Từ yêu cầu thực tiễn đến hoàn thiện thể chế
Luật Dầu khí năm 2022, có hiệu lực từ tháng 7/2023, đã tạo hành lang pháp lý và nhiều cơ chế đặc thù cho hoạt động dầu khí. Tuy nhiên, thực tiễn đang đặt ra những yêu cầu cao hơn, đòi hỏi cần có cơ chế đủ mạnh để khơi thông nguồn lực, thu hút đầu tư, gia tăng trữ lượng và khai thác hiệu quả tài nguyên, đồng thời bảo đảm lợi ích Nhà nước, an ninh năng lượng, quốc phòng, an ninh trên biển.
Chính phủ đã thông qua chính sách của dự án Luật Dầu khí (sửa đổi) tại Nghị quyết 81/NQ-CP ngày 3/4/2026. Bộ Công Thương sau đó xây dựng dự thảo Luật với 5 nhóm chính sách lớn, gồm đơn giản hóa thủ tục, tăng cường phân cấp, phân quyền; hoàn thiện cơ chế hợp đồng dầu khí; bổ sung chính sách ưu đãi đầu tư; phát triển chuỗi giá trị dầu khí và năng lượng ngoài khơi gắn với hoạt động dầu khí và bước đầu xây dựng khung pháp lý về giảm phát thải, thu giữ và lưu trữ carbon (CCS).
Đại biểu Quốc hội, Chủ tịch Petrovietnam Lê Ngọc Sơn: Ý nghĩa của lần sửa Luật này không nằm ở số điều khoản mới, mà ở khả năng chuyển hóa thể chế thành dự án được triển khai - Ảnh: Petrovietnam cung cấp
Dự thảo được xây dựng trong yêu cầu thực hiện các chủ trương mới về cải cách thể chế, phân cấp, phân quyền và thúc đẩy tăng trưởng. Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã thống nhất trình Quốc hội xem xét, biểu quyết thông qua dự thảo Luật Dầu khí (sửa đổi) sau khi dự thảo tiếp tục được tiếp thu, chỉnh lý. Chính phủ được yêu cầu hoàn thiện dự thảo, bảo đảm chất lượng và trình Quốc hội trước ngày 22/8/2026.
Từ góc nhìn của đại biểu Quốc hội (ĐBQH) trực tiếp tham gia thảo luận dự án Luật và người đứng đầu Petrovietnam, Chủ tịch Hội đồng thành viên (HĐTV) Lê Ngọc Sơn cho rằng, thay đổi bao trùm nhất của lần sửa đổi này là chuyển mạnh sang tư duy thể chế kiến tạo phát triển.
Luật được thiết kế để khơi thông nguồn lực, đồng thời nâng cao hiệu quả quản lý. Điều này thể hiện ở 3 hướng lớn: đẩy mạnh phân cấp, phân quyền và đơn giản hóa quy trình; hoàn thiện cơ chế đầu tư đối với các nguồn tài nguyên khó phát triển như mỏ nhỏ, mỏ cận biên, khu vực nước sâu, xa bờ và nâng cao hệ số thu hồi dầu; đồng thời từng bước mở thêm không gian phát triển cho ngành. Tinh thần này phù hợp với yêu cầu đặt ra tại Nghị quyết 70-NQ/TW về bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia và hoàn thiện pháp luật dầu khí, tháo gỡ các điểm nghẽn thể chế.
“Ý nghĩa của lần sửa Luật này không nằm ở số điều khoản mới, mà ở khả năng chuyển hóa thể chế thành dự án được triển khai, trữ lượng được gia tăng, sản lượng được duy trì - thành nguồn năng lượng phục vụ phát triển đất nước” - Đại biểu Quốc hội, Chủ tịch HĐTV Petrovietnam Lê Ngọc Sơn nhấn mạnh.
Một trong những điểm được quan tâm trong dự thảo là đẩy mạnh phân cấp, phân quyền trong hoạt động dầu khí. Theo đề xuất, một số thẩm quyền hiện tập trung ở cấp cao hơn sẽ được phân cấp xuống phù hợp với chức năng, trách nhiệm của từng chủ thể, qua đó rút ngắn quy trình xử lý đối với những nội dung chuyên ngành.
Liên quan đến vấn đề này, chiều ngày 8/8, giải trình trước Quốc hội, Bộ trưởng Bộ Công Thương Lê Mạnh Hùng nhấn mạnh, phân cấp, phân quyền, đơn giản hóa thủ tục là tinh thần xuyên suốt của dự thảo Luật Dầu khí (sửa đổi). Theo Bộ trưởng, mục tiêu là tạo điều kiện giải phóng nguồn lực nhưng đồng thời phải củng cố cơ chế kiểm tra, giám sát.
