Tăng trưởng trong khó khăn
Nửa đầu năm 2026 sắp khép lại với nhiều tín hiệu đan xen đối với ngành dệt may Việt Nam. Theo Hiệp hội Dệt may Việt Nam, 5 tháng đầu năm, tổng kim ngạch xuất khẩu toàn ngành ước đạt 17,81 tỷ USD, tăng 0,6% so với cùng kỳ năm 2025. Trong khi đó, nhập khẩu nguyên phụ liệu đạt khoảng 10,8 tỷ USD, tăng 1,8%.
Dù vẫn duy trì được đà tăng trưởng dương, song mức tăng này được đánh giá là khá khiêm tốn so với mục tiêu cả năm. Đáng chú ý, nhóm hàng may mặc - lĩnh vực đóng góp tỷ trọng lớn nhất trong cơ cấu xuất khẩu, giảm 1,5% so với cùng kỳ đã cho thấy áp lực đối với ngành vẫn rất lớn khi nhu cầu tiêu dùng tại nhiều thị trường chưa thực sự phục hồi, thậm chí có xu hướng giảm.
Ở chiều ngược lại, các nhóm hàng xơ sợi, vải, phụ liệu dệt may và vải không dệt vẫn ghi nhận mức tăng trưởng nhất định cũng là tín hiệu phản ánh hoạt động sản xuất trong chuỗi cung ứng vẫn được duy trì, dù chưa tạo ra bước tăng trưởng đột phá.
Trong bức tranh chung ấy, nhiều doanh nghiệp vẫn nỗ lực duy trì kết quả khả quan. Tập đoàn Dệt may Việt Nam đạt kim ngạch xuất khẩu khoảng 749 triệu USD trong 5 tháng đầu năm, tăng 2% so với cùng kỳ. Thặng dư xuất nhập khẩu đạt 324 triệu USD, tăng 9%.
Ông Cao Hữu Hiếu - Tổng Giám đốc Tập đoàn Dệt may Việt Nam cho biết, ngành sợi tiếp tục là điểm sáng của tập đoàn trong nửa đầu năm. “Lợi nhuận 6 tháng ước đạt 205 tỷ đồng, hoàn thành 82% kế hoạch năm và tăng mạnh so với cùng kỳ 2025. Các đơn vị sợi cơ bản đã có đơn hàng đủ cho tháng 6, nhiều đơn vị có đơn hàng đến tháng 7 và một phần tháng 8/2026”, ông Cao Hữu Hiếu thông tin.
Tại Công ty TNHH MTV Dệt 8-3, kết quả kinh doanh cũng tương đối khả quan. Theo ông Viên Minh Đạo - Tổng Giám đốc doanh nghiệp, lợi nhuận 5 tháng đầu năm đạt khoảng 20 - 25 tỷ đồng, vượt kế hoạch đề ra.
Tuy nhiên, phía sau những con số tăng trưởng vẫn là hàng loạt nỗi lo, đặc biệt, với những doanh nghiệp có tỷ lệ xuất khẩu lớn, biến động của thị trường thế giới luôn là yếu tố tác động trực tiếp đến hoạt động sản xuất kinh doanh. “Tình hình xuất nhập khẩu trong 5 tháng đầu năm nhìn chung khá thuận lợi. Tuy nhiên, 6 tháng cuối năm vẫn còn rất nhiều yếu tố khó lường”, ông Viên Minh Đạo nhận định.
Áp lực thị trường và bài toán giảm phụ thuộc
Nếu như những năm trước, nhiều doanh nghiệp dệt may thường có đơn hàng kín đến cuối năm ngay từ quý II thì năm nay, tình hình lại khác.
Bà Phạm Thị Phương Hoa - Tổng Giám đốc Tổng Công ty May Hưng Yên - CTCP cho hay, doanh nghiệp mới chỉ ký được đơn hàng đến hết tháng 8/2026. “Đối với các đơn hàng từ tháng 9 trở đi sẽ là thách thức lớn. Khách hàng đặt hàng chậm hơn so với mọi năm”, bà Phạm Thị Phương Hoa chia sẻ.
Theo các doanh nghiệp, một trong những nguyên nhân khiến khách hàng thận trọng là do đang theo dõi diễn biến chính sách thương mại quốc tế, đặc biệt là quyết định liên quan đến thuế đối với hàng hóa Việt Nam tại thị trường Mỹ.
Không chỉ thiếu đơn hàng, chất lượng đơn hàng cũng đang thay đổi theo hướng khó khăn hơn. Các đơn hàng ngày càng nhỏ, thời gian giao hàng ngắn hơn nhưng yêu cầu về chất lượng, truy xuất nguồn gốc, tiêu chuẩn môi trường và trách nhiệm xã hội lại ngày càng cao. Trong khi đó, nhiều khách hàng quốc tế tiếp tục gây áp lực giảm giá, khiến biên lợi nhuận của doanh nghiệp ngày càng thu hẹp.
Bức tranh thị trường còn chịu tác động từ các yếu tố địa chính trị toàn cầu. Theo đại diện Tập đoàn Dệt may Việt Nam, căng thẳng tại Trung Đông khiến giá dầu thế giới tăng mạnh, kéo theo chi phí logistics gia tăng.
Chi phí vận tải biển hiện cao hơn khoảng 30 - 40% so với trước thời điểm xảy ra xung đột. Giá năng lượng tăng cũng làm gia tăng áp lực lạm phát tại nhiều nền kinh tế lớn như Mỹ, EU và Nhật Bản. Khi lãi suất tăng để kiềm chế lạm phát, sức mua hàng dệt may thường suy giảm. Đây là bài học mà ngành đã từng trải qua trong giai đoạn 2022 - 2023.
