Mệnh lệnh từ Đại hội XIV
Mục tiêu tăng trưởng hai con số được nêu rõ trong Nghị quyết Đại hội XIV như một yêu cầu có tính tất yếu đối với giai đoạn phát triển mới của đất nước.
Nghị quyết Đại hội XIV xác định: “Phấn đấu đạt tốc độ tăng trưởng tổng sản phẩm trong nước (GDP) bình quân cho giai đoạn 2026 - 2030 từ 10%/năm trở lên; GDP bình quân đầu người đến năm 2030 đạt khoảng 8.500 USD; tỉ trọng công nghiệp chế biến, chế tạo đạt khoảng 28% GDP; tỉ trọng kinh tế số đạt khoảng 30% GDP. Đóng góp của năng suất nhân tố tổng hợp (TFP) vào tăng trưởng kinh tế đạt trên 55%. Tốc độ tăng năng suất lao động đạt khoảng 8,5%/năm. Giảm tiêu hao năng lượng tính trên đơn vị GDP ở mức 1 - 1,5%/năm. Tỉ lệ đô thị hoá đạt trên 50%”.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm làm việc với Ban Chính sách, chiến lược Trung ương và các cơ quan liên quan về đánh giá các nguồn lực phát triển đất nước gắn với thực hiện mục tiêu tăng trưởng kinh tế “2 con số” và xác lập mô hình tăng trưởng mới. Ảnh: Báo Nhân Dân
Với tốc độ tăng trưởng GDP bình quân giai đoạn 2026–2030 từ 10%/năm trở lên, cùng các chỉ tiêu đi kèm về tỷ trọng công nghiệp chế biến, chế tạo, kinh tế số, năng suất lao động và đóng góp của năng suất nhân tố tổng hợp, Đại hội XIV đã đặt nền kinh tế Việt Nam vào quỹ đạo phát triển mới, nơi tăng trưởng phản ánh chất lượng, hiệu quả và năng lực nội sinh của nền kinh tế.
Nhìn lại toàn bộ tiến trình phát triển những năm qua, nền kinh tế Việt Nam đã đạt được nhiều thành tựu quan trọng, song phần lớn vẫn dựa vào các yếu tố truyền thống như gia tăng vốn đầu tư, mở rộng thị trường xuất khẩu… trong khi yếu tố mang tính quyết định, dài hạn như công nghệ, đổi mới sáng tạo, chất lượng thể chế và năng suất lao động vẫn chưa trở thành động lực chủ đạo. Vì vậy, mục tiêu tăng trưởng hai con số thực chất là yêu cầu phải chuyển đổi mô hình phát triển.
Kết luận Hội nghị Trung ương 2 khóa XIV cũng chỉ rõ hơn điểm nghẽn cốt lõi của nền kinh tế hiện nay. Đó là cách thức huy động, phân bổ và sử dụng nguồn lực còn nhiều bất cập, đặc biệt là những rào cản về thể chế, cơ chế, chính sách đang kìm hãm sự vận động của nền kinh tế. Yêu cầu đặt ra, phải khẩn trương tháo gỡ căn bản các điểm nghẽn này, cải cách mạnh mẽ thủ tục hành chính, số hóa toàn bộ quy trình quản lý, giảm chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp. Qua đó, tạo lập một môi trường đầu tư thông thoáng, minh bạch, đủ sức cạnh tranh trong khu vực và trên thế giới
Kết luận nêu rõ: “Khẩn trương tháo gỡ căn bản các rào cản, điểm nghẽn về thể chế, cơ chế, chính sách. Tập trung rà soát, sửa đổi và hoàn thiện hệ thống pháp luật liên quan đến phát triển nền kinh tế số, đầu tư kinh doanh, đặc biệt trong lĩnh vực đất đai, quy hoạch, thương mại, khoáng sản, xây dựng… góp phần tháo gỡ khó khăn, thúc đẩy sản xuất kinh doanh. Đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính; chuẩn hoá, số hoá toàn bộ quy trình giải quyết thủ tục trên môi trường số, liên thông, chia sẻ dữ liệu giữa các cơ quan; rút ngắn tối đa thời gian, chi phí tuân thủ cho người dân, doanh nghiệp. Phấn đấu môi trường đầu tư của Việt Nam vào nhóm 3 nước dẫn đầu ASEAN và nhóm 30 quốc gia hàng đầu thế giới vào năm 2028”.
