Thiết lập môi trường cạnh tranh công bằng
Việt Nam và khối các nước Hiệp hội Thương mại Tự do châu Âu - EFTA, gồm Thụy Sĩ, Na Uy, Iceland và Liechtenstein đang tiến tới ký kết một Hiệp định thương mại tự do (FTA). FTA này sẽ đánh dấu bước tiến quan trọng, đưa quan hệ hợp tác giữa Việt Nam và các nước thành viên EFTA lên tầm cao mới.
Sau khi được ký kết, Hiệp định sẽ góp phần đa dạng hóa thị trường xuất khẩu, tạo điều kiện để hàng hóa Việt Nam tiếp cận thuận lợi hơn với các thị trường có sức mua cao và yêu cầu chất lượng hàng đầu thế giới như: Iceland, Liechtenstein, Na Uy và Thụy Sĩ.
Một trong những ngành hàng được hưởng lợi rõ nét nhất sau khi hiệp định được ký kết đó là thủy sản. Theo nội dung của FTA giữa Việt Nam - EFTA, đối với hàng thủy sản, các nước EFTA cam kết tiếp tục duy trì việc xóa bỏ hoàn toàn thuế nhập khẩu đối với các sản phẩm có xuất xứ từ Việt Nam ngay khi Hiệp định có hiệu lực. Về phía Việt Nam, phần lớn thuế nhập khẩu đối với mặt hàng này từ EFTA cũng sẽ được cắt giảm và xóa bỏ trong thời hạn tối đa 11 năm.
Số liệu từ Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP) cũng cho thấy, năm 2025, xuất khẩu thủy sản sang Thụy Sĩ đạt 34,31 triệu USD. Việt Nam là thị trường cung cấp thủy sản lớn thứ tư theo lượng (chiếm 9,46%) và thứ năm tính theo trị giá (chiếm 8,11%) trong tổng nhập khẩu của quốc gia này, theo số liệu tính đến tháng 11/2025 của Trung tâm thương mại thế giới.
Các mặt hàng chủ lực của Việt Nam xuất sang Thuỵ Sĩ gồm: tôm các loại, cá tra, cá basa. Ngành thủy sản nội địa của quốc gia này chỉ đáp ứng 12% nhu cầu trong nước mở ra tiềm năng lớn cho doanh nghiệp Việt Nam.
Đối với Na Uy, đây là quốc gia đứng vị trí thứ 2 về xuất khẩu thủy sản, trên Việt Nam một bậc. Năm 2025, tổng kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam sang thị trường này là 18,48 triệu USD. Xu hướng đang khả quan hơn khi trong 5 tháng đầu năm 2026, xuất khẩu sang Na Uy đạt 7,027 triệu USD, tăng 36,7%.
Thủy sản Việt Nam hiện diện tương đối khiêm tốn ở thị trường Iceland, với kim ngạch 6 tháng đầu năm 2026 chỉ đạt 0,43 triệu USD. Giao thương với thị trường Liechtenstein còn đạt kim ngạch nhỏ hơn. Trong năm 2025, Việt Nam chỉ xuất khẩu sang Công quốc này ở mức 0,226 triệu USD cho tất cả các mặt hàng. Dù vậy, nhìn từ góc độ lạc quan, thủy sản Việt Nam vẫn còn dư địa cực kỳ lớn để khai thác hai thị trường EFTA nói trên.
Bà Astrid Bergmål, Quốc vụ khanh Bộ Ngoại giao Na Uy chia sẻ về những kỳ vọng khi FTA giữa Việt Nam - EFTA được ký kết.
Chiều 17/10, trước thềm lễ ký kết FTA giữa Việt Nam - EFTA, chia sẻ với báo chí về cơ hội xuất khẩu thủy sản Na Uy vào Việt Nam, đặc biệt là với sản phẩm cá hồi Na Uy, bà Astrid Bergmål, Quốc vụ khanh Bộ Ngoại giao Na Uy cho biết, năm 2026, hai nước Việt Nam và Na Uy kỷ niệm 55 năm thiết lập quan hệ ngoại giao (25/11/1971 - 25/11/2026). Đặc biệt, năm nay thêm dấu mốc trong quan hệ hai nước khi FTA giữa Việt Nam - EFTA được ký kết.
Quốc vụ khanh đánh giá, FTA Việt Nam - EFTA sẽ tạo điều kiện thuận lợi hơn cho hàng hóa, dịch vụ hai bên tiếp cận thị trường của nhau, đồng thời tăng tính ổn định và khả năng dự báo cho hoạt động kinh doanh. Quốc vụ khanh Bộ Ngoại giao Na Uy cho rằng đây là cơ sở để doanh nghiệp hai bên mở rộng hợp tác lâu dài, góp phần củng cố quan hệ kinh tế giữa Việt Nam với Na Uy và các nước thành viên EFTA.
Với riêng sản phẩm cá hồi Na Uy, Quốc vụ khanh Astrid Bergmål cho biết, khi hiệp định có hiệu lực, cá hồi Na Uy sẽ được miễn thuế nhập khẩu ngay khi vào Việt Nam, trong khi thuế đối với cá saba Na Uy sẽ được xóa bỏ dần trong giai đoạn chuyển tiếp 3 năm.
Hiện cá hồi Na Uy đang chịu thuế nhập khẩu 10% đối với cá hồi nguyên con và 15% đối với cá hồi phi lê, trong khi một số nguồn cung cạnh tranh khác đã được hưởng ưu đãi thuế quan. Vì vậy, hiệp định được kỳ vọng sẽ tạo môi trường cạnh tranh công bằng hơn cho cá hồi Na Uy tại Việt Nam.
