Nguy cơ lạm phát gia tăng và tăng trưởng suy giảm

Ngày 19/3, Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) phát đi cảnh báo đáng chú ý về những hệ lụy kinh tế toàn cầu từ việc giá năng lượng tăng kéo dài do xung đột tại Trung Đông. Theo IMF, các gián đoạn trong sản xuất và vận chuyển năng lượng đang làm gia tăng đáng kể rủi ro lạm phát, đồng thời gây sức ép suy giảm đối với tăng trưởng kinh tế toàn cầu.

Phát biểu tại cuộc họp báo, bà Julie Kozack, Giám đốc Truyền thông của Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF), cho biết tổ chức này đang theo dõi chặt chẽ ba hướng tác động chính của cú sốc năng lượng hiện nay. Những hướng này bao gồm diễn biến giá hàng hóa, xu hướng và kỳ vọng lạm phát, cùng các điều kiện tài chính toàn cầu.

Theo bà, đây là những yếu tố có ý nghĩa then chốt, quyết định mức độ lan tỏa cũng như chiều hướng tác động của các biến động năng lượng đối với ổn định kinh tế vĩ mô thế giới trong thời gian tới.

Theo bà Julie Kozack, xung đột tại Trung Đông cùng nguy cơ gián đoạn tại eo biển Hormuz, đã tác động tới khoảng 20% nguồn cung dầu mỏ toàn cầu, cũng như các dòng vận chuyển khí tự nhiên hóa lỏng bằng đường biển.

Đáng chú ý, việc gián đoạn vận chuyển phân bón và ách tắc chuỗi cung ứng toàn cầu đang làm gia tăng nguy cơ giá lương thực tăng cao. Điều này đặc biệt gây sức ép đối với các nền kinh tế phụ thuộc nhiều vào nhập khẩu, khi chi phí đầu vào tăng có thể nhanh chóng đẩy giá tiêu dùng đi lên.

IMF cảnh báo, nếu giá năng lượng duy trì ở mức cao trong thời gian dài, lạm phát toàn cầu có thể gia tăng đáng kể. Theo bà Julie Kozack, cứ mỗi 10% tăng của giá năng lượng kéo dài trong khoảng một năm, có thể làm lạm phát toàn cầu tăng thêm khoảng 0,4 điểm phần trăm, đồng thời kéo giảm sản lượng kinh tế từ 0,1% đến 0,2%.

Không chỉ dừng ở tác động trực tiếp, IMF cũng lưu ý nguy cơ chi phí năng lượng tăng lan sang nhiều lĩnh vực khác như vận tải, sản xuất và dịch vụ. Từ đó, gây khó khăn cho việc kiểm soát kỳ vọng lạm phát, yếu tố then chốt đối với ổn định kinh tế vĩ mô.

Song song với đó, thị trường tài chính toàn cầu cũng ghi nhận biến động mạnh. Giá cổ phiếu giảm, lợi suất trái phiếu tăng tại nhiều nền kinh tế lớn như Mỹ, Anh và khu vực châu Âu. Đồng USD lên giá, trong khi nhiều đồng tiền của các nền kinh tế mới nổi suy yếu, qua đó gia tăng áp lực tỷ giá và dòng vốn.

Ở cấp độ khu vực, IMF nhận định, tăng trưởng tại các quốc gia thuộc Hội đồng Hợp tác Vùng Vịnh (GCC) có thể chững lại, dù giá năng lượng cao phần nào bù đắp sự sụt giảm sản lượng ở một số nước. Tuy nhiên, mức độ tác động còn phụ thuộc lớn vào khả năng khôi phục xuất khẩu dầu khí trong thời gian tới.

Đối với các nền kinh tế dễ tổn thương như Lebanon, xung đột tiếp tục làm trầm trọng thêm khủng hoảng kinh tế - xã hội kéo dài. Trong khi một số quốc gia như Ai Cập bước đầu vẫn duy trì được ổn định nhờ các biện pháp điều hành chủ động.

IMF cho biết, đến nay chưa nhận được yêu cầu hỗ trợ tài chính khẩn cấp từ các quốc gia thành viên, song luôn sẵn sàng triển khai các công cụ khi cần thiết. Tổ chức này dự kiến công bố bản cập nhật triển vọng kinh tế toàn cầu vào tháng 4 tới, trong đó phản ánh đầy đủ tác động từ xung đột và biến động giá năng lượng.

