Rà soát vật liệu và hồ sơ theo từng mã hàng
Một túi hạt điều xuất khẩu có thể được làm từ màng ghép nhiều lớp để hạn chế oxy và hơi ẩm xâm nhập. Khi doanh nghiệp cân nhắc chuyển sang cấu trúc thuận lợi hơn cho tái chế, túi mới phải được kiểm tra lại về khả năng bảo quản, độ kín đường hàn và sự phù hợp với dây chuyền đóng gói. Việc đổi vật liệu vì thế kéo theo một loạt quyết định về kỹ thuật, chi phí và chất lượng sản phẩm.
Đây là tình huống được đưa ra tại Hội nghị quốc tế ngành công nghiệp thực phẩm Việt Nam 2026, diễn ra tại TP. Hồ Chí Minh, trong khuôn khổ Vietnam Foodexpo 2026. Từ các yêu cầu đối với vật liệu tiếp xúc thực phẩm đến lộ trình thiết kế để tái chế, những nội dung tại hội nghị cho thấy doanh nghiệp cần rà soát bao bì ngay từ khâu mua vật liệu và phát triển sản phẩm.
Theo TS. Ngô Xuân Nam, Phó Giám đốc Văn phòng SPS Việt Nam, doanh nghiệp cần xem xét đồng thời ba nhóm yêu cầu. Nhóm thứ nhất là an toàn của vật liệu tiếp xúc với thực phẩm, gồm kiểm soát thôi nhiễm và truy xuất nguồn gốc vật liệu. Nhóm thứ hai là các yêu cầu về môi trường theo Quy định (EU) 2025/40 về bao bì và chất thải bao bì (PPWR). Nhóm thứ ba liên quan đến thông tin trên nhãn, bao gồm cách thể hiện đặc tính môi trường của bao bì với người tiêu dùng.
Theo đó, PPWR bắt đầu áp dụng chung từ ngày 12/8/2026 đối với bao bì đưa ra thị trường EU, kể cả bao bì của hàng nhập khẩu. Trong các yêu cầu doanh nghiệp cần rà soát ngay có giới hạn đối với nhóm chất PFAS trong bao bì tiếp xúc thực phẩm, tài liệu kỹ thuật và tờ khai hợp quy theo vai trò của từng bên. Các yêu cầu về nhãn hài hòa, phân hạng khả năng tái chế và hàm lượng nhựa tái chế có lộ trình riêng. Thời điểm áp dụng một số nội dung còn phụ thuộc vào văn bản triển khai.
Việc rà soát cần đi vào từng thành phần của bao bì. Giấy chống dầu và bao bì bột giấy đúc là những nhóm vật liệu được tham luận lưu ý khi xem xét nguy cơ PFAS. Với bisphenol A (BPA), doanh nghiệp cần quan tâm đến lớp phủ lon, nắp, mực in và keo ghép tùy cấu trúc bao bì. Tham luận cũng nêu mốc chuyển tiếp riêng đến ngày 20/1/2028 đối với một số vật phẩm tiếp xúc thực phẩm dùng một lần để bảo quản rau quả và thủy sản thuộc phạm vi quy định. Điều này có ý nghĩa trực tiếp với doanh nghiệp đồ hộp khi lập kế hoạch thử lớp phủ thay thế và làm việc với nhà cung cấp lon, nắp.
Từ góc độ thử nghiệm, TS. Ngô Xuân Nam lưu ý doanh nghiệp cần xác nhận với phòng thử nghiệm về loại mẫu, phương pháp và giới hạn định lượng trước khi gửi mẫu. Phạm vi thử nghiệm có thể khác nhau giữa giấy, nhựa và vật liệu có lớp phủ. Chẳng hạn, khi cần đánh giá một túi giấy chống dầu, doanh nghiệp cần kiểm tra xem phạm vi thử nghiệm của phòng thử có bao gồm loại giấy và lớp phủ đang sử dụng hay không. Kết quả sau đó cần được lưu cùng thông tin về mã vật liệu và quy cách của mẫu đã thử.
ThS. Nguyễn Quốc Dũng, Trưởng phòng Kỹ thuật hóa, Eurofins Việt Nam, phân tích PPWR theo các khâu từ thiết kế, lựa chọn vật liệu đến tái sử dụng, ghi nhãn và truy xuất. Ở khâu thiết kế, màu, nhãn, keo, mực in và lớp phủ đều có thể ảnh hưởng đến việc nhận diện, phân loại hoặc chất lượng vật liệu thu được sau tái chế. Khi rà soát một chai nhựa, chẳng hạn, doanh nghiệp cần xem xét cả thân chai, nắp và khả năng tách nhãn. Với màng mềm, việc đánh giá cần tính đến các lớp màng và vật liệu liên kết chúng.
Từ các yêu cầu trên, Văn phòng SPS Việt Nam đề xuất doanh nghiệp lập danh mục bao bì theo từng mã hàng xuất khẩu, ghi nhận cấu trúc, số lớp, loại vật liệu và mục đích sử dụng. Danh mục này là căn cứ để thu thập tờ khai tuân thủ của nhà cung cấp, xác định phép thử cần thực hiện và rà soát nội dung trên nhãn. Khi nhà cung cấp thay đổi màng, mực in, keo hoặc lớp phủ, thông tin thay đổi cần được chuyển đến doanh nghiệp thực phẩm để đánh giá lại hồ sơ của mã hàng liên quan.