Bà Åshild Nakken, Giám đốc khu vực Đông Nam Á của Hội đồng Hải sản Na Uy cho biết, FTA sẽ mang lại giá trị thiết thực cho hoạt động chế biến thủy sản tại Việt Nam.
Tương tự, bà Åshild Nakken, Giám đốc khu vực Đông Nam Á của Hội đồng Hải sản Na Uy cũng chia sẻ Hiệp định thương mại tự do giữa Việt Nam - EFTA sẽ mở ra nhiều cơ hội cho thủy sản Na Uy, đặc biệt là cá hồi, tại thị trường Việt Nam. Việt Nam cũng là một trung tâm chế biến thủy sản quan trọng, vì vậy, hiệp định không chỉ giúp cá hồi Na Uy tiếp cận thị trường thuận lợi hơn mà còn tạo thêm giá trị thiết thực cho hoạt động kinh doanh và chế biến tại Việt Nam.
Cũng theo bà Åshild Nakken, giá bán cuối cùng tại thị trường Việt Nam vẫn phụ thuộc vào nhiều yếu tố như tỷ giá hối đoái, chi phí vận chuyển và phân phối. Tuy nhiên, FTA sẽ góp phần tạo sân chơi bình đẳng hơn, nâng cao khả năng cạnh tranh của sản phẩm Na Uy so với các đối thủ đang được hưởng ưu đãi thuế quan.“Chúng tôi kỳ vọng những ưu đãi trong FTA được ký kết lần này sẽ góp phần đưa giá sản phẩm cá hồi Na Uy thấp hơn, để sản phẩm đến gần hơn với người tiêu dùng Việt Nam”, bà Åshild Nakken kỳ vọng.
Bên cạnh đó, cũng theo bà Åshild Nakken, hiệp định được kỳ vọng giúp hoạt động giao thương thuận lợi, đơn giản hơn, tạo điều kiện để doanh nghiệp chủ động lập kế hoạch và duy trì nguồn cung ổn định. Qua đó, người tiêu dùng Việt Nam có thêm lựa chọn thực phẩm chất lượng, đáng tin cậy.
“Tôi rất vui khi cá hồi Na Uy ngày càng được ưa chuộng tại Việt Nam, không chỉ bởi hương vị mà còn nhờ giá trị dinh dưỡng. Trong bối cảnh người tiêu dùng ngày càng quan tâm đến sức khỏe của bản thân và gia đình, cá hồi với hàm lượng omega-3, vitamin D và các dưỡng chất thiết yếu có nhiều lợi thế để đáp ứng nhu cầu này”, Giám đốc khu vực Đông Nam Á của Hội đồng Hải sản Na Uy cho hay.
Cơ hội hợp tác hai chiều
Tuy nhiên, theo VASEP, FTA Việt Nam - EFTA không nên được nhìn nhận như một “cú hích sản lượng” ngay lập tức, mà là cơ hội mở thêm một nhóm thị trường có sức mua cao, tiêu chuẩn cao và phù hợp với định hướng nâng giá trị sản phẩm xuất khẩu của Việt Nam.
“Đây không phải thị trường có thể mở rộng bằng cách cạnh tranh giá đơn thuần. Cơ hội phù hợp hơn nằm ở nhóm sản phẩm có giá trị gia tăng và tiêu chuẩn cao như tôm chế biến, tôm đông lạnh chất lượng cao, cá tra phi lê/cắt portion, cá tra chế biến, cá ngừ, mực - bạch tuộc, cua ghẹ, nhuyễn thể và sản phẩm tiện dụng cho bán lẻ”, VASEP nhận định.
Khi FTA giữa Việt Nam - EFTA được ký kết, kỳ vọng giá cá hồi Na Uy tại thị trường Việt Nam sẽ thấp hơn hiện nay, để sản phẩm có thể đến tay nhiều người tiêu dùng hơn nữa.
Đáng chú ý, theo VASEP, FTA giữa Việt Nam - EFTA là cơ hội hợp tác hai chiều. Dù Na Uy và Việt Nam đều nằm trong nhóm 3 nước xuất khẩu thủy sản lớn nhất thế giới, tuy nhiên, các ngành hàng chủ lực của hai nước không cạnh tranh trực diện với nhau. Na Uy xuất khẩu các loài như cá hồi, cá tuyết, cua hoàng đế và tôm từ biển. Việt Nam là nhà cung cấp lớn cá tra và tôm nuôi. Vì vậy, FTA không chỉ mở cơ hội xuất khẩu, mà còn có thể thúc đẩy hợp tác về công nghệ, nguyên liệu, đầu tư, quản trị chuỗi cung ứng và phát triển sản phẩm mới.
“Với các doanh nghiệp Việt Nam có năng lực chế biến, nguồn nguyên liệu thủy sản chất lượng cao từ EFTA cũng có thể hỗ trợ phát triển sản phẩm phục vụ thị trường nội địa, phần phối cho các doanh nghiệp dịch vụ lưu trú, nhà hàng, khách sạn, bán lẻ hiện đại hoặc tái xuất”,VASEP lưu ý.
Nhân chuyến thăm chính thức Việt Nam của Tổng thống Liên bang Thụy Sĩ Guy Parmelin cùng Phu nhân và đoàn đại biểu cấp cao từ 17 - 18/10, Việt Nam và Hiệp hội Thương mại tự do châu Âu (EFTA, gồm các nước: Thụy Sĩ, Na Uy, Iceland và Liechtenstein) sẽ ký kết Hiệp định Thương mại tự do vào ngày 18/10/2026, sau khi các bên kết thúc thành công đàm phán vào tháng 7/2026.
