Hạ tầng và nhu cầu vốn dài hạn

Vừa qua, tại Hà Nội, đã diễn ra Hội nghị Phát triển thị trường chứng khoán năm 2026 do Ủy ban Chứng khoán Nhà nước (UBCKNN) tổ chức. Đóng góp tham luận tại hội nghị, ông Ngọ Trường Nam – Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần Đầu tư hạ tầng giao thông Đèo Cả (HHV) đã khẳng định vai trò then chốt của thị trường chứng khoán trong huy động vốn dài hạn và đề xuất 5 kiến nghị cụ thể nhằm thúc đẩy phát triển thị trường chứng khoán bền vững, minh bạch. 

Với chủ đề “Phát triển thị trường chứng khoán - góp phần tăng trưởng kinh tế”, hội nghị do Bộ trưởng Bộ Tài chính Nguyễn Văn Thắng chủ trì, mang nhiều ý nghĩa đặc biệt sau khi FTSE Russell chính thức nâng hạng thị trường chứng khoán Việt Nam lên thị trường mới nổi thứ cấp. 

Tại hội nghị, ông Ngọ Trường Nam đã nhấn mạnh, thị trường chứng khoán cần trở thành kênh huy động vốn trung và dài hạn chủ lực cho phát triển hạ tầng giao thông - lĩnh vực có nhu cầu vốn rất lơn nhưng khó đáp ứng bằng ngân sách và tín dụng.

Là đơn vị chủ lực của Tập đoàn Đèo Cả, HHV đã tham gia đầu tư, thi công và quản lý vận hành gần 670 km đường cao tốc, quốc lộ, hơn 40km hầm đường bộ. Tổng mức đầu tư phát triển các dự án PPP gần 60.000 tỷ đồng.

Theo số liệu từ Bộ Xây dựng, giai đoạn 2026 - 2030, nhu cầu vốn cho hạ tầng giao thông ước tính khoảng 3 triệu tỷ đồng, trong đó riêng đường bộ cần khoảng 1 triệu tỷ đồng để hoàn thành 5.000 km cao tốc. Quy mô này vượt xa khả năng đáp ứng của ngân sách và tín dụng ngân hàng. “Nếu không có một kênh huy động vốn dài hạn hiệu quả, mục tiêu phát triển hạ tầng quy mô lớn sẽ khó trở thành hiện thực” - ông Nam nhận định.

Thực tế cho thấy, tín dụng ngân hàng - nguồn vốn chủ lực trước đây cho các dự án PPP đang gặp nhiều giới hạn về hạn mức, kỳ hạn và quản trị rủi ro. Trong khi đó, thị trường chứng khoán lại có những đặc tính phù hợp hơn với lĩnh vực hạ tầng như khả năng cung cấp nguồn vốn dài hạn, cơ chế chia sẻ rủi ro, tối ưu cấu trúc vốn và thu hút dòng tiền quốc tế.

Từ nhận thức này, Đèo Cả đã chủ động nghiên cứu và áp dụng đa dạng hóa nguồn vốn theo mô hình PPP++, kết hợp vốn chủ sở hữu, vốn tín dụng và huy động qua thị trường chứng khoán. Mô hình này đã triển khai thành công tại các dự án cao tốc Cam Lâm - Vĩnh Hảo, Hữu Nghị - Chi Lăng, Đồng Đăng - Trà Lĩnh, TP.Hồ Chí Minh - Trung Lương - Mỹ thuận... Việc tham gia thị trường chứng khoán không chỉ giúp doanh nghiệp tiếp cận nguồn vốn trung - dài hạn, mà còn tạo động lực nâng cao năng lực quản trị, minh bạch tài chính và hiệu quả sử dụng vốn.

Tuy nhiên, thị trường vẫn tồn tại những rào cản nhất định. Chu kỳ đầu tư và hoàn vốn của các dự án hạ tầng giao thông thường kéo dài từ 15 đến 25 năm khiến nhà đầu tư cá nhân khó tham gia; hiệu quả dự án phụ thuộc vào nhiều yếu tố vĩ mô như quy hoạch, kết nối vùng và tăng trưởng kinh tế địa phương. Đặc biệt, một số dự án PPP/BOT giao thông đã bị ảnh hưởng bởi sự thay đổi cơ chế, chính sách hoặc điều chỉnh quy hoạch, dẫn đến ảnh hưởng đến lưu lượng, doanh thu và phương án tài chính ban đầu.

Khác với nhiều ngành có biên độ tăng trưởng đột biến trong ngắn hạn, tài sản hạ tầng giao thông mang đặc tính dòng tiền ổn định, có tính chu kỳ dài và được bảo đảm bởi nhu cầu vận tải ngày càng tăng của nền kinh tế. Với HHV, giá trị cốt lõi không nằm ở những đột biến ngắn hạn, mà ở khả năng duy trì hoạt động ổn định, minh bạch và tăng trưởng bền vững, nhất quán qua các chu kỳ kinh tế.

