Vừa qua, chuyến thăm cấp Nhà nước của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tới Canada và việc hai nước nâng cấp quan hệ lên Đối tác chiến lược nhận được sự quan tâm của truyền thông và giới nghiên cứu Canada. Theo tờ The Canadian Press dẫn nhận định của chuyên gia Vina Nadjibulla cho rằng Việt Nam và Canada “đang ở thời điểm mà mối quan hệ có thể lên một tầm cao mới”. Theo chuyên gia này, định hướng của Việt Nam hiện nay tương đồng với những gì Canada đang cố gắng thực hiện, đó là xây dựng khả năng tự cường, đa dạng hóa quan hệ đối tác và tăng cường sự tự chủ cùng vai trò của mỗi nước. Trong các lĩnh vực được truyền thông Canada quan tâm, năng lượng nổi lên với những cơ hội về LNG, dầu thô, năng lượng sạch và công nghệ hạt nhân.
Mở rộng khuôn khổ hợp tác năng lượng song phương
Tại cuộc hội đàm giữa Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm và Thủ tướng Canada Mark Carney ngày 24/9/2026, hai bên thống nhất công bố Tuyên bố chung về việc chính thức nâng cấp quan hệ Việt Nam - Canada lên Đối tác chiến lược dựa trên 8 trụ cột. Trong đó, hợp tác về an ninh năng lượng, môi trường và tăng trưởng bền vững là một trong những trụ cột chiến lược.
Lãnh đạo hai nước khẳng định an ninh năng lượng là nền tảng quan trọng cho tăng trưởng kinh tế, phát triển công nghiệp và thịnh vượng lâu dài; nhấn mạnh việc bảo đảm nguồn cung năng lượng ổn định, với chi phí hợp lý và bền vững, qua đó hỗ trợ khả năng chống chịu của nền kinh tế, nâng cao năng lực cạnh tranh và thúc đẩy các nỗ lực chuyển dịch năng lượng.
Canada được xác định là đối tác năng lượng tin cậy, có thế mạnh về các công nghệ năng lượng truyền thống, công nghệ năng lượng tái tạo và công nghệ năng lượng mới nổi. Hai bên hoan nghênh cơ hội làm sâu sắc hợp tác song phương nhằm hỗ trợ mục tiêu an ninh năng lượng và phát triển bền vững của Việt Nam, đồng thời tạo thuận lợi cho các cơ hội tăng trưởng, đầu tư và xuất khẩu cho ngành năng lượng Canada.
Trong khuôn khổ chuyến thăm, Việt Nam và Canada hoan nghênh việc ký kết Bản ghi nhớ về Hợp tác Năng lượng và Chuyển đổi Năng lượng Sạch. Tại buổi làm việc, Bộ trưởng Bộ Công Thương Lê Mạnh Hùng trao Bản ghi nhớ với Bộ trưởng Bộ Tài nguyên thiên nhiên Canada Tim Hodgson.
Bộ trưởng Bộ Công Thương Lê Mạnh Hùng làm việc với Bộ trưởng Năng lượng và Tài nguyên Thiên nhiên Canada Tim Hodgson.
Hai Bộ trưởng đã trao đổi về các lĩnh vực năng lượng mà Việt Nam và Canada có tiềm năng bổ trợ cho nhau, từ LNG, năng lượng sạch, điện gió ngoài khơi đến công nghệ thu giữ và lưu trữ carbon (CCS), điện hạt nhân quy mô nhỏ và các giải pháp công nghệ phục vụ chuyển đổi năng lượng.
Bộ trưởng Lê Mạnh Hùng nhấn mạnh nhu cầu của Việt Nam trong đa dạng hóa nguồn cung, phát triển LNG phục vụ các dự án điện khí và bảo đảm an ninh năng lượng, đồng thời đề cao việc tăng cường tiếp cận kinh nghiệm, công nghệ và năng lực của Canada trong các lĩnh vực năng lượng mới và công nghệ sạch.
Về phía Canada, Bộ trưởng Tim Hodgson trao đổi về khả năng mở rộng hợp tác đầu tư trong lĩnh vực LNG, trong đó có việc doanh nghiệp Việt Nam nghiên cứu tham gia các dự án LNG tại Canada. Canada cũng bày tỏ mong muốn đẩy mạnh hợp tác về công nghệ hạt nhân, bao gồm CANDU và lò phản ứng mô-đun nhỏ (SMR), đồng thời tăng cường kết nối các doanh nghiệp, nhà cung cấp công nghệ và đối tác năng lượng của hai nước
Bên cạnh các cơ hội hợp tác đầy tiềm năng, quan hệ với Việt Nam còn được nhìn nhận là cầu nối để Canada tăng cường hiện diện và kết nối tại ASEAN và khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương. Chuyên gia Julie Nguyen, Chủ tịch Sáng kiến Canada-ASEAN tại Trung tâm Nghiên cứu Châu Á York, Đại học York, cho rằng thông qua mối quan hệ với Việt Nam, Canada có thể tăng cường các kết nối với Đông Nam Á. Việt Nam có thể là một đối tác quan trọng của Canada trong việc tham gia vào ASEAN và khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương rộng lớn hơn.
