Dòng vốn đầu tư nước ngoài đang có những thay đổi rõ nét khi các tập đoàn đa quốc gia ngày càng quan tâm đến công nghệ, tiêu chuẩn ESG, năng lượng xanh, logistics và khả năng tham gia của doanh nghiệp bản địa vào chuỗi cung ứng. Trong bối cảnh đó, Việt Nam không chỉ đặt mục tiêu thu hút thêm vốn và dự án FDI mà hướng tới nâng cao chất lượng, hiệu quả, giá trị gia tăng và mức độ liên kết của khu vực này với nền kinh tế trong nước.
Trao đổi với phóng viên Báo Công Thương, ông Phạm Thanh Bình - Giám đốc Trung tâm Xúc tiến, Thông tin và Hỗ trợ đầu tư phía Bắc, Cục Đầu tư nước ngoài, Bộ Tài chính cho rằng, yêu cầu đặt ra hiện nay là chuyển từ tư duy chủ yếu thu hút nguồn lực bên ngoài sang phát huy nguồn lực để nâng cao chất lượng nội tại của nền kinh tế.
Ông Phạm Thanh Bình - Giám đốc Trung tâm Xúc tiến, Thông tin và Hỗ trợ đầu tư phía Bắc, Cục Đầu tư nước ngoài, Bộ Tài chính.
Nghị quyết 10 chuyển trọng tâm từ thu hút vốn sang giá trị
- Thưa ông, trong bối cảnh dòng vốn FDI đang chuyển dịch theo hướng xanh, thông minh và có giá trị gia tăng cao, Việt Nam cần thay đổi cách tiếp cận thu hút đầu tư nước ngoài như thế nào?
Ông Phạm Thanh Bình: Sau gần 40 năm đổi mới, nền kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài đã trở thành một bộ phận quan trọng của nền kinh tế Việt Nam, đóng góp tích cực vào tăng trưởng, xuất khẩu, tạo việc làm cũng như chuyển dịch cơ cấu kinh tế. Những kết quả đó đã khẳng định chủ trương thu hút đầu tư nước ngoài của Đảng và Nhà nước ta là đúng đắn.
Tuy nhiên, trong bối cảnh nền kinh tế phát triển nhanh như hiện nay, cạnh tranh thu hút FDI giữa các quốc gia, giữa các vùng kinh tế ngày càng gay gắt. Khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo đang làm thay đổi nhanh chóng các chuỗi cung ứng và mô hình sản xuất toàn cầu. Dòng vốn FDI cũng chuyển dịch rõ nét hơn theo hướng xanh, thông minh và có giá trị gia tăng cao.
Trong khi đó, Việt Nam đứng trước yêu cầu nâng cao năng suất, chất lượng tăng trưởng, năng lực cạnh tranh và khả năng tự chủ của nền kinh tế. Vì vậy, việc tiếp tục thu hút nguồn lực đầu tư nước ngoài là hết sức cần thiết, nhưng mục tiêu đã thay đổi. Không chỉ là thu hút bao nhiêu vốn, thêm bao nhiêu dự án, mà quan trọng là làm thế nào để thu hút được nguồn lực quốc tế có hiệu quả, kết hợp với nguồn lực trong nước, tạo ra năng lực sản xuất mới, nâng cao năng suất, thúc đẩy chuyển giao công nghệ, phát triển nguồn nhân lực và gia tăng vị trí của Việt Nam trong xuất khẩu toàn cầu.
- Theo ông, đâu là những điểm mới đáng chú ý trong định hướng thu hút và phát triển khu vực FDI được Nghị quyết 10 đặt ra?
Ông Phạm Thanh Bình:Điểm mới trước hết nằm ở cách tiếp cận về tư duy phát triển. Nếu như giai đoạn trước chúng ta tập trung vào thu hút đầu tư nước ngoài thì Nghị quyết 10 đặt ra vấn đề rộng hơn là phát triển khu vực kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài. Qua đó tiếp tục khẳng định khu vực này là một bộ phận rất quan trọng của nền kinh tế, cần được phát triển theo định hướng lâu dài, bình đẳng, cạnh tranh lành mạnh, phát huy tốt hơn những đóng góp cho phát triển kinh tế - xã hội của Việt Nam.
Từ cách tiếp cận đó, Nghị quyết 10 xác định một số định hướng lớn. Trước hết là chuyển đổi mạnh từ chú trọng quy mô, số lượng sang số lượng, chất lượng, hiệu quả và giá trị gia tăng của đầu tư nước ngoài. Ưu tiên các dự án công nghệ cao, tiên tiến, quản trị hiện đại, đổi mới sáng tạo và có khả năng tham gia sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu.
Cùng với đó là yêu cầu tăng cường liên kết giữa doanh nghiệp FDI và doanh nghiệp Việt Nam, thúc đẩy chuyển giao công nghệ, đào tạo và phát triển nguồn nhân lực, qua đó nâng cao sức cạnh tranh và khả năng hấp thụ của nền kinh tế Việt Nam.
Một định hướng quan trọng khác là đổi mới chính sách ưu đãi đầu tư theo hướng gắn với hiệu quả thực tế. Việc hưởng ưu đãi ngày càng gắn với những đóng góp cụ thể của dự án về công nghệ, nghiên cứu và phát triển, đào tạo nhân lực, liên kết với doanh nghiệp Việt Nam, chuyển đổi số và đặc biệt là chuyển đổi xanh, cũng như giá trị gia tăng tạo thêm cho Việt Nam.