Theo nhiều chuyên gia, nếu không đạt được tốc độ tăng trưởng đủ cao trong giai đoạn tới, Việt Nam sẽ đối mặt với nguy cơ tụt hậu xa hơn trong bối cảnh các quốc gia trong khu vực đang đẩy nhanh chuyển đổi mô hình phát triển. Mục tiêu tăng trưởng hai con số cần được nhìn nhận như một “mệnh lệnh phát triển”, buộc toàn bộ hệ thống chính trị, bộ máy quản lý và cộng đồng doanh nghiệp phải thay đổi cách nghĩ, cách làm, cách tổ chức thực hiện, chuyển từ tư duy quản lý sang tư duy kiến tạo, từ điều hành theo kinh nghiệm sang điều hành dựa trên dữ liệu, từ phân bổ nguồn lực theo cơ chế hành chính sang vận hành theo nguyên tắc thị trường có điều tiết.
Ngành Công Thương ở tâm điểm tăng trưởng
Nếu như mục tiêu tăng trưởng hai con số được xác lập từ Đại hội XIV và được Trung ương cụ thể hóa thì bước chuyển tiếp theo mang tính quyết định lại nằm ở Chính phủ, nơi các định hướng chiến lược phải được chuyển hóa thành chương trình hành động cụ thể, có địa chỉ, có thời hạn, có trách nhiệm rõ ràng, và quan trọng hơn là có cơ chế kiểm tra, giám sát thực thi.
Nghị quyết 109/NQ-CP của Chính phủ đã đặt nền móng cho quá trình này khi xác định rõ trục phát triển của nền kinh tế trong giai đoạn tới. Trong đó, nhấn mạnh việc xác lập mô hình tăng trưởng mới dựa trên khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, đồng thời hoàn thiện đồng bộ thể chế để giải phóng sức sản xuất, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao và hiện đại hóa kết cấu hạ tầng
Đáng chú ý, Chính phủ đã ban hành Nghị quyết số 66.17/2026 về cắt giảm, sửa đổi ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện. Theo đó, từ ngày 1/7/2026, số ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện sẽ giảm từ 198 xuống còn 142. Nghị quyết 109 đã đi thẳng vào những “nút thắt” cụ thể của nền kinh tế, đặc biệt là cải cách điều kiện kinh doanh, cắt giảm thủ tục hành chính, chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm, sử dụng tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật thay cho giấy phép, qua đó tạo điều kiện cho doanh nghiệp hoạt động thuận lợi hơn.
Trong bức tranh tổng thể đó, ngành Công Thương nổi lên như một trụ cột then chốt, nơi hội tụ các yếu tố quyết định đến tốc độ và chất lượng tăng trưởng của nền kinh tế, từ năng lượng, công nghiệp, thương mại đến xuất nhập khẩu và thị trường nội địa. Tại cuộc làm việc với Bộ Công Thương, Thủ tướng Chính phủ đã nhấn mạnh rõ ràng rằng ngành phải tiên phong trong việc thúc đẩy sản xuất, kinh doanh, xử lý các tồn tại và tạo động lực tăng trưởng cho toàn nền kinh tế.
Yêu cầu đặt ra đối với ngành không chỉ dừng ở việc hoàn thành các chỉ tiêu, mà phải đi sâu vào tái cấu trúc các lĩnh vực then chốt. Trong lĩnh vực năng lượng, phải bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia, không để thiếu điện, thiếu xăng dầu trong bất kỳ tình huống nào. Trong lĩnh vực công nghiệp, phải chuyển mạnh sang phát triển theo chiều sâu, nâng cao năng lực tự chủ sản xuất, tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu; trong lĩnh vực thương mại. Đa dạng hóa thị trường xuất khẩu, tận dụng hiệu quả các hiệp định thương mại tự do, đồng thời phát triển mạnh thị trường trong nước thông qua số hóa và hiện đại hóa hệ thống phân phối.
Đặt trong bối cảnh thế giới biến động nhanh, khó lường, với áp lực từ cạnh tranh chiến lược, rào cản thương mại, biến động địa chính trị và yêu cầu chuyển dịch năng lượng, vai trò của ngành Công Thương càng trở nên nặng nề hơn bao giờ hết. Đây không còn là ngành “quản lý” theo nghĩa truyền thống, mà phải trở thành lực lượng dẫn dắt tăng trưởng, tạo lập không gian phát triển mới, mở rộng dư địa cho nền kinh tế.
