Từ phế phẩm trở thành hàng xuất khẩu

Trong câu chuyện xuất khẩu nông sản, người ta thường nhắc đến những trái thanh long đỏ mọng, những lô sầu riêng vào mùa hay những container dừa tươi vượt biên giới. Nhưng phía sau những đơn hàng ấy còn có một hành trình khác, âm thầm nhưng nhiều triển vọng hơn, đó là biến những phần từng bị xem là phụ phẩm thành sản phẩm có giá trị thương mại cao.

Từ vỏ dừa, bã trái cây, phế phẩm nông nghiệp đến các sản phẩm chế biến sâu phục vụ sản xuất phân bón, nông nghiệp hữu cơ hay công nghiệp chế biến, nhiều doanh nghiệp Việt đang tìm cách mở rộng giá trị cho nông sản, khai thác toàn bộ giá trị của chuỗi sản xuất. Tuy nhiên, để phụ phẩm thực sự trở thành hàng hóa xuất khẩu, bài toán còn ở cách thị trường hiểu và chấp nhận giá trị mới ấy.

Chia sẻ với phóng viên Báo Công Thương, bà Nguyễn Thị Nga, Giám đốc Công ty trách nhiệm hữu hạn thương mại quốc tế Bách Việt Thông (Hải Phòng), người có hơn 16 năm hoạt động trong lĩnh vực xuất nhập khẩu nông sản, cho biết những năm gần đây, doanh nghiệp không chỉ tập trung vào xuất khẩu trái cây như thanh long, mít, dừa, sầu riêng mà còn chú ý nhiều hơn đến các sản phẩm chế biến sâu từ phụ phẩm nông nghiệp.

Trong các chuyến kết nối giao thương bà tham gia do Bộ Công Thương tổ chức tại các nước, doanh nghiệp của bà đã gặp nhiều đối tác quan tâm đến các sản phẩm bột từ vỏ dừa để phục vụ chế biến phân bón, phục vụ trồng trọt tại các nước.

“Trước đây, nhiều người chỉ nghĩ đến quả dừa để bán tươi hoặc chế biến thực phẩm. Nhưng thực tế, phần vỏ dừa lại có giá trị rất lớn nếu biết cách xử lý. Hiện doanh nghiệp chúng tôi thu mua nguyên liệu từ khu vực miền Trung, sau đó chế biến vỏ dừa thành bột ngay tại Việt Nam, đóng bao và xuất khẩu. Ngay sau kết nối đã có những đơn hàng bước đầu, trung bình khoảng 5 ngày sẽ có một chuyến hàng”, bà Nga chia sẻ.

Theo bà Nga, đây là hướng đi giúp doanh nghiệp nâng cao giá trị nông sản thay vì chỉ phụ thuộc vào xuất khẩu thô. Khi toàn bộ vòng đời sản phẩm được khai thác hiệu quả, giá trị mang lại cho doanh nghiệp và người nông dân đều tăng lên rõ rệt.

“Chúng tôi luôn mong muốn đưa giá trị thật của nông sản Việt ra thị trường thế giới. Nhiều sản phẩm của Việt Nam chất lượng rất tốt nhưng lâu nay giá trị chưa được khai thác tương xứng. Nếu chỉ bán quả tươi thì biên lợi nhuận không cao, nhưng khi chuyển sang chế biến sâu, giá trị gia tăng sẽ lớn hơn rất nhiều”, bà Nga nói.

Không chỉ với dừa, nhiều doanh nghiệp và hợp tác xã hiện nay cũng đang quan tâm đến việc tận dụng phụ phẩm từ chè, rau củ, trái cây để làm phân hữu cơ, thức ăn chăn nuôi hoặc nguyên liệu cho các ngành công nghiệp phụ trợ.

Trao đổi với phóng viên Báo Công Thương, anh Trần Văn Hòa, một hộ trồng dừa tại tỉnh Vĩnh Long cho biết, trước đây phần vỏ dừa thường chỉ bán với giá rất thấp, thậm chí có thời điểm phải bỏ đi vì không có người thu mua. Nay khi doanh nghiệp thu mua để phục vụ chế biến xuất khẩu, người dân có thêm nguồn thu đáng kể.