Cách thiết kế này được xây dựng trên cơ sở tổng kết thực tiễn thi hành Luật Dầu khí năm 2022, chủ trương đổi mới quản trị và tham khảo thông lệ của ngành dầu khí quốc tế. Theo Bộ trưởng, dự thảo Luật đang thiết kế hệ thống quản lý hoạt động dầu khí theo 3 tầng.
Ở cấp thứ nhất, Chính phủ và Thủ tướng Chính phủ tập trung quyết định các vấn đề có tính chiến lược, vĩ mô, gồm phân lô dầu khí, chính sách ưu đãi đầu tư và những nội dung liên quan đến quốc phòng, an ninh, đối ngoại.
Ở cấp thứ hai, các cơ quan quản lý nhà nước, với Bộ Công Thương là cơ quan đầu mối, phối hợp với các bộ, ngành và địa phương thực hiện chức năng quản lý chuyên ngành. Nhóm nhiệm vụ này bao gồm phê duyệt hợp đồng dầu khí, cấp giấy chứng nhận đăng ký đầu tư, quản lý tài nguyên và trữ lượng dầu khí, đồng thời tổ chức kiểm tra, giám sát.
Ở cấp thứ ba, Petrovietnam - được giao một số thẩm quyền liên quan đến ký kết, quản lý, theo dõi và giám sát hoạt động dầu khí. Đặc biệt, Tập đoàn được quyết định một số nội dung cụ thể, mang tính chuyên môn, kỹ thuật trong phạm vi được giao. Theo Bộ trưởng, việc giao thêm quyền cho Petrovietnam xuất phát từ năng lực chuyên môn, bộ máy và kinh nghiệm thực tiễn của Tập đoàn sau hơn 60 năm hoạt động trong lĩnh vực dầu khí.
Cùng chia sẻ về vấn đề này, Chủ tịch Petrovietnam Lê Ngọc Sơn cho rằng, nguyên tắc cốt lõi là trao quyền đến đâu, trách nhiệm và kiểm soát phải theo đến đó. Bởi phân cấp, phân quyền không chỉ là rút ngắn thủ tục, mà là thiết kế lại cơ chế quản trị theo hướng rõ vai trò, rõ thẩm quyền, rõ trách nhiệm và rõ cơ chế kiểm soát. Nhà nước xác lập mục tiêu, nguyên tắc, tiêu chí và giám sát; chủ thể được giao quyền được chủ động trong phạm vi thẩm quyền và chịu trách nhiệm đến cùng về quyết định của mình. Đây cũng là yêu cầu của Nghị quyết 79-NQ/TW: phân cấp, phân quyền phải đi đôi với kiểm tra, giám sát và trách nhiệm giải trình.
Từ kinh nghiệm của các công ty dầu khí quốc gia trong khu vực, Chủ tịch Petrovietnam Lê Ngọc Sơn cho rằng, trao quyền gắn với chuẩn mực quản trị là điều kiện quan trọng để nâng cao năng lực cạnh tranh và phát huy vai trò dẫn dắt.
“Vì vậy, phân quyền không đồng nghĩa với giảm kiểm soát, mà đòi hỏi phương thức kiểm soát thực chất hơn, dựa trên minh bạch, quản trị rủi ro và kết quả. Đích đến là quyết định kịp thời hơn, trách nhiệm rõ hơn và nguồn lực được sử dụng hiệu quả hơn; qua đó tạo điều kiện để Petrovietnam thực hiện vai trò nòng cốt, dẫn dắt trong mô hình Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng Quốc gia”, ông phân tích.
Khơi thông nguồn lực để giữ vững an ninh năng lượng
Dự thảo Luật Dầu khí sửa đổi lần này có điểm mới khi mở rộng không gian phát triển cho ngành dầu khí từ chính nền tảng mà ngành đã tích lũy qua nhiều thập kỷ. Đây là cơ sở để Petrovietnam phát huy vai trò nòng cốt, dẫn dắt, chuyển hóa những nền tảng này thành năng lực tham gia các chuỗi giá trị năng lượng mới, nhất là năng lượng ngoài khơi và CCS.
Làm rõ điều này, đại biểu Quốc hội, Chủ tịch Petrovietnam Lê Ngọc Sơn cho biết, dư địa mới có thể nhìn từ hai chiều. Thứ nhất là đưa các nguồn tài nguyên khó vào khai thác hiệu quả hơn, nâng cao hệ số thu hồi, kéo dài đời mỏ - tức làm tốt hơn với những nguồn lực đang có.