Cách nhìn này cũng được thể hiện trong các phân tích của tờ Asia Pacific Foundation of Canada. Bài viết về chuyến thăm cho rằng đây là cơ hội để Canada nâng tầm quan hệ với một trong những đối tác kinh tế và chiến lược mới nổi quan trọng của khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương, qua đó mở ra một chương mới trong quan hệ hai nước.
Khai thác tiềm năng, thúc đẩy chuyển dịch năng lượng sạch
Nhu cầu năng lượng ngày càng tăng của Việt Nam được các chuyên gia Canada nhìn nhận là một trong những cơ hội để mở rộng hợp tác. Tờ CBC News nhận định Việt Nam là một trong những nền kinh tế phát triển nhanh trên thế giới, với dân số tương đối trẻ và có học vấn tốt.
Chia sẻ trên tờ Asia Pacific Foundation of Canada, ông Bryon Wilfert, cựu Nghị sĩ Quốc hội Canada cho rằng:"Nền kinh tế đang phát triển nhanh chóng của Việt Nam cần nhiều thế mạnh mà Canada đặc biệt có lợi thế. Theo ông, nông nghiệp và thực phẩm, năng lượng và khí đốt tự nhiên hóa lỏng, khoáng sản quan trọng, hàng không vũ trụ, công nghệ sạch, cơ sở hạ tầng, dịch vụ tài chính và giáo dục đều mang lại những tiềm năng đáng kể."
Ông Bryon Wilfert đồng thời cho rằng các lĩnh vực mới nổi như trí tuệ nhân tạo, chất bán dẫn, sản xuất tiên tiến và công nghệ hạt nhân cũng nên trở thành một phần của chương trình nghị sự kinh tế song phương hướng tới tương lai.
Trong lĩnh vực năng lượng, những nhận định trên có sự tương đồng với các nội dung đã được hai nước xác định trong Tuyên bố chung về quan hệ Đối tác chiến lược giữa Việt Nam và Canada và Bản ghi nhớ về Hợp tác Năng lượng và Chuyển đổi Năng lượng Sạch. Các lĩnh vực được đề cập trải rộng từ LNG, LPG, dầu thô đến hydrogen, năng lượng tái tạo, thủy điện và các công nghệ hỗ trợ chuyển dịch năng lượng.
Đánh giá về kết quả chuyến thăm và những tiềm năng hợp tác giữa hai nước trong thời gian tới, Bộ trưởng Bộ Ngoại giao Lê Hoài Trung nhận định:“Trong giai đoạn mới, với những yêu cầu mới của phát triển, chúng ta cần kịp thời nâng cao năng lực hợp tác trong những lĩnh vực rất mới. Ví dụ về năng lượng thì lĩnh vực mới chính là hợp tác về hạt nhân mà Canada là quốc gia rất có thế mạnh về lĩnh vực này”.
Tuyên bố chung cũng ghi nhận việc hai bên hoan nghênh đối thoại về tiềm năng hợp tác hạt nhân dân sự giữa các bên liên quan của Việt Nam và Canada. Đồng thời, hai nước cam kết nghiên cứu cơ hội hợp tác phát triển điện mặt trời và điện gió, bao gồm chia sẻ chuyên môn về điện gió trên bờ và ngoài khơi.
Cùng với mở rộng các lĩnh vực hợp tác, hai bên tiếp tục thúc đẩy chuyển dịch năng lượng sạch. Lãnh đạo hai nước hoan nghênh Canada tiếp tục hỗ trợ quá trình chuyển dịch năng lượng của Việt Nam trong khuôn khổ Quan hệ Đối tác Chuyển đổi Năng lượng Công bằng (JETP), bao gồm thông qua các khoản tài chính ưu đãi do Ngân hàng Thế giới quản lý.
Hai bên nhấn mạnh tầm quan trọng của việc thúc đẩy triển khai Dự án Thúc đẩy Chuyển đổi nhanh Năng lượng tái tạo tại Việt Nam (REACH), nhằm hỗ trợ lưới điện của Việt Nam tích hợp thêm nguồn điện gió và điện mặt trời. Ngoài ra, các khoản hỗ trợ phát triển và nguồn tài chính của FinDev Canada dành cho các sáng kiến phát thải các-bon thấp được ghi nhận là những đóng góp có giá trị đối với các mục tiêu phát thải ròng bằng “0” và tăng trưởng bền vững.
Việc kết nối cơ quan quản lý, doanh nghiệp, tổ chức tài chính, trường đại học và viện nghiên cứu được đặt trong tổng thể hợp tác, qua đó tạo cơ sở để tăng cường nghiên cứu chung, chuyển giao tri thức, công nghệ và phát triển hệ sinh thái đổi mới sáng tạo.
Từ những định hướng được hai nước xác lập và các đánh giá từ phía Canada, quan hệ Đối tác chiến lược mở ra thêm không gian để Việt Nam và Canada nghiên cứu, thúc đẩy hợp tác năng lượng từ nguồn cung truyền thống đến năng lượng sạch, công nghệ mới và chuyển dịch năng lượng. Việc triển khai Bản ghi nhớ trên cơ sở phù hợp với pháp luật, chính sách và nguồn lực của mỗi bên sẽ là cơ sở để từng bước cụ thể hóa những tiềm năng hợp tác, hướng tới tăng cường an ninh năng lượng và phát triển bền vững.
