Từ thực tiễn hơn 40 năm đổi mới, Việt Nam đang từng bước tìm kiếm những mô hình phát triển phù hợp, vừa thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, vừa bảo đảm công bằng xã hội và nâng cao đời sống nhân dân. Gợi mở về xây dựng xã, phường xã hội chủ nghĩa vì thế được xem là hướng tiếp cận đáng chú ý. Để làm rõ hơn nội hàm của mô hình này, phóng viên Báo Công Thương đã trao đổi với ông Nguyễn Túc, Ủy viên Đoàn Chủ tịch, Chủ nhiệm Hội đồng tư vấn về Văn hóa - Xã hội Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam.
Gợi mở từ thực tiễn đổi mới
- Thưa ông, gợi mở của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm về xây dựng xã, phường xã hội chủ nghĩa có ý nghĩa như thế nào trong giai đoạn hiện nay?
Ông Nguyễn Túc:Trong công cuộc đổi mới, Đảng ta xác định phát triển nền kinh tế nhiều thành phần theo cơ chế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa. Điều đó cho thấy mục tiêu xã hội chủ nghĩa là mục tiêu xuyên suốt của Đảng trong suốt quá trình hình thành và phát triển.
Qua thực tiễn hơn 40 năm đổi mới, Đảng ta đã khẳng định rằng, với tất cả sự khiêm tốn, chúng ta có thể nói chưa bao giờ đất nước có được cơ đồ, tiềm lực, vị thế và uy tín quốc tế như ngày hôm nay. Đây là nền tảng rất quan trọng để chúng ta tiếp tục hiện thực hóa các mục tiêu phát triển lớn mà Đảng đã đề ra.
Ông Nguyễn Túc, Ủy viên Đoàn Chủ tịch, Chủ nhiệm Hội đồng tư vấn về Văn hóa - Xã hội Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam. Ảnh: Quang Vinh
Cụ thể, mục tiêu đến năm 2030, nhân dịp kỷ niệm 100 năm thành lập Đảng, Việt Nam trở thành nước đang phát triển có công nghiệp hiện đại, thu nhập trung bình cao, và đến năm 2045, nhân kỷ niệm 100 năm thành lập nước, trở thành nước phát triển, thu nhập cao. Để đạt được mục tiêu đó, Đảng ta đặt quyết tâm rất lớn, trong đó có yêu cầu phấn đấu đạt mức tăng trưởng hai con số.
Thực tiễn xây dựng nông thôn mới cũng cho chúng ta bài học rất lớn. Khi huy động được sức dân, khi người dân đồng tình, ủng hộ và chủ động tham gia vào các phong trào, các cuộc vận động, thì dù khó khăn đến đâu cũng có thể vượt qua.
Qua chương trình xây dựng nông thôn mới, chúng ta thấy rõ nhiều mục tiêu không chỉ hoàn thành mà còn vượt kế hoạch, thậm chí về đích sớm hơn dự kiến. Đó là minh chứng rõ ràng cho thấy nếu huy động được sức mạnh của nhân dân thì hoàn toàn có thể làm được những việc lớn.
Muốn làm được điều đó thì phải có những mô hình đi đầu, những nơi tiên phong để thử nghiệm, rút kinh nghiệm. Tôi hiểu gợi mở của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm về xây dựng mô hình xã, phường xã hội chủ nghĩa chính là theo tinh thần đó.
Bởi lẽ, như Cương lĩnh của Đảng đã xác định, xây dựng chủ nghĩa xã hội trên cơ sở phát triển nền kinh tế nhiều thành phần theo cơ chế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa là việc chưa từng có tiền lệ. Đây là quá trình vừa làm, vừa rút kinh nghiệm.
Vì vậy, việc xây dựng mô hình xã, phường xã hội chủ nghĩa có thể được hiểu là bước đi thử nghiệm ban đầu, xây dựng những mô hình điểm để từ đó tổng kết thực tiễn, rút ra bài học kinh nghiệm, từng bước nhân rộng và hoàn thiện hơn trong quá trình phát triển lâu dài.
Lấy người dân làm trung tâm
- Theo ông xã, phường theo mô hình xã hội chủ nghĩa có những đặc điểm, đặc trưng gì?
Ông Nguyễn Túc:Theo tôi, khi nói về mô hình xã, phường xã hội chủ nghĩa thì trước hết phải hiểu đặc trưng của xã hội chủ nghĩa là gì.
Như Di chúc của Chủ tịch Hồ Chí Minh, có đoạn:“Điều mong muốn cuối cùng của tôi là: Toàn Đảng, toàn dân ta đoàn kết phấn đấu, xây dựng một nước Việt Nam hòa bình, thống nhất, độc lập, dân chủ và giàu mạnh, và góp phần xứng đáng vào sự nghiệp cách mạng thế giới”. Đó chính là định hướng cốt lõi.
Ngoài ra, Chủ tịch Hồ Chí Minh viết trong “Thư gửi Ủy ban Nhân dân các kỳ, tỉnh, huyện và làng”. Trong thư, Người chỉ rõ: “Ngày nay, chúng ta đã xây dựng nên nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa. Nhưng nếu nước độc lập mà dân không hưởng hạnh phúc, tự do thì độc lập cũng chẳng có nghĩa lý gì”.
Vì thế, theo tôi, mô hình xã, phường xã hội chủ nghĩa chính là sự cụ thể hóa những điều Bác Hồ căn dặn trước lúc đi xa. Nghĩa là xây dựng những cộng đồng cơ sở mà ở đó mục tiêu phát triển không chỉ là tăng trưởng kinh tế đơn thuần, mà hướng đến những giá trị cốt lõi như dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh.
