Áp lực carbon và bài toán vốn cho doanh nghiệp Việt

Tại Hội nghị “Industry Talk: Chuyển đổi xanh trong sản xuất công nghiệp trước những thách thức mới” do Công ty TNHH MTV Dịch vụ Quảng cáo và Triển lãm Minh Vi (VEAS) tổ chức ngày 12/5, ông Phạm Hoài Trung - Phó Chủ tịch, Trưởng ban ESG/NETZERO và Khoa học công nghệ Hiệp hội Chuyển đổi xanh Việt Nam, Thẩm định và xác minh trưởng các dự án Khí nhà kính (GHG) - cho rằng, lộ trình trung hòa carbon sắp tới sẽ không chỉ dừng ở việc báo cáo phát thải mà sẽ gắn trực tiếp với thị trường tín chỉ carbon và năng lực cạnh tranh quốc tế của doanh nghiệp Việt.

Theo ông Phạm Hoài Trung, khi cơ chế giao dịch tín chỉ carbon được triển khai, doanh nghiệp thuộc diện phải bù trừ phát thải sẽ phải mở tài khoản để mua bán tín chỉ tương tự giao dịch chứng khoán. “Sở Giao dịch Chứng khoán dự kiến sẽ đóng vai trò vận hành thị trường, còn các đơn vị trung gian sẽ hoạt động như công ty môi giới, broker trên thị trường carbon”, ông Phạm Hoài Trung nhấn mạnh.

Tuy nhiên, thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào việc mua tín chỉ carbon, ông cho rằng doanh nghiệp nên ưu tiên giảm phát thải ngay trong hoạt động sản xuất vì đây cũng là cách giúp tiết giảm chi phí vận hành. Theo ông, khi tối ưu quy trình sản xuất, doanh nghiệp không chỉ giảm CO2 mà còn giảm điện, nước, nguyên liệu và năng lượng tiêu thụ.

Ông Phạm Hoài Trung lấy ví dụ về 1 hệ thống nền tảng dữ liệu đang được triển khai cho khoảng 15 nhà máy Nhật Bản tại Việt Nam để theo dõi CO2, điện, nước, năng lượng mặt trời, đèn LED và các thông số vận hành nhằm tìm ra “điểm tối ưu” trong sản xuất. “Cùng một sản phẩm nhưng nếu tối ưu được quy trình thì lượng phát thải có thể giảm từ 120kg CO2 xuống còn 100kg, điện năng tiêu thụ cũng giảm mạnh. Khi đó doanh nghiệp vừa tiết kiệm chi phí vừa đạt yêu cầu giảm phát thải. Điều đặc biệt là những doanh nghiệp đáp ứng được tiêu chuẩn carbon thấp hoặc các chứng nhận môi trường - xã hội sẽ có cơ hội ký hợp đồng lớn hơn và bán được giá cao hơn”, ông Phạm Hoài Trung nói.

Dù vậy, theo ông Phạm Hoài Trung, điểm nghẽn lớn nhất hiện nay của doanh nghiệp xanh tại Việt Nam không nằm ở công nghệ mà ở dòng vốn và cơ chế tín dụng xanh. Ông cho biết tín dụng xanh hiện vẫn còn hạn chế và phần lớn nguồn vốn mới tập trung vào lĩnh vực năng lượng tái tạo. Trong khi đó, các dự án chuyển đổi xanh của doanh nghiệp sản xuất lại chưa có cơ chế vay phù hợp.

“Các ngân hàng hiện vẫn phải cho vay theo cơ chế thương mại truyền thống vì khung quản trị rủi ro cho tín dụng xanh chưa hoàn chỉnh. Họ không dám dùng nguồn vốn thực để cho vay theo kiểu tín chấp dựa trên hiệu quả giảm phát thải”, ông Phạm Hoài Trung thông tin. Theo ông, đây là lý do tín dụng xanh tại Việt Nam vẫn phát triển chậm và doanh nghiệp muốn chuyển đổi xanh vẫn gặp nhiều khó khăn khi tiếp cận vốn.

Doanh nghiệp nhỏ có thể chuyển đổi xanh từ đâu?

