Không phải “tấm khiên vạn năng”

Theo thống kê của các tổ chức phân tích tài chính, khép lại năm 2025, tỷ giá USD/VND tại các ngân hàng thương mại ở mức 26.377 đồng/USD, tăng hơn 3,2% so với đầu năm.

Trên thị trường tự do, mức mất giá của VND thậm chí lên tới khoảng 4,2%, có thời điểm còn cao hơn. Áp lực chỉ thực sự hạ nhiệt trong quý cuối năm, khi Ngân hàng Nhà nước đẩy mạnh bán ngoại tệ can thiệp và điều chỉnh lãi suất OMO, ổn định kỳ vọng thị trường.

Không chỉ USD, nhiều đồng tiền mạnh khác như: EUR, GBP hay JPY cũng tăng đáng kể so với VND. Theo số liệu tỷ giá tại Vietcombank, thời điểm 31/12/2025, EUR/VND tăng khoảng 16%, GBP/VND tăng hơn 10%, trong khi JPY/VND tăng gần 4% so với đầu năm 2025 kéo theo tác động đa chiều tới cộng đồng doanh nghiệp.

Ở chiều tích cực, tỷ giá tăng đã tạo lực đẩy cho các doanh nghiệp xuất khẩu. Hàng hóa Việt Nam trở nên cạnh tranh hơn về giá, trong khi nguồn thu ngoại tệ khi quy đổi sang đồng nội tệ mang lại giá trị cao hơn. Đây là yếu tố hỗ trợ cho những doanh nghiệp có cơ cấu doanh thu ngoại tệ lớn và chi phí chủ yếu bằng VND.

Trường hợp của Công ty Cổ phần FPT cho thấy tác động này khá rõ. Theo Báo cáo tài chính mới được công bố của doanh nghiệp năm 2025, mảng dịch vụ công nghệ thông tin nước ngoài tiếp tục là động lực tăng trưởng quan trọng, với doanh thu đạt gần 35.400 tỷ đồng, tăng 14,3% so với năm trước.

Riêng thị trường Nhật Bản, nơi FPT có nguồn thu đáng kể bằng đồng Yên, ghi nhận mức tăng trưởng doanh thu lên tới 25,4%. Cơ cấu doanh thu đa tiền tệ, cùng với việc giảm dần tỷ trọng nợ ngoại tệ, giúp FPT duy trì trạng thái tương đối tích cực trong bối cảnh tỷ giá biến động.

Tuy nhiên, không phải mọi doanh nghiệp xuất khẩu đều hưởng lợi trọn vẹn. Thực tế cho thấy, tỷ giá chỉ là một biến số trong bài toán lợi nhuận và có thể nhanh chóng bị triệt tiêu bởi chi phí đầu vào hoặc các yếu tố khác.

Công ty cổ phần Thực phẩm Sao Ta (Fimex) là ví dụ điển hình. Dù năm 2025 ghi nhận doanh thu kỷ lục 8.185 tỷ đồng, tăng 18% so với năm 2024 và vượt xa kế hoạch đề ra, lợi nhuận của doanh nghiệp này lại không đạt kỳ vọng.

Giá nguyên liệu tăng cao trong quý IV/2025, cùng với chi phí liên quan đến xuất khẩu như thuế chống bán phá giá và thuế chống trợ cấp tăng mạnh, đã “ăn mòn” đáng kể lợi ích từ tỷ giá, khiến doanh thu tăng nhưng lợi nhuận không theo kịp.

Bức tranh này cho thấy, với doanh nghiệp xuất khẩu, tỷ giá tăng có thể là trợ lực trong ngắn hạn, nhưng không phải “tấm khiên vạn năng”. Khi chi phí nhập khẩu nguyên liệu, máy móc hay các nghĩa vụ tài chính bằng ngoại tệ gia tăng, lợi thế từ tỷ giá có thể nhanh chóng bị thu hẹp. Chính vì vậy, nhiều doanh nghiệp xuất khẩu lớn đã không còn nhìn tỷ giá như một yếu tố may rủi, mà đưa vào diện rủi ro cần quản trị thường xuyên.

