Sửa đổi đáp ứng yêu cầu mới
Quyết định số 37/2020/QĐ-TTg được Thủ tướng Chính phủ ban hành ngày 23/12/2020, tạo khuôn khổ pháp lý cho việc tổ chức Sở Giao dịch Chứng khoán Việt Nam (VNX) theo mô hình công ty mẹ - công ty con. Trong đó Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội (HNX) và Sở Giao dịch Chứng khoán Thành phố Hồ Chí Minh (HOSE) là các công ty con do VNX nắm giữ 100% vốn điều lệ.
Việc sửa quyết định về thành lập, tổ chức và hoạt động của Sở Giao dịch Chứng khoán Việt Nam xuất phát từ việc pháp luật thay đổi và yêu cầu phát triển sản phẩm mới, triển khai các thị trường chuyên biệt.
Sau hơn 5 năm triển khai, mô hình này được đánh giá đã đi vào hoạt động ổn định, thống nhất một đầu mối quản trị, điều hành, đồng thời vẫn phát huy được năng lực chuyên môn của từng sở trong tổ chức các khu vực thị trường. Tuy nhiên, bối cảnh pháp lý và yêu cầu phát triển thị trường đã thay đổi, đặt ra yêu cầu tiếp tục hoàn thiện. Việc sửa đổi lần này xuất phát từ việc pháp luật thay đổi và thị trường lớn nhanh hơn quy mô trước đây.
Luật số 68/2025/QH15 về quản lý và đầu tư vốn nhà nước tại doanh nghiệp, được Quốc hội thông qua ngày 14/6/2025, có hiệu lực từ ngày 01/01/2026. Luật này đổi mới phương thức thực hiện quyền, trách nhiệm của cơ quan đại diện chủ sở hữu theo hướng tăng cường phân cấp, phân quyền, nâng cao tính chủ động và tự chịu trách nhiệm của doanh nghiệp nhà nước. Nhiều quy định của Quyết định 37/2020 được xây dựng trên nền pháp luật cũ, nay cần rà soát để bảo đảm thống nhất.
Dự thảo Quyết định sửa đổi gồm 2 điều: Điều 1 sửa đổi, bổ sung một số điều của Quyết định 37/2020 và Điều 2 về điều khoản thi hành; dự kiến trình ban hành trong tháng 9/2026. Một trong những nội dung được xem là quan trọng nhất của đề xuất phân cấp là bổ sung điểm h vào sau điểm g khoản 1 Điều 6, giao Bộ trưởng Bộ Tài chính ban hành Quyết định quy định về chức năng, nhiệm vụ, việc vận hành thị trường giao dịch chứng khoán và các sản phẩm khác của HOSE và HNX theo quy định pháp luật.
Theo cách phân định mới, Quyết định của Thủ tướng Chính phủ tiếp tục quy định về mô hình tổ chức, hình thức sở hữu, chức năng, quyền và nghĩa vụ của VNX theo khoản 2 Điều 43 Luật Chứng khoán năm 2019; còn Quyết định của Bộ trưởng Bộ Tài chính sẽ quy định cụ thể chức năng, nhiệm vụ và việc tổ chức, vận hành các khu vực thị trường giao dịch của HOSE và HNX.
Lý do của việc điều chỉnh này xuất phát từ thực tiễn nhu cầu điều chỉnh mô hình tổ chức thị trường, phát triển sản phẩm mới và triển khai các thị trường chuyên biệt ngày càng tăng. Giao thẩm quyền này cho Bộ Tài chính sẽ tạo cơ sở để kịp thời điều chỉnh mô hình thị trường phù hợp với từng giai đoạn, nhưng vẫn bảo đảm thống nhất với Luật Chứng khoán.
