Từ hoàn thiện chính sách đến đưa quy định vào thực tiễn
Xuất xứ hàng hóa không chỉ là thông tin nhận diện sản phẩm mà còn gắn trực tiếp với uy tín doanh nghiệp, quyền lợi người tiêu dùng và năng lực cạnh tranh của hàng Việt Nam. Trong bối cảnh thị trường ngày càng đòi hỏi minh bạch về nguồn gốc, việc hoàn thiện hành lang pháp lý phải đi đôi với tổ chức phổ biến, hướng dẫn thực thi. Đây cũng là hướng triển khai đang được Bộ Công Thương nghiêm túc thực hiện.
Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương) tổ chức Hội nghị đánh giá công tác quản lý nhà nước về xuất xứ hàng hóa tại TP Hồ Chí Minh. Ảnh: Hoàng Chiến
Cụ thể, cuối tháng 10 vừa qua, tại TP. Hồ Chí Minh, Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương) tổ chức Hội nghị đánh giá công tác quản lý nhà nước về xuất xứ hàng hóa và phổ biến văn bản quy phạm pháp luật về xuất xứ hàng hóa. Sự kiện có sự tham gia của đại diện Sở Công Thương các tỉnh, thành phố, các hiệp hội ngành hàng sản xuất, chế biến, kinh doanh, Hiệp hội Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, Hiệp hội Lương thực thực phẩm TP. Hồ Chí Minh cùng hơn 150 doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực sản xuất, chế biến, kinh doanh, lưu thông thương mại trong nước, xuất khẩu và nhập khẩu.
Không đơn thuần là hoạt động giới thiệu văn bản pháp luật, hội nghị được tổ chức nhằm tạo diễn đàn để cơ quan quản lý nhà nước trực tiếp thông tin, hướng dẫn những quy định mới, đồng thời trao đổi, giải đáp các vướng mắc phát sinh trong thực tiễn sản xuất, kinh doanh và xuất nhập khẩu. Qua đó, doanh nghiệp có thêm cơ sở để chủ động chuẩn bị các điều kiện cần thiết trước khi chính sách chính thức có hiệu lực.
Một trong những nội dung trọng tâm được đặt ra tại hội nghị là Nghị định số 384/2026/NĐ-CP ngày 9/10/2026 của Chính phủ quy định xác định xuất xứ Việt Nam đối với hàng hóa sản xuất và lưu thông trong nước. Nghị định có hiệu lực từ ngày 1/1/2027, lần đầu tiên thiết lập khuôn khổ pháp lý riêng, thống nhất và đầy đủ về xác định xuất xứ Việt Nam đối với hàng hóa trên thị trường nội địa.
Đối với hàng xuất khẩu, Việt Nam đã tham gia 19 Hiệp định thương mại tự do (FTA), đồng thời ban hành nhiều quy định về xuất xứ hàng hóa phục vụ hoạt động xuất khẩu, nhập khẩu, giúp hàng hóa đáp ứng điều kiện hưởng ưu đãi thuế quan theo cam kết quốc tế. Tuy nhiên, đối với hàng hóa sản xuất và lưu thông trong nước, trước đây chưa có một khuôn khổ pháp lý chuyên biệt hướng dẫn thống nhất việc xác định xuất xứ Việt Nam.
Khoảng trống này đặt ra yêu cầu phải có hệ thống tiêu chí rõ ràng, minh bạch, vừa tạo thuận lợi cho doanh nghiệp trong quá trình xác định và công bố xuất xứ, vừa cung cấp căn cứ pháp lý để cơ quan chức năng kiểm tra, giám sát. Đây cũng là cơ sở để bảo vệ quyền được thông tin của người tiêu dùng, hạn chế tình trạng hàng giả, hàng nhái, hàng hóa giả mạo xuất xứ Việt Nam.
Bà Trịnh Thị Thu Hiền, Phó Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu phát biểu tại hội nghị đánh giá công tác quản lý nhà nước về xuất xứ hàng hóa tại TP Hồ Chí Minh
Tại hội nghị, đại diện Cục Xuất nhập khẩu tập trung phổ biến những nội dung cốt lõi của Nghị định số 384/2026/NĐ-CP, trong đó làm rõ khái niệm hàng hóa có xuất xứ, hàng hóa có xuất xứ thuần túy, hàng hóa có xuất xứ không thuần túy, công đoạn gia công, chế biến đơn giản; các yếu tố không được xem xét khi xác định xuất xứ và trách nhiệm của cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan.
Đặc biệt, trách nhiệm của thương nhân khi thể hiện xuất xứ Việt Nam trên hàng hóa được nhấn mạnh. Việc xác định và công bố xuất xứ không chỉ là vấn đề tuân thủ quy định pháp luật mà còn liên quan trực tiếp đến tính trung thực của thông tin sản phẩm, niềm tin của người tiêu dùng và uy tín của doanh nghiệp.