Tinh thần sửa Luật Dầu khí lần này phù hợp với yêu cầu đặt ra tại Nghị quyết 70-NQ/TW về bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia - Ảnh: Petrovietnam
Thứ hai, dài hạn hơn, là tạo cầu nối từ công nghiệp dầu khí sang các chuỗi giá trị năng lượng mới, trong đó có CCS và năng lượng ngoài khơi gắn với hoạt động dầu khí, phù hợp với yêu cầu chuyển dịch năng lượng.
Hạ tầng ngoài khơi, hệ thống đường ống, dữ liệu địa chất, đội ngũ nhân lực và năng lực công nghệ là những nền tảng lợi thế của ngành có thể được nghiên cứu, tận dụng phù hợp trong các chuỗi giá trị năng lượng mới.
Các đề xuất hoàn thiện Luật cũng đặt vấn đề từng bước đặt nền tảng pháp lý cho CCS và năng lượng ngoài khơi gắn với hoạt động dầu khí, qua đó tận dụng hạ tầng sẵn có và mở ra khả năng thu hút các dòng vốn đầu tư mới. Tuy nhiên, theo ông Lê Ngọc Sơn, với CCS, dự thảo mới là bước mở đầu quan trọng về thể chế. Về lâu dài vẫn cần tiếp tục hoàn thiện khuôn khổ pháp lý đồng bộ cho toàn bộ chuỗi giá trị.
Đặt trong tổng thể, sửa Luật Dầu khí là bài toán vừa trước mắt vừa dài hạn. Trước mắt là tháo gỡ các điểm nghẽn để gia tăng trữ lượng, đưa các dự án khó vào khai thác, hạn chế đà suy giảm tự nhiên của các mỏ và duy trì nguồn cung trong nước. Về dài hạn là tạo khung pháp lý ban đầu để ngành dầu khí tham gia sâu hơn vào các chuỗi giá trị năng lượng mới.
“Kỳ vọng lớn nhất của tôi là một chuyển dịch thực chất: từ khai thác tài nguyên đơn thuần sang phát huy tổng thể giá trị tài nguyên - hạ tầng - dữ liệu - công nghệ - con người của ngành dầu khí; vừa giữ vững an ninh năng lượng, vừa hình thành động lực tăng trưởng mới và nâng cao năng lực cạnh tranh của ngành và Petrovietnam trong giai đoạn phát triển mới của đất nước”,- ông Lê Ngọc Sơn nhấn mạnh.
Tán thành việc đưa CCS và năng lượng ngoài khơi gắn với hoạt động dầu khí vào Chương VIII và IX của dự thảo Luật, đại biểu Đào Chí Nghĩa (Đoàn ĐBQH TP Cần Thơ) cho rằng, cách tiếp cận này vừa tạo dư địa cho các lĩnh vực mới, vừa cho phép tận dụng hệ thống dữ liệu, công trình và hạ tầng dầu khí đã được đầu tư, đồng thời hạn chế sự chồng lấn với các luật chuyên ngành.
Mở rộng không gian phát triển cho ngành dầu khí từ chính nền tảng tích lũy qua nhiều thập kỷ - Ảnh: Petrovietnam cung cấp
Tuy nhiên, đại biểu cho rằng, cần tiếp tục hoàn thiện khung pháp lý đối với các dự án CCS độc lập và điện gió ngoài khơi quy mô thương mại, bởi đây là những lĩnh vực chưa có hệ thống quy định đồng bộ.
Đại biểu đề nghị Chính phủ sớm ban hành các văn bản hướng dẫn chi tiết đối với hai chương này ngay khi Luật có hiệu lực. Đây sẽ là cơ sở để các địa phương có biển chủ động nghiên cứu, bổ sung và hoàn thiện quy hoạch không gian kinh tế biển.
Theo đại biểu, việc hoàn thiện hành lang pháp lý không chỉ giúp tháo gỡ khó khăn cho những dự án đang được nghiên cứu mà còn tạo nền tảng đón đầu xu hướng chuyển dịch năng lượng và thúc đẩy sự phát triển bền vững tại các địa phương ven biển.
Chủ tịch Petrovietnam Lê Ngọc Sơn: "Đặt trong tổng thể, sửa Luật Dầu khí là bài toán vừa trước mắt vừa dài hạn. Trước mắt là tháo gỡ các điểm nghẽn để gia tăng trữ lượng, đưa các dự án khó vào khai thác, hạn chế đà suy giảm tự nhiên của các mỏ và duy trì nguồn cung trong nước. Về dài hạn là tạo khung pháp lý ban đầu để ngành dầu khí tham gia sâu hơn vào các chuỗi giá trị năng lượng mới".