Mở đường cho các thị trường giao dịch mới
Việc phân cấp cho Bộ Tài chính gắn với yêu cầu phát triển các thị trường giao dịch mới. Quá trình triển khai Quyết định 37/2020/QĐ-TTg đã xuất hiện nhiều yêu cầu quản lý mới liên quan đến tổ chức, vận hành các khu vực thị trường và phát triển sản phẩm mới, cụ thể là thị trường giao dịch tín chỉ các-bon, thị trường giao dịch chứng khoán chuyên biệt cho doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo. Những nội dung này chưa được đặt ra tại thời điểm ban hành Quyết định 37/2020 và cần cơ chế pháp lý phù hợp để triển khai.
Bên cạnh đó, quá trình chuyên môn hóa và sắp xếp lại các khu vực thị trường giao dịch theo định hướng của Bộ Tài chính, cùng việc triển khai hệ thống công nghệ thông tin, tạo điều kiện để phát triển các phương thức giao dịch, sản phẩm và dịch vụ mới, đồng thời đặt ra yêu cầu hoàn thiện cơ chế phân công nhiệm vụ giữa VNX, HNX và HOSE.
Kết thúc 6 tháng đầu năm, VNX đạt hơn 1.387 tỷ đồng lợi nhuận trước thuế, tương ứng 47,38% kế hoạch năm. Ảnh: Trích báo cáo kết quả thực hiện quý II/2026 của VNX.
Trên thực tế, thời gian qua VNX đã chỉ đạo các công ty con hoàn thành việc chuyển thị trường trái phiếu doanh nghiệp niêm yết về giao dịch tập trung tại HNX, tổ chức và vận hành thị trường giao dịch trái phiếu doanh nghiệp phát hành riêng lẻ, đồng thời nghiên cứu phát triển các sản phẩm giao dịch mới và hoàn thiện hệ thống chỉ số thị trường. Đây là nền tảng để tiếp tục triển khai các thị trường chuyên biệt trong giai đoạn tới
Những việc đã làm được cho thấy, bộ máy VNX - HNX - HOSE đủ năng lực tiếp nhận thêm thẩm quyền. Khi thị trường chứng khoán Việt Nam đặt mục tiêu nâng hạng và phát triển tài chính xanh, việc trao quyền linh hoạt cho cơ quan điều hành có thể coi là bước chuẩn bị hạ tầng thể chế cho một giai đoạn phát triển sâu hơn, quy mô lớn hơn của thị trường vốn.
Theo cơ quan soạn thảo, các nội dung sửa đổi không làm thay đổi mục tiêu, mô hình tổ chức và các nguyên tắc cơ bản đã được xác lập tại Quyết định 37/2020, mà chủ yếu cập nhật quy định mới của pháp luật, nâng cao hiệu quả quản trị doanh nghiệp và tạo cơ sở pháp lý linh hoạt hơn cho việc tổ chức, vận hành thị trường chứng khoán trong giai đoạn mới.
Việc sửa đổi, bổ sung Quyết định 37/2020/QĐ-TTg được kỳ vọng là một bước chuyển về hạ tầng thể chế cho thị trường vốn Việt Nam. Việc phân cấp mạnh mẽ là chìa khóa tháo gỡ điểm nghẽn cơ chế, tạo không gian linh hoạt để kích hoạt các thị trường giao dịch mới như tín chỉ các-bon hay chứng khoán cho doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo, nâng cao năng lực cạnh tranh và thu hút mạnh mẽ dòng vốn đầu tư chất lượng cao.
VNX được thành lập theo Quyết định số 37/2020/QĐ-TTg ngày 23/12/2020 của Thủ tướng Chính phủ, chính thức hoạt động vào ngày 6/8/2021, theo mô hình công ty mẹ - công ty con trên cơ sở sắp xếp lại Sở Giao dịch Chứng khoán TP. Hồ Chí Minh và Sở Giao dịch chứng khoán Hà Nội. VNX là công ty mẹ được tổ chức theo mô hình công ty trách nhiệm hữu hạn một thành viên do Nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ. VNX có vốn điều lệ 3000 tỷ đồng, cung cấp và duy trì sự toàn vẹn của một thị trường giao dịch chứng khoán minh bạch, công bằng, hiệu quả; giúp đảm bảo lợi ích hợp pháp của các bên liên quan; hỗ trợ tích cực cho sự phát triển của nền kinh tế.