Bên cạnh Nghị định số 384/2026/NĐ-CP, hội nghị còn trao đổi về nội dung dự kiến trong một số dự thảo Thông tư của Bộ trưởng Bộ Công Thương hướng dẫn thi hành Luật Quản lý ngoại thương về xuất xứ hàng hóa; quy trình, thủ tục cấp Giấy chứng nhận xuất xứ hàng hóa (C/O), kiểm tra, xác minh xuất xứ và những lưu ý khi thực thi quy tắc xuất xứ trong các FTA.
Phối hợp với địa phương, đồng hành cùng doanh nghiệp
Theo Cục Xuất nhập khẩu, tiếp nối hoạt động tại TP. Hồ Chí Minh, ngày 13/11/2026, đơn vị này dự kiến tổ chức Hội thảo lấy ý kiến và phổ biến văn bản quy phạm pháp luật về xuất xứ hàng hóa tại TP. Huế. Hội thảo có sự tham gia của Sở Công Thương các tỉnh, thành phố, các hiệp hội ngành hàng cùng gần 100 doanh nghiệp sản xuất, chế biến, kinh doanh, lưu thông thương mại trong nước, xuất khẩu và nhập khẩu.
Đáng chú ý, bên cạnh phổ biến Nghị định số 384/2026/NĐ-CP, hội thảo tại Huế còn hướng tới trao đổi, lấy ý kiến về một số dự thảo Thông tư của Bộ trưởng Bộ Công Thương quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành Luật Quản lý ngoại thương về xuất xứ hàng hóa. Các nội dung được quan tâm gồm phương pháp xác định xuất xứ, công đoạn gia công, chế biến đơn giản, trách nhiệm của thương nhân khi thể hiện xuất xứ Việt Nam và cơ chế phối hợp giữa cơ quan quản lý với hiệp hội, doanh nghiệp.
Song song với các hội nghị do Cục Xuất nhập khẩu tổ chức, đơn vị này còn thường xuyên tham gia các sự kiện do các Sở Công Thương địa phương triển khai nhằm cung cấp kiến thức về xuất xứ hàng hoá cho doanh nghiệp, mới đây nhất là các sự kiện hội nghị, hội thảo phổ biến về xuất xứ hàng hoá tại Hà Nội, Hải Phòng, Tây Ninh, Thanh Hoá… Việc tiếp tục phổ biến quy định tại các địa phương khác nhau cho thấy yêu cầu đưa chính sách đến gần hơn với những đối tượng trực tiếp chịu tác động. Đặc biệt, sự tham gia của Sở Công Thương các tỉnh, thành phố có ý nghĩa quan trọng trong việc kết nối thông tin giữa cơ quan quản lý trung ương với doanh nghiệp tại địa phương, đồng thời hỗ trợ phát hiện những vướng mắc nảy sinh từ thực tiễn sản xuất, kinh doanh.
Ở góc độ thị trường, việc xác lập tiêu chí xuất xứ minh bạch và hướng dẫn doanh nghiệp thực hiện đúng quy định góp phần tạo môi trường cạnh tranh lành mạnh. Khi hàng hóa được nhận diện đúng nguồn gốc, doanh nghiệp làm ăn chân chính có thêm cơ sở bảo vệ giá trị sản phẩm, hạn chế tình trạng lợi dụng nhãn hiệu, xuất xứ Việt Nam để trục lợi. Người tiêu dùng cũng có thêm căn cứ để nhận biết, lựa chọn sản phẩm và thực hiện quyền được cung cấp thông tin.
Đối với hoạt động xuất nhập khẩu, việc phổ biến quy định về xuất xứ giúp doanh nghiệp nâng cao năng lực tuân thủ các cam kết FTA, hạn chế sai sót trong hồ sơ C/O, chủ động đáp ứng yêu cầu kiểm tra, xác minh của cơ quan chức năng và đối tác nước ngoài. Đây là yếu tố quan trọng để bảo vệ uy tín hàng hóa Việt Nam, nhất là khi yêu cầu về minh bạch chuỗi cung ứng và truy xuất nguồn gốc ngày càng được các thị trường quan tâm.
Từ hoàn thiện thể chế đến phổ biến, hướng dẫn thực thi, Bộ Công Thương đang từng bước đưa công tác quản lý xuất xứ hàng hóa tiếp cận gần hơn với nhu cầu thực tế của thị trường. Hiệu quả của chính sách sẽ không chỉ được đo bằng việc ban hành văn bản, mà còn ở mức độ doanh nghiệp hiểu đúng, thực hiện đúng, cơ quan quản lý kiểm tra thống nhất và người tiêu dùng được bảo vệ. Qua đó, xuất xứ Việt Nam trở thành giá trị có căn cứ, được bảo đảm bằng chất lượng sản phẩm, tính minh bạch và trách nhiệm của doanh nghiệp.