Hướng tới mô hình xã, phường xã hội chủ nghĩa, mục tiêu không chỉ là phát triển kinh tế mà còn xây dựng cộng đồng văn minh, nhân văn, giàu bản sắc. Ảnh: Anh Văn
Ở cấp xã, phường, điều đó phải được thể hiện bằng đời sống vật chất và tinh thần ngày càng tốt hơn cho người dân; người dân có việc làm, có thu nhập, được tiếp cận giáo dục, y tế, an sinh xã hội, được tham gia vào quá trình quản lý xã hội và được hưởng thành quả phát triển một cách công bằng.
Một đặc trưng rất quan trọng nữa của xã hội chủ nghĩa là đề cao tình người, tinh thần tương thân tương ái, sự gắn kết cộng đồng. Ông cha ta vẫn nói: “Bầu ơi thương lấy bí cùng, tuy rằng khác giống nhưng chung một giàn”. Tinh thần đó rất gần với giá trị nhân văn của chủ nghĩa xã hội, tức là xây dựng xã hội không chỉ mạnh về kinh tế mà còn giàu tình người, nơi con người sống để yêu thương, chia sẻ và cùng nhau phát triển.
Cho nên, nếu hình dung về mô hình xã, phường xã hội chủ nghĩa, đó phải là nơi người dân được sống tốt hơn, hạnh phúc hơn, công bằng hơn, văn minh hơn; nơi phát triển kinh tế đi cùng tiến bộ xã hội và con người thực sự là trung tâm của mọi chính sách.
- Việc triển khai thí điểm mô hình xã, phường xã hội chủ nghĩa ở trong thực tế sẽ gặp phải những thuận lợi và khó khăn nào, thưa ông?
Ông Nguyễn Túc:Theo tôi, thuận lợi thì nhiều nhưng khó khăn cũng không ít. Trước hết, về khó khăn, bối cảnh xã hội hiện nay đã khác rất nhiều so với thời kỳ bao cấp. Trong cùng một xã, phường bây giờ có người giàu, người nghèo; sự phân hóa xã hội rõ nét hơn. Khi thu nhập khác nhau thì mức sống khác nhau, mà mức sống khác nhau sẽ dẫn đến suy nghĩ, nhu cầu, cách tiếp cận cuộc sống cũng khác nhau. Đây là một thực tế cần nhìn nhận thẳng thắn.
Chính vì vậy, nếu nói xây dựng mô hình xã, phường xã hội chủ nghĩa, một trong những nhiệm vụ quan trọng là làm sao gắn kết con người với nhau, đúng theo tinh thần mà Bác Hồ từng căn dặn. Người từng nói: “Năm ngón tay cũng có ngón ngắn, ngón dài. Nhưng ngắn dài đều hợp lại nơi bàn tay. Trong mấy chục triệu người, cũng có người thế này, thế khác, nhưng thế này hay thế khác đều là dòng dõi tổ tiên ta”.
Tinh thần ở đây là phải lấy tình thương, sự bao dung và đoàn kết để kết nối cộng đồng. Có đoàn kết mới có sức mạnh, có tương lai. Thực tế thời gian qua, chúng ta đã có nhiều phong trào rất ý nghĩa theo tinh thần đó. Chẳng hạn như các chương trình an sinh xã hội, những cuộc vận động hỗ trợ người nghèo, xây dựng nhà tình nghĩa cho gia đình có công, phát triển nhà ở xã hội, hay phong trào xóa nhà tạm, nhà dột nát trên phạm vi cả nước với tinh thần không để ai bị bỏ lại phía sau.
Tất cả những việc làm đó đều thể hiện tinh thần nhân văn, nghĩa tình, sự yêu thương đùm bọc đồng bào. Theo tôi, đó chính là những mầm mống rất quan trọng của chủ nghĩa xã hội, là nền tảng thực tiễn để từng bước xây dựng mô hình xã, phường xã hội chủ nghĩa.
Còn về thuận lợi, thuận lợi lớn nhất là chúng ta không bắt đầu từ con số 0. Chúng ta đã có kinh nghiệm thực tiễn từ nhiều cuộc vận động xã hội lớn, đã có bài học về huy động sức dân, tạo sự đồng thuận xã hội và phát huy tinh thần đoàn kết cộng đồng.
Ngoài vấn đề chênh lệch giàu nghèo, còn có những khác biệt về tầng lớp xã hội, điều kiện sống, thậm chí sự đa dạng về dân tộc, tôn giáo. Nhưng nếu chúng ta thực hiện đúng tư tưởng đại đoàn kết của Bác Hồ, biết quy tụ mọi người trên tinh thần cùng chung nguồn cội, cùng hướng đến lợi ích chung, thì những khác biệt đó không phải là rào cản, mà có thể trở thành nguồn lực để cùng phát triển.
Xây dựng mô hình xã, phường xã hội chủ nghĩa trong giai đoạn hiện nay có cả thuận lợi lẫn thách thức, nhưng điều cốt lõi vẫn là phát huy sức dân, củng cố tinh thần đoàn kết, nhân ái và không để ai bị bỏ lại phía sau.
- Xin cảm ơn ông!
Ông Nguyễn Túc tin tưởng:"Với những kinh nghiệm ban đầu đã có từ các địa phương tiên tiến trong phong trào xây dựng nông thôn mới cũng như các phong trào xã hội khác, chúng ta có thể từng bước xây dựng được những mô hình điểm, những “cánh chim đầu đàn” trong xây dựng xã, phường xã hội chủ nghĩa".