Ngân hàng trung ương trước “bài toán kép’’

Những diễn biến phức tạp của thị trường năng lượng đang đặt các ngân hàng trung ương trước thách thức lớn trong việc cân bằng giữa mục tiêu kiểm soát lạm phát và hỗ trợ tăng trưởng kinh tế.

Tại Nhật Bản, Thống đốc Ngân hàng Trung ương Nhật Bản (BOJ) Kazuo Ueda cho rằng, giá dầu biến động do xung đột tại Trung Đông có thể gây tác động tiêu cực tới nền kinh tế, đồng thời làm gia tăng áp lực lạm phát. Theo đó, BOJ đã quyết định giữ nguyên lãi suất điều hành ở mức khoảng 0,75%, song cảnh báo các rủi ro mới đối với triển vọng kinh tế và giá cả.

Một yếu tố đáng chú ý là tác động của tỷ giá. Đồng Yên suy yếu trong bối cảnh đồng USD tăng giá đã làm gia tăng chi phí nhập khẩu, đặc biệt là năng lượng. Theo ông Ueda, biến động tỷ giá hiện có thể tác động mạnh hơn tới lạm phát cơ bản so với trước đây, đòi hỏi cơ quan điều hành phải theo dõi sát sao.

Trong khi đó, tại Canada, Ngân hàng Trung ương Canada (BoC) cũng quyết định giữ nguyên lãi suất ở mức 2,25%. Thống đốc Tiff Macklem cho biết, giá năng lượng tăng đang tạo áp lực lạm phát trong ngắn hạn, dù lạm phát trước đó đã duy trì gần mức mục tiêu 2%.

Theo ông Macklem, BoC đang đối mặt với một “bài toán kép”. Đó là việc tăng lãi suất để kiềm chế lạm phát có thể làm suy yếu nền kinh tế, trong khi nới lỏng chính sách để hỗ trợ tăng trưởng lại có nguy cơ khiến lạm phát vượt mục tiêu.

Đáng chú ý, dù là quốc gia xuất khẩu năng lượng, Canada không hoàn toàn hưởng lợi từ giá dầu tăng. Nguồn thu từ xuất khẩu có thể gia tăng, song chi phí năng lượng cao lại gây sức ép lên hộ gia đình và doanh nghiệp, làm suy giảm tiêu dùng và ảnh hưởng đến tăng trưởng kinh tế.

Trong khi đó, tại Khu vực đồng Euro, Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB) cũng quyết định giữ nguyên các mức lãi suất chủ chốt, trong bối cảnh những rủi ro từ xung đột Trung Đông gia tăng.

Phát biểu tại cuộc họp báo ngày 19/3, Chủ tịch ECB Christine Lagarde cho biết, giá năng lượng tăng do xung đột có thể đẩy lạm phát tăng cao trong ngắn hạn, đồng thời tạo áp lực giảm đối với tăng trưởng kinh tế. ECB đánh giá, triển vọng kinh tế khu vực đang trở nên “bất định đáng kể”, khi các cú sốc từ thị trường năng lượng có nguy cơ lan rộng sang nhiều lĩnh vực.

Theo các dự báo cập nhật, lạm phát tại Khu vực đồng Euro có thể ở mức 2,6% trong năm 2026, cao hơn so với các ước tính trước đó, chủ yếu do tác động từ giá năng lượng. Trong khi đó, tăng trưởng kinh tế được điều chỉnh giảm, phản ánh ảnh hưởng tiêu cực từ chi phí đầu vào tăng và tâm lý thận trọng của doanh nghiệp, người tiêu dùng.

ECB nhấn mạnh, sẽ tiếp tục theo dõi sát diễn biến thị trường và điều hành chính sách tiền tệ theo hướng linh hoạt, dựa trên dữ liệu thực tế, nhằm bảo đảm mục tiêu ổn định giá trong trung hạn.

Theo đó, các ngân hàng trung ương đang buộc phải duy trì trạng thái thận trọng cao độ, theo dõi sát diễn biến lạm phát và kỳ vọng lạm phát, đồng thời cân nhắc kỹ lưỡng từng quyết định chính sách trong bối cảnh nhiều bất định.