Hệ sinh thái xanh giúp doanh nghiệp FDI tăng liên kết nội địa
- Để Nghị quyết 10 nhanh chóng đi vào thực tiễn, Bộ Tài chính đang triển khai những nhiệm vụ trọng tâm nào, thưa ông?
Ông Phạm Thanh Bình:Để nhanh chóng đưa Nghị quyết 10 đi vào thực tiễn, Bộ Tài chính đã phối hợp với các bộ, ngành xây dựng kế hoạch hành động của Chính phủ và đang trình Chính phủ ban hành. Dự kiến kế hoạch có 61 nhiệm vụ cụ thể giao cho các bộ, ngành, địa phương, tạo sự đồng bộ trong triển khai Nghị quyết.
Riêng đối với Bộ Tài chính, chúng tôi sẽ thực hiện khoảng 22 nhiệm vụ, trong đó có 14 nhiệm vụ trực tiếp quản lý, thúc đẩy nguồn vốn đầu tư nước ngoài và 8 nhiệm vụ liên quan đến phát triển thị trường vốn.
Một yêu cầu quan trọng khác trong quá trình triển khai là tăng cường phối hợp giữa các cơ quan quản lý, đặc biệt là theo dõi, đánh giá, hậu kiểm hoạt động của các dự án đầu tư; vừa đảm bảo thuận lợi cho sản xuất kinh doanh, vừa đảm bảo các chính sách được ban hành được thực thi hiệu quả.
Cùng với đó, phương thức quản lý nhà nước cũng đang chuyển mạnh từ tư duy quản lý sang tư duy kiến tạo, đồng hành với doanh nghiệp trong toàn bộ quá trình phát triển, từ xúc tiến đầu tư, triển khai, mở rộng đến tái đầu tư; đồng thời tăng cường điều phối ở tầm quốc gia để phát huy lợi thế của từng địa phương.
- Theo ông, hệ sinh thái xanh cho công nghiệp hỗ trợ sẽ đóng vai trò như thế nào trong việc thu hút và giữ chân dòng FDI thế hệ mới tại Việt Nam?
Ông Phạm Thanh Bình:Với tinh thần Nghị quyết 10 đã nêu rõ, bên cạnh những ưu đãi, các tập đoàn đa quốc gia ngày càng đặt yêu cầu cao hơn về chuỗi cung ứng nội địa, tiêu chuẩn ESG, năng lượng xanh, logistics và năng lực của doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ trong nước.
Một khu công nghiệp xanh, một hệ sinh thái kết nối chặt chẽ giữa nhà đầu tư nước ngoài, doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ của Việt Nam, các đối tác nghiên cứu, phát triển và tổ chức tài chính là điều kiện để nhà đầu tư không chỉ đến mà còn ở lại, mở rộng sản xuất kinh doanh tại Việt Nam.
Về phía cơ quan quản lý nhà nước, chúng tôi tiếp tục xác định sẽ đồng hành các hiệp hội doanh nghiệp, các tập đoàn quốc gia, cộng đồng doanh nghiệp trong nước để hoàn thiện khuôn khổ pháp lý, chính sách ưu đãi gắn với kết quả chuyển giao công nghệ, tỷ lệ nội địa hóa; thúc đẩy các mô hình khu công nghiệp xanh, sinh thái; hỗ trợ kết nối cung - cầu giữa doanh nghiệp FDI và doanh nghiệp Việt Nam; đồng thời lắng nghe, tiếp thu ý kiến từ các đơn vị, doanh nghiệp để hoàn thiện chính sách.
Nghị quyết 10 đã xác lập một tư duy mới: từ việc chủ yếu thu hút nguồn lực bên ngoài sang phát huy nguồn lực để nâng cao chất lượng nội tại của nền kinh tế. Để thực hiện thành công, chúng ta không chỉ xây dựng môi trường để nhà đầu tư muốn đến, mà còn phải xây dựng được những điều kiện để nhà đầu tư muốn ở lại, mở rộng sản xuất kinh doanh, tăng cường nghiên cứu phát triển, đào tạo nguồn nhân lực và kết nối sâu hơn với doanh nghiệp Việt Nam.
Một trong những hệ sinh thái đó chính là hệ sinh thái xanh. Chúng tôi mong rằng Nghị quyết 10 sẽ sớm đi vào cuộc sống, góp phần đưa Việt Nam trở thành một trong những trung tâm sản xuất mới của châu Á, với trọng tâm không chỉ là nhiều hơn về vốn, mà còn về chất lượng, sâu hơn về liên kết và lớn hơn về giá trị tạo ra cho nền kinh tế và cho người dân.
- Xin cảm ơn ông!
Nghị quyết 10 đặt ra yêu cầu nâng cao chất lượng, hiệu quả và giá trị gia tăng của khu vực FDI, đồng thời tăng cường liên kết với doanh nghiệp trong nước. Đây cũng là nền tảng để Việt Nam từng bước hình thành hệ sinh thái sản xuất xanh, nâng cao năng lực cạnh tranh và vị thế trong chuỗi giá trị toàn cầu.