Cũng theo đại diện Tập đoàn Dệt may Việt Nam, Mỹ vẫn là thị trường quan trọng hàng đầu của dệt may Việt Nam. Tuy nhiên, doanh nghiệp cần xây dựng cơ cấu thị trường cân bằng hơn.
“Nếu một doanh nghiệp phụ thuộc tới 90% doanh thu xuất khẩu vào Mỹ thì mức độ rủi ro là rất lớn. Nhưng nếu tỷ trọng khoảng 50 - 70% và đồng thời phát triển thêm các thị trường khác thì khả năng chống chịu sẽ tốt hơn”, ông Hoàng Mạnh Cầm - Chánh Văn phòng HĐQT tập đoàn Dệt may nhận định.
Đây cũng là lý do khiến chiến lược đa dạng hóa thị trường ngày càng được các doanh nghiệp coi là ưu tiên hàng đầu.
Xúc tiến thương mại mở rộng không gian xuất khẩu
Trong khi thị trường truyền thống đối mặt nhiều biến động, công tác xúc tiến thương mại tiếp tục khẳng định vai trò ngày càng quan trọng đối với việc mở rộng thị trường của ngành dệt may.
Thực tế cho thấy, nhiều doanh nghiệp đã chủ động tìm kiếm khách hàng mới, mở rộng thị trường mới, xây dựng mạng lưới đối tác đa dạng hơn nhằm giảm thiểu rủi ro.
Với những doanh nghiệp sản xuất sợi như Dệt 8-3, đây gần như là chiến lược thống nhất được thực hiện từ nhiều năm qua. Khi một thị trường gặp biến động, doanh nghiệp vẫn có thể duy trì hoạt động nhờ các thị trường thay thế.
Ở góc độ toàn ngành, những chương trình xúc tiến thương mại do Bộ Công Thương triển khai thời gian qua đã góp phần tạo thêm cơ hội kết nối cho doanh nghiệp.
Theo ông Hoàng Mạnh Cầm, các hội chợ, triển lãm, chương trình kết nối giao thương trong và ngoài nước đã hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận khách hàng mới, duy trì đơn hàng và mở rộng thị trường xuất khẩu. Hiệu quả này đặc biệt rõ nét tại các thị trường mà Việt Nam đang có lợi thế từ các hiệp định thương mại tự do.
EU tiếp tục là một trong những thị trường hấp dẫn đối với hàng dệt may Việt Nam. Dù yêu cầu rất cao về phát triển xanh, kinh tế tuần hoàn và truy xuất nguồn gốc, nhưng đây cũng là khu vực mang lại nhiều cơ hội tăng trưởng bền vững.
Hàn Quốc được đánh giá là thị trường giàu tiềm năng nhờ xu hướng tiêu dùng thời trang thay đổi nhanh, phù hợp với năng lực sản xuất linh hoạt của doanh nghiệp Việt Nam.
Nhật Bản tuy tăng trưởng không quá đột biến nhưng có sức mua ổn định và ít biến động hơn nhiều thị trường khác.
Bên cạnh đó, Trung Đông, thị trường Halal và ASEAN đang nổi lên như những không gian tăng trưởng mới. Đây là các khu vực có dân số lớn, nhu cầu tiêu dùng ngày càng gia tăng và còn nhiều dư địa khai thác.
Để công tác xúc tiến thương mại phát huy hiệu quả cao hơn, nhiều chuyên gia cho rằng cần tiếp tục đẩy mạnh các chương trình xúc tiến thương mại chuyên sâu theo từng thị trường, từng phân khúc khách hàng; tăng cường kết nối trực tiếp giữa doanh nghiệp Việt Nam với các tập đoàn phân phối lớn trên thế giới.
Song song với đó là hỗ trợ doanh nghiệp tận dụng tốt hơn 17 hiệp định thương mại tự do (FTA) mà Việt Nam đang thực thi. Bởi trên thực tế, cơ hội từ các FTA vẫn còn rất lớn nhưng khả năng tận dụng chưa tương xứng do hạn chế về nguyên liệu và quy tắc xuất xứ.
Việc phát triển mạnh công nghiệp dệt, nhuộm, nâng tỷ lệ nội địa hóa nguyên phụ liệu sẽ giúp doanh nghiệp đáp ứng tốt hơn các yêu cầu xuất xứ, từ đó mở rộng khả năng tiếp cận các thị trường có ưu đãi thuế quan.
Khi thị trường truyền thống đang ngày một bất ổn, đa dạng hóa thị trường đã và đang trở thành yêu cầu cấp thiết. Và để hiện thực hóa mục tiêu đó, xúc tiến thương mại đang đóng vai trò như một chiếc cầu nối quan trọng, giúp doanh nghiệp dệt may Việt Nam mở rộng không gian xuất khẩu, gia tăng sức chống chịu và tạo nền tảng cho tăng trưởng bền vững trong những năm tới.
Với những hội chợ, triển lãm có quy mô lớn, hiệu quả cao được tổ chức cả trong và ngoài nước, hoạt động xúc tiến thương mại tiếp tục là lực đẩy quan trọng giúp doanh nghiệp dệt may Việt Nam mở rộng thị trường, đảm bảo tăng trưởng xuất khẩu ổn định và dài hạn.