“Trước đây chỉ mong bán được trái là mừng rồi, còn vỏ thì gần như bỏ. Bây giờ có người thu mua ổn định, bà con cũng có thêm thu nhập, đỡ lãng phí hơn rất nhiều”, anh Hòa chia sẻ.

Phải biết kể câu chuyện mới

Tuy nhiên, theo các doanh nghiệp, khó nhất của hành trình này không nằm ở việc sản xuất ra sản phẩm mới mà ở việc làm sao để thị trường hiểu được giá trị của nó.

Bà Nguyễn Thị Nga cho rằng, với những sản phẩm truyền thống như thanh long, mít hay dừa tươi, thị trường đã quen thuộc. Nhưng với những mặt hàng như bột vỏ dừa, phụ phẩm chế biến sâu, doanh nghiệp phải mất nhiều thời gian hơn để thuyết phục đối tác.

“Người mua sẽ không chỉ hỏi đây là sản phẩm gì, mà còn muốn biết dùng để làm gì, tiêu chuẩn ra sao, chất lượng có ổn định không, có gì khác biệt so với sản phẩm từ các nước khác. Lúc đó, doanh nghiệp không chỉ bán hàng mà phải bán cả sự hiểu biết và niềm tin”, bà Nga nói.

Đó cũng là lý do hoạt động xúc tiến thương mại ngày nay không chỉ dừng ở kết nối cung cầu, mà còn là quá trình doanh nghiệp học cách truyền thông sản phẩm của mình ra thị trường quốc tế.

Chị Lê Thị Hương, chủ một cơ sở chế biến nông sản tại xã Kim Thành, thành phố Hải Phòng cho biết, trong cuộc trao đổi nhanh với phóng viên Báo Công Thương, nhiều doanh nghiệp nhỏ hiện vẫn gặp khó trong việc xây dựng hồ sơ sản phẩm, hình ảnh thương hiệu hay giới thiệu sản phẩm với đối tác nước ngoài.

“Có sản phẩm tốt chưa đủ, mình phải biết cách kể câu chuyện của sản phẩm đó. Ví dụ cùng là nông sản sạch, nhưng nếu mình nói rõ vùng nguyên liệu, quy trình sản xuất, tiêu chuẩn kiểm định và lợi ích thực tế thì đối tác sẽ tin tưởng hơn rất nhiều”, chị Hương cho biết.

Theo chị Hương, truyền thông ở đây cần sự chuyên nghiệp trong từng khâu, từ bao bì, nhãn mác, truy xuất nguồn gốc đến cách doanh nghiệp tham gia hội chợ, kết nối thương mại.

Thực tế cho thấy, nhiều thị trường lớn như Trung Quốc, Nhật Bản hay châu Âu hiện không còn chỉ quan tâm đến sản phẩm cuối cùng mà ngày càng chú trọng yếu tố bền vững, kinh tế tuần hoàn và trách nhiệm môi trường. Chính vì vậy, những sản phẩm tận dụng phụ phẩm nông nghiệp nếu được truyền thông đúng cách sẽ có lợi thế cạnh tranh rất lớn.

“Tôi tin rằng nông sản Việt không thiếu tiềm năng. Vấn đề là chúng ta phải biết nhìn ra giá trị từ những điều nhỏ nhất, kể cả những thứ từng bị xem là phế phẩm. Khi biết cách nâng giá trị và kể đúng câu chuyện của mình, nông sản Việt sẽ có vị thế tốt hơn rất nhiều trên thị trường quốc tế”, bà Nguyễn Thị Nga chia sẻ.

Bà Nguyễn Thị Nga cho rằng, đây là hướng đi dài hạn của nông sản Việt trong bối cảnh hội nhập sâu rộng. Nếu chỉ xuất khẩu nguyên liệu thô, doanh nghiệp sẽ mãi cạnh tranh bằng giá. Nhưng khi chuyển sang chế biến sâu và xây dựng thương hiệu cho các sản phẩm giá trị gia tăng, Việt Nam có thể cạnh tranh bằng chất lượng và sự khác biệt.