Nhiều cách hiểu khác nhau về gỗ sơ chế thông thường

Ngành gỗ và lâm sản Việt Nam nhiều năm qua duy trì đà tăng trưởng xuất khẩu tích cực, đóng góp lớn cho tăng trưởng kinh tế, tạo việc làm và nâng cao giá trị ngành lâm nghiệp. Năm 2025, kim ngạch xuất khẩu gỗ và lâm sản đạt khoảng 18,3 tỷ USD. Xuất khẩu gỗ và sản phẩm gỗ trong 4 tháng đầu năm 2026 ghi nhận sự phục hồi tích cực, đạt khoảng 5,42 tỷ USD. Tuy nhiên, quá trình thực thi chính sách thuế và quản lý ngành vẫn phát sinh nhiều vướng mắc do quy định thay đổi liên tục và cách áp dụng chưa thống nhất giữa các địa phương.

Tại tọa đàm “Chính sách thuế giá trị gia tăng (VAT) trong ngành gỗ: Thực trạng và giải pháp” diễn ra sáng 14/5, ông Cao Xuân Thanh, Chánh Văn phòng Hiệp hội Gỗ và Lâm sản Việt Nam - cho biết, cả nước hiện có gần 4,9 triệu ha rừng trồng, trong đó khoảng 2 triệu ha do 1,5 triệu hộ dân quản lý, khai thác. Sản lượng khai thác hàng năm đạt trên 50 triệu m3, là nguồn nguyên liệu quan trọng cho ngành chế biến gỗ xuất khẩu. Ngoài nguồn nguyên liệu trong nước, mỗi năm Việt Nam nhập khẩu khoảng 10 triệu m3 gỗ và sản phẩm gỗ sơ chế phục vụ sản xuất và xuất khẩu.

Đáng chú ý, từ ngày 1/1/2026, nhiều quy định mới liên quan đến thuế VAT đối với sản phẩm gỗ sơ chế bắt đầu có hiệu lực, gồm Luật Thuế giá trị gia tăng sửa đổi, Nghị định 181, Nghị định 39 và Thông tư 84/2025/TT-BNNMT của Bộ Nông nghiệp và Môi trường.

Theo Thông tư 84, “gỗ sơ chế thông thường” là gỗ sau khai thác được xử lý qua các công đoạn ban đầu như cưa xẻ, bóc, băm, nghiền… nhưng chưa làm thay đổi bản chất của gỗ. Các sản phẩm gồm gỗ xẻ thô, gỗ bóc, dăm gỗ và phụ phẩm chế biến như mùn cưa, dăm bào.

Tuy nhiên, quá trình áp dụng hiện vẫn tồn tại nhiều cách hiểu khác nhau. Một số địa phương chỉ miễn thuế đối với doanh nghiệp trực tiếp sở hữu rừng trồng và tự sơ chế, trong khi nơi khác cho phép cả doanh nghiệp thu mua nguyên liệu rồi sơ chế được hưởng chính sách tương tự.

Một số địa phương cũng chưa công nhận gỗ xẻ qua sấy là sản phẩm sơ chế thông thường, dù hoạt động sấy đã được quy định trong Nghị định 181. Đối với gỗ nhập khẩu, dù luật quy định thuộc diện không chịu thuế VAT nhưng hiện vẫn thiếu hướng dẫn cụ thể, khiến doanh nghiệp tiếp tục phải kê khai và nộp thuế.

Theo Hiệp hội Gỗ và Lâm sản Việt Nam, sự thiếu thống nhất trong áp dụng chính sách không chỉ làm gia tăng rủi ro về hóa đơn, chứng từ mà còn ảnh hưởng đến khả năng chứng minh tính hợp pháp của chuỗi cung ứng trước các thị trường xuất khẩu lớn như Hoa Kỳ và EU - nơi đang siết chặt yêu cầu truy xuất nguồn gốc và chống gian lận thương mại.

“Doanh nghiệp hiện có tâm lý e ngại sử dụng gỗ rừng trồng trong nước do khó khăn trong giải trình hồ sơ, truy xuất nguồn gốc. Nếu tình trạng này kéo dài, khoảng 1,5 triệu hộ trồng rừng có nguy cơ gặp khó khăn trong tiêu thụ nguyên liệu”, ông Cao Xuân Thanh nhấn mạnh.

