốc gia Hồi giáo cũng như các chương trình tập huấn, hướng dẫn doanh nghiệp tiếp cận tiêu chuẩn Halal. Đây là điều kiện thuận lợi để doanh nghiệp từng bước tham gia thị trường này.

Một trong những băn khoăn lớn của doanh nghiệp là chi phí khi chuyển đổi sang sản xuất sản phẩm Halal. Theo bà Lý Kim Chi, chi phí ban đầu có thể tăng do phải điều chỉnh quy trình, kiểm soát nguyên liệu và đầu tư hệ thống quản lý.

“Tuy nhiên, khi đã vận hành ổn định, chi phí này không còn là rào cản lớn. Quan trọng là doanh nghiệp cần nhìn đây như một khoản đầu tư để mở rộng thị trường và nâng cao giá trị sản phẩm”, bà Lý Kim Chi phân tích.

Bà cũng nhấn mạnh, doanh nghiệp cần thay đổi tư duy, coi việc đáp ứng tiêu chuẩn Halal là một phần trong chiến lược phát triển dài hạn, thay vì chỉ làm khi có đơn hàng.

Để làm được điều đó, cần có sự phối hợp đồng bộ giữa doanh nghiệp, cơ quan quản lý nhà nước, địa phương và các hiệp hội ngành nghề. Các chương trình xúc tiến thương mại, đào tạo, kết nối thị trường cần được tổ chức thường xuyên để hỗ trợ doanh nghiệp.

Bên cạnh đó, việc xây dựng thương hiệu, nâng cao chất lượng sản phẩm và minh bạch thông tin cũng là yếu tố then chốt giúp doanh nghiệp tạo dựng niềm tin với đối tác quốc tế.

Cơ hội rộng mở cho doanh nghiệp Việt

Liên quan đến hoạt động xuất khẩu sang khu vực Trung Đông, một trong những thị trường Halal lớn, bà Lý Kim Chi cho biết, các doanh nghiệp Việt Nam đang đối mặt với nhiều khó khăn do biến động địa chính trị.

Chi phí logistics tăng mạnh là một trong những thách thức lớn nhất. Trong cơ cấu giá thành sản phẩm xuất khẩu, chi phí vận chuyển có thể chiếm từ 5% đến 20%, tùy theo thị trường. Khi xung đột kéo dài, chi phí này có xu hướng tăng cao, ảnh hưởng trực tiếp đến lợi nhuận của doanh nghiệp.

Ngoài ra, giá nguyên liệu đầu vào cũng có dấu hiệu tăng, gây áp lực lên chi phí sản xuất. Tuy nhiên, nhiều doanh nghiệp hiện vẫn đang cố gắng duy trì ổn định giá bán nhờ nguồn nguyên liệu dự trữ, nhằm giữ chân khách hàng và đảm bảo các hợp đồng đã ký kết.

“Trong bối cảnh hiện nay, cả người bán và người mua đều phải chia sẻ khó khăn. Doanh nghiệp Việt Nam chấp nhận giảm biên lợi nhuận trong ngắn hạn để giữ thị trường, chờ đợi tình hình ổn định trở lại”, bà Lý Kim Chi cho biết.

Đối với thị trường trong nước, nhóm hàng lương thực, thực phẩm thiết yếu vẫn đang được giữ giá ổn định, dù chi phí đầu vào tăng. Điều này phần nào giúp giảm áp lực lạm phát và đảm bảo nhu cầu tiêu dùng.

Tuy nhiên, nếu tình hình xung đột kéo dài, doanh nghiệp sẽ buộc phải điều chỉnh giá bán để bù đắp chi phí. Khi đó, cả thị trường nội địa và xuất khẩu đều sẽ chịu tác động.

Dù đối mặt với nhiều thách thức, bà Lý Kim Chi khẳng định cơ hội tại thị trường Halal vẫn rất lớn. Nhu cầu nhập khẩu từ các quốc gia Hồi giáo đang tăng, trong đó nhiều đối tác có xu hướng tìm nguồn cung từ Đông Nam Á, đặc biệt là Việt Nam.

Tuy nhiên, để nắm bắt cơ hội này, doanh nghiệp cần đáp ứng đầy đủ các tiêu chuẩn Halal, yếu tố mang tính “giấy thông hành” bắt buộc.

“Hiện nay, nhu cầu thị trường rất lớn, nhưng khả năng đáp ứng của doanh nghiệp Việt Nam vẫn còn hạn chế. Vì vậy, cần đẩy mạnh tuyên truyền, đào tạo và hỗ trợ để doanh nghiệp hiểu rõ và chủ động tham gia”, bà Lý Kim Chi nhấn mạnh.

Theo Chủ tịch FFA, việc liên tục tổ chức các chương trình kết nối, hội thảo, tập huấn về Halal sẽ giúp doanh nghiệp cập nhật thông tin, nâng cao năng lực và từng bước tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Trong dài hạn, nếu có chiến lược đúng đắn và sự đồng hành của các bên liên quan, doanh nghiệp Việt Nam hoàn toàn có thể tận dụng tốt cơ hội từ thị trường Halal, góp phần nâng cao giá trị xuất khẩu và khẳng định vị thế trên bản đồ thương mại quốc tế.

Thị trường Halal đang tăng trưởng mạnh, giữ vai trò ngày càng quan trọng trong thương mại toàn cầu. Với quy mô vượt 2.000 tỷ USD, Halal không còn là thị trường ngách mà đã trở thành trụ cột kinh tế toàn cầu. Nền kinh tế Halal dự kiến đạt 10.000 tỷ USD vào năm 2028. Trong đó, khu vực Trung Đông chiếm 62,5% thị phần, phụ thuộc nhập khẩu 85-90% lương thực, mở ra cơ hội lớn cho doanh nghiệp Việt Nam.