Việc phân công trách nhiệm cũng cần được làm rõ với đối tác nhập khẩu. Tùy vai trò theo quy định và thị trường bán hàng, các bên cần xác định đơn vị lập và lưu hồ sơ, bên chịu chi phí thử nghiệm và bên thực hiện trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất (EPR). Tham luận của Văn phòng SPS Việt Nam nêu trường hợp đăng ký qua hệ thống LUCID tại Đức để minh họa cho việc doanh nghiệp phải xác định nghĩa vụ theo quốc gia nơi đưa bao bì ra thị trường.
Thiết kế để tái chế phải giữ được công năng bảo quản
Theo ông Bùi Quang Thịnh, Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Bao bì bền vững, Hiệp hội Bao bì Việt Nam (VINPAS), thiết kế cần bắt đầu từ đặc tính của thực phẩm và điều kiện sử dụng. Với hàng khô, doanh nghiệp cần xác định mức độ nhạy với oxy, hơi ẩm và thời hạn bảo quản dự kiến. Bao bì hàng đông lạnh cần có độ bền ở nhiệt độ thấp, khả năng chống thủng và độ kín phù hợp. Với thực phẩm tiệt trùng trong bao bì, vật liệu và đường hàn phải đáp ứng điều kiện xử lý nhiệt của sản phẩm.
Trong ví dụ về hạt điều, VINPAS đưa ra phương án nghiên cứu chuyển từ màng ghép PET, nhôm và PE sang cấu trúc chủ yếu bằng PE có lớp cản chuyên dụng. Phương án hướng tới khả năng tương thích với dòng tái chế PE, đồng thời duy trì công năng bảo quản. Để đánh giá, doanh nghiệp cần đo khả năng cản oxy và hơi ẩm, thử độ kín đường hàn, chạy mẫu trên máy và theo dõi chất lượng hạt điều trong thời gian bảo quản. Kết quả trên bao bì hoàn chỉnh là cơ sở để quyết định có đưa phương án vào sản xuất hay không.
Với bao bì mềm, cấu trúc chủ yếu bằng PE hoặc PP có thể giảm việc phối hợp các loại nhựa khó xử lý cùng nhau. Khả năng ứng dụng còn tùy thuộc vào độ cứng, khả năng chịu nhiệt, hiệu suất hàn kín và tốc độ chạy máy. VINPAS cũng lưu ý phải đánh giá toàn bộ cấu trúc, gồm màng, lớp cản, mực in và keo ghép. Một thay đổi ở lớp cản có thể kéo theo việc điều chỉnh độ dày màng hoặc điều kiện hàn để giữ được chất lượng thành phẩm.
Các hướng dẫn kỹ thuật như CEFLEX và RecyClass được VINPAS giới thiệu để doanh nghiệp tham khảo khi thiết kế và đánh giá khả năng tái chế. CEFLEX có thể hỗ trợ lựa chọn cấu trúc cho bao bì mềm từ giai đoạn thiết kế. RecyClass cung cấp phương pháp đánh giá theo từng dòng vật liệu. Kết quả đánh giá theo các công cụ này có thể bổ sung bằng chứng kỹ thuật cho hồ sơ doanh nghiệp. Việc xác định nghĩa vụ pháp lý và cấp tái chế theo PPWR thực hiện theo các tiêu chí áp dụng của EU.
Một hướng khác là giảm vật liệu và khoảng trống trong bao bì. Doanh nghiệp có thể xem xét giảm độ dày màng, điều chỉnh kích thước túi, hộp hoặc tối ưu cách xếp hàng trên pallet. Theo VINPAS, việc đánh giá cần theo dõi cả lượng bao bì trên mỗi kilôgam thực phẩm và tỷ lệ sản phẩm hư hỏng. Nếu thay đổi kích thước hoặc độ dày, doanh nghiệp cần thử lại khả năng chịu va đập, độ kín và chất lượng sản phẩm sau bảo quản, vận chuyển.
VINPAS đề xuất lộ trình 90 ngày để doanh nghiệp bắt đầu từ những mã hàng cụ thể. Trong 30 ngày đầu, doanh nghiệp lập danh mục sản phẩm xuất khẩu, thu thập hồ sơ và cập nhật yêu cầu của khách hàng. Từ ngày 31 đến ngày 60, doanh nghiệp phân loại rủi ro và chọn 2–3 mã hàng ưu tiên. Giai đoạn cuối dành cho chạy mẫu, đo kiểm, đánh giá khả năng tái chế và đối chiếu với chi phí dự kiến. Với doanh nghiệp đang cân nhắc đổi bao bì, kết quả trên từng mã hàng là căn cứ để quyết định giữ cấu trúc hiện tại, cải tiến vật liệu hay đầu tư thiết bị.
PPWR (viết tắt của Packaging and Packaging Waste Regulation) là Quy định về bao bì và chất thải bao bì của Liên minh châu Âu (EU), được ban hành theo văn bản pháp lý Regulation (EU) 2025/40. Đây là là khung pháp lý mới điều chỉnh tất cả các loại bao bì và chất thải bao bì, bất kể bao bì đó được sử dụng trong hoặc có nguồn gốc từ ngành công nghiệp, sản xuất khác, bán lẻ hoặc phân phối, văn phòng, dịch vụ hoặc hộ gia đình. Quy định này chính thức có hiệu lực từ ngày 11/02/2025 và áp dụng rộng rãi từ ngày 12/08/2026.