Doanh nghiệp lo “thuế chồng thuế”, thủ tục chồng thủ tục

Tại tọa đàm, nhiều doanh nghiệp cho rằng điểm vướng lớn hiện nay là cách hiểu chưa thống nhất giữa “đối tượng hàng hóa không chịu thuế” và “hoạt động sơ chế thông thường có thuộc diện không chịu thuế hay không”.

Ông Cù Văn Dũng, đại diện Công ty CP Thịnh Đạt (Phú Thọ), cho biết, có địa phương cho rằng, chỉ doanh nghiệp trực tiếp sở hữu rừng, khai thác và sơ chế mới thuộc diện không chịu thuế. Trong khi đó, doanh nghiệp thu mua gỗ nguyên liệu từ người dân rồi sơ chế để bán ra vẫn bị xem là hoạt động sản xuất kinh doanh chịu thuế VAT.

Doanh nghiệp cũng lo ngại nguy cơ phát sinh tình trạng “thuế chồng thuế” trong chuỗi sản xuất, chế biến gỗ. Theo phản ánh, nếu gỗ sơ chế bán qua nhiều khâu trung gian, nghĩa vụ kê khai VAT có thể phát sinh lặp lại ở nhiều công đoạn, làm tăng chi phí và không đúng bản chất thuế VAT chỉ đánh trên phần giá trị gia tăng ở từng khâu.

Ngoài vấn đề thuế, doanh nghiệp phản ánh nhiều khó khăn liên quan đến hồ sơ truy xuất nguồn gốc lâm sản và thủ tục hoàn thuế. Một số địa phương vẫn yêu cầu xác nhận của kiểm lâm hoặc chính quyền địa phương đối với gỗ rừng trồng, dù quy định hiện hành đã bỏ yêu cầu này.

Doanh nghiệp cũng kiến nghị xem xét công nhận chứng chỉ rừng FSC như căn cứ thay thế cho một số giấy tờ chứng minh nguồn gốc nhằm giảm thủ tục hành chính và chi phí tuân thủ.

Một vấn đề khác được nhiều doanh nghiệp đề cập là quy định thanh toán không dùng tiền mặt trong hoạt động thu mua gỗ nguyên liệu. Theo doanh nghiệp, vùng trồng rừng chủ yếu nằm ở miền núi, vùng sâu, vùng xa, nơi hạ tầng ngân hàng và công nghệ số còn hạn chế, trong khi chuỗi thu mua gỗ phải qua nhiều tầng nấc trung gian từ hộ dân, tổ khai thác, thương lái đến đại lý thu gom. “Ngay cả sóng điện thoại, internet ở nhiều vùng rừng còn không ổn định thì rất khó triển khai đồng bộ thanh toán điện tử”, đại diện doanh nghiệp chia sẻ.

Các doanh nghiệp cũng cho rằng việc hoàn thuế hiện nay còn nhiều bất cập. Có trường hợp doanh nghiệp bị “treo” hàng chục tỷ đồng tiền hoàn thuế trong nhiều tháng, thậm chí nhiều năm do vướng xác minh hồ sơ nguồn gốc hàng hóa, ảnh hưởng lớn đến dòng tiền sản xuất, kinh doanh.

Trước các kiến nghị của doanh nghiệp, Hiệp hội Gỗ và Lâm sản Việt Nam đề nghị Bộ Tài chính sớm ban hành hướng dẫn thống nhất để cơ quan thuế địa phương áp dụng đồng bộ quy định VAT đối với sản phẩm gỗ sơ chế thông thường. Đồng thời, kiến nghị Bộ Nông nghiệp và Môi trường xác định rõ gỗ xẻ qua sấy nhưng chưa bào nhẵn vẫn thuộc nhóm sơ chế thông thường và có hướng dẫn cụ thể đối với gỗ nhập khẩu thuộc diện không phải kê khai thuế VAT.

Hiệp hội Gỗ và Lâm sản Việt Nam cho biết sẽ tiếp tục tổng hợp kiến nghị của doanh nghiệp để gửi các bộ, ngành liên quan, đồng thời đề nghị sớm ban hành hướng dẫn thống nhất nhằm tháo gỡ khó khăn cho doanh nghiệp ngành gỗ trong quá trình thực thi chính sách thuế VAT mới.