Doanh nghiệp chủ động thích ứng

Ở chiều ngược lại, biến động tỷ giá trong năm 2025 bộc lộ rõ áp lực đối với các doanh nghiệp, buộc họ phải chọn cách “sống chung” bằng các biện pháp phòng ngừa. Công ty cổ phần nước, môi trường Bình Dương (Biwase) là ví dụ. Việc chủ động ký kết các hợp đồng phái sinh lãi suất và hoán đổi tiền tệ chéo đã giúp doanh nghiệp này chuyển một phần khoản vay sang lãi suất và tỷ giá cố định. Nhờ đó, chi phí lãi vay trong năm 2025 giảm hơn 43 tỷ đồng, trong khi lỗ chênh lệch tỷ giá cuối kỳ giảm hơn 52 tỷ đồng so với cùng kỳ năm trước. Chi phí bỏ ra cho phòng ngừa rủi ro thấp hơn nhiều so với khoản lỗ tiềm tàng nếu tỷ giá biến động bất lợi, qua đó cho thấy hiệu quả thực tế của các công cụ này.

Những con số từ báo cáo mới công bố của Công ty Cổ phần Chứng khoán Mirae Asset cũng cho thấy, mức độ nhạy cảm đáng kể của lợi nhuận doanh nghiệp với tỷ giá. Chỉ cần biến động khoảng 3,1%, tỷ giá đã có thể bào mòn trực tiếp lợi nhuận của các tập đoàn đang gánh lượng vay ngoại tệ lớn. Nhóm doanh nghiệp bất động sản, vốn phụ thuộc nhiều vào tín dụng ngoại tệ, được chỉ ra là chịu áp lực rõ rệt khi giá trị khoản vay USD phình to theo tỷ giá. Không chỉ vậy, các doanh nghiệp nhập khẩu nguyên vật liệu bằng ngoại tệ cũng phải đối mặt với “cú đúp” chi phí, khi giá nhập khẩu tăng trong bối cảnh sức mua trong nước phục hồi chậm, khiến bài toán định giá bán trở nên khó khăn hơn.

Ở một số lĩnh vực khác như hàng không, mức độ nhạy cảm còn lớn hơn do cấu trúc chi phí phụ thuộc nhiều vào thuê và mua máy bay bằng USD. Theo ước tính của chuyên gia từ Maybank Investment Bank, biên lợi nhuận của một số doanh nghiệp trong lĩnh vực này có thể giảm đáng kể khi VND mất giá.

Bước sang năm 2026, nhiều dự báo cho rằng áp lực tỷ giá có thể giảm so với hai năm trước. Chuyên gia từ Công ty Chứng khoán Kafi nhận định, mức độ trượt giá của VND có khả năng chỉ ở mức 2 - 2,5% so với đầu năm, nhờ nguồn cung ngoại tệ cải thiện và kỳ vọng dòng vốn ngoại quay trở lại. Tuy vậy, các chuyên gia nhấn mạnh, sự ổn định tương đối không đồng nghĩa với việc doanh nghiệp có thể chủ quan. Ngược lại, đây là thời điểm phù hợp để củng cố các biện pháp phòng ngừa, chuẩn hóa quản trị rủi ro và coi tỷ giá là một biến số cần được theo dõi sát sao trong dài hạn.

Thực tế từ năm 2025 cho thấy, doanh nghiệp nào sớm chủ động phòng ngừa rủi ro, đa dạng hóa nguồn thu ngoại tệ hoặc giảm dần phụ thuộc vào nợ ngoại tệ đều có khả năng “hạ nhiệt” chi phí tài chính tốt hơn. Sau biến động, bài học rút ra không nằm ở việc né tránh ngoại tệ, mà ở chỗ học cách sống chung với nó một cách tỉnh táo và bài bản hơn, để tỷ giá không còn là cú sốc bất ngờ, mà trở thành yếu tố đã được tính trước trong chiến lược tài chính.

Năm 2026, tỷ giá được dự báo ổn định hơn so với 2 năm trước, mức độ trượt giá của VND có khả năng chỉ ở mức 2 - 2,5% so với thời điểm đầu năm, thấp hơn đáng kể so với năm 2025