Trong bối cảnh thị trường tài chính toàn cầu còn nhiều biến động do căng thẳng địa chính trị, làn sóng điều chỉnh chính sách tại nhiều quốc gia và tâm lý thận trọng bao trùm dòng vốn quốc tế, các tài sản hạ tầng được nhìn nhận như một kênh đầu tư mang tính “phòng thủ”.

Đối với HHV, lưu lượng giao thông trên các tuyến cao tốc gắn chặt với hoạt động kinh tế nội địa, ít chịu tác động trực tiếp từ biến động tỷ giá hay đứt gãy chuỗi cung ứng. Đồng thời, định hướng phát triển hạ tầng là một trong những đột phá chiến lược của Việt Nam giai đoạn 2026 - 2030, tạo nền tảng chính sách ổn định cho nhà đầu tư dài hạn. Đây cũng là lý do các nhà đầu tư tổ chức quốc tế ngày càng quan tâm đến nhóm cổ phiếu hạ tầng tại các nền kinh tế tăng trưởng nhanh như Việt Nam.

Kiến nghị thúc đẩy thị trường vốn cho hạ tầng

Từ những thực tiễn trên, đại diện HHV đề xuất 5 kiến nghị nhằm phát huy vai trò của thị trường chứng khoán.

Một là, tiếp tục thúc đẩy nâng hạng thị trường chứng khoán Việt Nam, qua đó thu hút mạnh mẽ hơn dòng vốn đầu tư quốc tế.  

Hai là, hoàn thiện các quy định về phát hành, tăng vốn và huy động vốn trên thị trường theo hướng đơn giản hoá thủ tục, rút ngắn thời gian xử lý hồ sơ.

Ba là, hoàn thiện khung pháp lý cho các công cụ huy động vốn dài hạn như trái phiếu dự án, trái phiếu công trình hoặc các mô hình quỹ đầu tư hạ tầng.

Bốn là, hoàn thiện cho chế đầu tư PPP theo hướng “công trình công - quản trị và vận hành tư”, tăng tính linh hoạt và hiệu quả của quản trị tư; đồng thời cụ thể hóa cơ chế chia sẻ rủi ro, đặc biệt với các dự án có thời gian hoàn vốn dài, qua đó tăng khả năng thu hút từ thị trường vốn và các nhà đầu tư tổ chức.

Năm là, xử lý dứt điểm các tồn tại của một số dự án PPP/BOT giao thông trên nguyên tắc hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, nhà đầu tư và người dân; đồng thời đảm bảo tính ổn định, nhất quán của khung pháp lý đối với các dự án hạ tầng đã và đang triển khai.

Tổng Giám đốc Ngọ Trường Nam nhấn mạnh: “Niềm tin của nhà đầu tư không chỉ nằm ở lợi nhuận kỳ vọng, mà còn là sự ổn định và nhất quán của chính sách trong suốt vòng đời dự án”.

Bên cạnh kiến nghị chính sách, HHV cũng xác định rõ trách nhiệm của doanh nghiệp là minh bạch thông tin, tuân thủ quy định, sử dụng vốn hiệu quả và không ngừng nâng cao năng lực quản trị.

Phát biểu tại hội nghị, Bộ trưởng Bộ Tài chính Nguyễn Văn Thắng cho biết, để đạt tăng trưởng GDP hai con số giai đoạn 2026 - 2030, Việt Nam cần huy động tối thiểu khoảng 38,5 triệu tỷ đồng, trong đó 80% là vốn xã hội hóa. Trong bối cảnh dư địa chính sách tiền tệ còn hạn chế, thị trường chứng khoán cần trở thành kênh huy động vốn trung - dài hạn chủ lực. 

Bộ trưởng cũng yêu cầu hoàn thiện khung pháp lý theo thông lệ quốc tế, sớm áp dụng IFRS, nâng cao chuẩn mực quản trị công ty đại chúng và tăng cường giám sát thị trường.

Bộ trưởng khẳng định cam kết đồng hành cùng thị trường trong việc hoàn thiện hành lang pháp lý, đẩy mạnh cải cách và bảo vệ quyền lợi nhà đầu tư. “Niềm tin của nhà đầu tư là cốt lõi đối với sự phát triển bền vững của thị trường chứng khoán” - người đứng đầu Bộ Tài chính nói.

Với vai trò doanh nghiệp hạ tầng đang trực tiếp tham gia thị trường vốn, những đóng góp của HHV tại hội nghị thể hiện cam kết đồng hành cùng tiến trình phát triển thị trường vốn Việt Nam nói riêng, thúc đẩy thị trường chứng khoán nói chung. HHV cho rằng, khi chính sách ổn định, các cam kết giữa Nhà nước với nhà đầu tư được bảo đảm, thị trường vốn sẽ trở thành động lực quan trọng để thúc đẩy phát triển hạ tầng và tăng trưởng kinh tế bền vững.