Ông Phạm Hoài Trung cho biết, doanh nghiệp nhỏ chưa hẳn là bất lợi trong quá trình chuyển đổi xanh. Thực tế, nhiều khi doanh nghiệp càng nhỏ lại càng dễ làm hơn. Lý do, doanh nghiệp nhỏ thường có mô hình quản lý đơn giản, ít nhà máy, ít tầng nấc vận hành nên việc kiểm soát dữ liệu và triển khai thay đổi sẽ thuận lợi hơn so với các tập đoàn lớn có hệ thống phức tạp.

Cùng quan điểm, ông Nguyễn Đình Quyền - Nhà sáng lập ESG Education & Business và ESG Investment Fund - cho biết: Nhiều doanh nghiệp hiện vẫn chần chừ trong quá trình chuyển đổi ESG và giảm phát thải. Tuy nhiên, theo ông, doanh nghiệp càng bắt đầu sớm sẽ càng có lợi thế.

Ông Nguyễn Đình Quyền cho rằng điều quan trọng đầu tiên là doanh nghiệp cần nhanh chóng xây dựng được “bức tranh hiện trạng”, tức xác định mình đang ở đâu về phát thải và mức độ đáp ứng các tiêu chuẩn ESG. Sau khi có dữ liệu nền, doanh nghiệp mới có thể xây dựng chiến lược giảm phát thải và xác định khoảng cách giữa hiện tại với mục tiêu dài hạn.

Theo ông, nhiều tập đoàn lớn hiện đã cam kết mục tiêu Net Zero vào năm 2050 hoặc trung hòa carbon vào năm 2040. Để thực hiện các cam kết này, doanh nghiệp bắt buộc phải xây dựng lộ trình cụ thể và xác định rõ từng giai đoạn giảm phát thải.

Ông Nguyễn Đình Quyền cũng dẫn ví dụ về một dự án nâng cao hiệu quả năng lượng tại nhà máy sản xuất có thể giúp giảm khoảng 4.000 tấn phát thải mỗi năm. Đáng chú ý, chi phí giảm phát thải của dự án ở mức “âm 45 USD/tấn carbon”.

Ông Nguyễn Đình Quyền giải thích con số “âm” không phải chi phí phát sinh thêm mà là khoản doanh nghiệp tiết kiệm được nhờ tối ưu vận hành sau khi cải tiến công nghệ và quy trình sản xuất. “Tức là sau khi đầu tư cải tiến công nghệ và quy trình, tổng chi phí sản xuất giảm xuống, giúp doanh nghiệp tiết kiệm khoảng 45 USD cho mỗi tấn carbon cắt giảm được”, Nguyễn Đình Quyền nói.

Tuy nhiên, để doanh nghiệp có thể tiếp cận nhanh hơn với các xu hướng công nghệ, giải pháp sản xuất xanh và yêu cầu mới của thị trường quốc tế, theo các chuyên gia, cần thêm nhiều hoạt động kết nối giữa doanh nghiệp, nhà cung cấp công nghệ và các tổ chức chuyên ngành. Bên cạnh đó, việc tiếp cận các công nghệ mới, sản phẩm mới với chi phí tối ưu cũng rất quan trọng.

Liên quan đến vấn đề này, ông Nguyễn Bá Vinh - Giám đốc VEAS - cho biết, hội nghị lần này đồng thời là hoạt động khởi động cho chuỗi Triển lãm Quốc tế chuyên ngành sơn phủ, giấy, cao su, nhựa - hóa chất tại Việt Nam, diễn ra từ ngày 10 - 12/6/2026 tới tại TP. Hồ Chí Minh.

Theo ông Nguyễn Bá Vinh, chuỗi triển lãm dự kiến quy tụ hơn 400 doanh nghiệp và thương hiệu, đón khoảng 8.000 khách tham quan chuyên ngành với sự tham gia của doanh nghiệp đến từ 16 quốc gia và vùng lãnh thổ. Thông qua sự kiện, Ban tổ chức kỳ vọng sẽ là nơi kết nối giao thương, giúp doanh nghiệp tìm kiếm giải pháp tiết kiệm năng lượng, giảm phát thải và thích ứng với các yêu cầu mới từ thị trường quốc tế.