Thay đổi tận gốc mô hình tăng trưởng
Thông điệp mang tính quyết định đối với toàn bộ câu chuyện tăng trưởng hai con số được Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đưa ra trong buổi làm việc với Ban Chính sách, Chiến lược Trung ương, khi khẳng định rằng, tăng trưởng hai con số không thể là kết quả của mô hình tăng trưởng cũ được kéo dài thêm
Tại buổi làm việc, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh, đất nước ta đang có những nền tảng lớn, quan trọng để bước vào giai đoạn phát triển cao hơn. Muốn đạt mục tiêu rất cao mà Đại hội XIV của Đảng và Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội 5 năm 2026–2030 đặt ra thì phải thay đổi căn bản cách thức tổ chức, vận hành các nguồn lực phát triển. Nói cách khác, tăng trưởng hai con số không thể là kết quả của mô hình tăng trưởng cũ được kéo dài thêm.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước lưu ý, một vấn đề rất quan trọng là phải đổi mới tư duy về nguồn lực. Không thể coi nguồn lực là cái có sẵn, hữu hạn, tĩnh, chỉ để phân chia. Nguồn lực phải được kiến tạo, làm giàu, kết nối và nhân lên. Nhà nước không chỉ phân bổ nguồn lực, mà phải kiến tạo môi trường, định hình không gian phát triển, giảm rủi ro ban đầu, dẫn dắt và kích hoạt nguồn lực xã hội, nguồn lực trong dân, nguồn lực tư nhân, nguồn lực trí tuệ, nguồn lực dữ liệu và nguồn lực văn hóa.
Tăng trưởng hai con số là mục tiêu phát triển chất lượng cao, chứ không phải tăng trưởng bằng mọi giá. Không thể vì tăng trưởng mà đánh đổi ổn định; không thể vì tốc độ mà xem nhẹ chất lượng; không thể vì quy mô mà bỏ qua hiệu quả; không thể vì trước mắt mà làm suy giảm nền tảng dài hạn.
Điểm cốt lõi trong chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nằm ở việc đổi mới tư duy về nguồn lực. Nguồn lực không phải có sẵn, hữu hạn và tĩnh để phân chia, mà cần được kiến tạo, kết nối và nhân lên thông qua các cơ chế phù hợp. Nhà nước phải trở thành chủ thể kiến tạo môi trường, định hình không gian phát triển, giảm thiểu rủi ro ban đầu và dẫn dắt, kích hoạt các nguồn lực xã hội, đặc biệt là nguồn lực tư nhân, nguồn lực trí tuệ, dữ liệu và văn hóa.
Một trong những vấn đề được chỉ ra rất rõ, tình trạng “mắc kẹt nguồn lực” đang diễn ra trên nhiều lĩnh vực, khi có nguồn lực nhưng không sử dụng được, có tiềm năng nhưng không chuyển hóa thành tăng trưởng, có chủ trương đúng nhưng kết quả thực hiện chậm, có mục tiêu cao nhưng công cụ thực hiện chưa đủ mạnh. Nếu không tháo gỡ được những điểm nghẽn này, nền kinh tế sẽ tiếp tục vận hành dưới mức tiềm năng, trong khi yêu cầu phát triển ngày càng cao.
Tăng trưởng hai con số phải là tăng trưởng chất lượng cao, không đánh đổi ổn định để lấy tốc độ, không xem nhẹ hiệu quả để chạy theo quy mô, không hy sinh nền tảng dài hạn để đạt kết quả trước mắt. Đây là “lằn ranh” cần được giữ vững trong suốt quá trình phát triển, nếu không muốn rơi vào vòng xoáy tăng trưởng nóng, thiếu bền vững.
Trọng tâm cốt lõi của Nghị quyết 109/NQ-CP là thực hiện mục tiêu phấn đấu tăng trưởng kinh tế “hai con số” gắn với ổn định vĩ mô và nâng cao chất lượng đời sống nhân dân. Nghị quyết đề ra các nhiệm vụ chiến lược bao gồm: xác lập mô hình tăng trưởng mới lấy khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo làm động lực; hoàn thiện đồng bộ thể chế để giải phóng sức sản xuất; phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao; và hiện đại hóa hệ thống kết cấu hạ tầng...
