OCOP: Xây thương hiệu từ giá trị sản phẩm

Ông Phương Đình Anh, Phó Chánh Văn phòng Điều phối Nông thôn mới Trung ương (thuộc Bộ Nông nghiệp và Môi trường) đã có cuộc trao đổi với phóng viên Báo Công Thương xung quanh vấn đề này.

Xây dựng thương hiệu phải bắt đầu từ câu chuyện sản phẩm

- Sau hơn 8 năm triển khai Chương trình OCOP, cả nước đã có hơn 21.000 sản phẩm được công nhận. Theo ông, đâu là vấn đề cần quan tâm để nâng cao giá trị và sức cạnh tranh của sản phẩm OCOP trong giai đoạn tới?

Ông Phương Đình Anh:Sau hơn 8 năm triển khai, có thể khẳng định Chương trình OCOP đã góp phần đáng kể vào phát triển kinh tế khu vực nông thôn. Tuy nhiên, vấn đề đặt ra hiện nay là làm thế nào để tiếp tục gia tăng giá trị cho sản phẩm, giúp sản phẩm OCOP không chỉ được công nhận mà còn đứng vững trên thị trường. Theo tôi, một trong những hướng quan trọng là gắn OCOP với du lịch nông thôn. Đây là mối quan hệ hữu cơ. Khi OCOP phát triển sẽ tạo ra không gian, sản phẩm và trải nghiệm cho du lịch nông thôn. Ngược lại, du lịch phát triển sẽ mở thêm cơ hội quảng bá, giới thiệu và bán sản phẩm OCOP.

Thậm chí, chúng ta có thể đưa sản phẩm OCOP đến với khách quốc tế ngay tại địa phương thông qua hoạt động du lịch. Du khách đến tham quan, trải nghiệm, sử dụng sản phẩm và mua về làm quà. Như vậy, sản phẩm được thương mại hóa ngay tại nơi sản xuất, đồng thời câu chuyện về văn hóa, con người và vùng đất cũng được lan tỏa.

Hiện nay, chúng tôi đang tham mưu lãnh đạo Bộ Nông nghiệp và Môi trường nghiên cứu các giải pháp kết hợp phát triển OCOP với du lịch tại các địa phương. Theo đó, những nơi có điều kiện phát triển sản phẩm OCOP cần đồng thời khai thác tiềm năng du lịch, tạo cơ hội để du khách không chỉ tham quan mà còn trực tiếp trải nghiệm, tham gia làm sản phẩm, thưởng thức và mua sản phẩm ngay tại địa phương.

- Ông vừa nhắc đến câu chuyện sản phẩm. Đây cũng được xem là yếu tố tạo nên sự khác biệt của OCOP. Vậy theo ông, các chủ thể cần làm gì để biến câu chuyện sản phẩm thành giá trị thương hiệu?

Ông Phương Đình Anh:Giá trị đặc trưng của sản phẩm OCOP không chỉ nằm ở chất lượng mà còn ở câu chuyện phía sau sản phẩm. Đó có thể là câu chuyện về vùng nguyên liệu, con người, văn hóa, nghề truyền thống hay quá trình sản xuất. Vì vậy, sản phẩm OCOP không nên được nhìn nhận đơn thuần như một loại hàng hóa, mà cần được gắn với những giá trị riêng của vùng đất và cộng đồng tạo ra sản phẩm. Có thể nói, bán sản phẩm OCOP cũng là truyền tải câu chuyện về sản phẩm đến người tiêu dùng. Khi câu chuyện đủ rõ, đủ chân thực và có sức hấp dẫn, người tiêu dùng có thể cảm nhận được giá trị của sản phẩm ngay cả trước khi sử dụng.

Tất nhiên, hiện nay không phải sản phẩm nào cũng có một câu chuyện thật sự sinh động. Có những sản phẩm câu chuyện còn đơn điệu, chưa thể hiện được đầy đủ giá trị đặc trưng. Đây là quá trình vừa làm, vừa hoàn thiện. Qua mỗi lần đánh giá, các hội đồng, địa phương có thể góp ý để chủ thể tiếp tục hoàn thiện sản phẩm và câu chuyện thương hiệu.

Điều quan trọng là không thể yêu cầu người sản xuất vừa giỏi làm sản phẩm, vừa phải ngay lập tức giỏi xây dựng nội dung, thương hiệu và truyền thông. Nhà nước, địa phương và các đơn vị hỗ trợ cần đồng hành để giúp chủ thể từng bước hoàn thiện. Tại các hội chợ, triển lãm, tôi cho rằng, mỗi chủ thể cũng cần chủ động kể câu chuyện của mình. Khi khách hàng cầm một sản phẩm lên, người bán phải có khả năng giới thiệu sản phẩm được làm ở đâu, nguyên liệu thế nào, gắn với vùng đất và câu chuyện gì.

Câu chuyện đó có thể được thể hiện ngay trên bao bì hoặc thông qua mã QR. Nếu mỗi sản phẩm có thêm một catalogue nhỏ, thiết kế đẹp, giới thiệu ngắn gọn về câu chuyện sản phẩm và đặt ngay bên cạnh sản phẩm trưng bày, người tiêu dùng sẽ dễ tiếp cận hơn. Đây cũng là cách để chuyển câu chuyện sản phẩm thành một phần của thương hiệu, thay vì chỉ coi câu chuyện là nội dung giới thiệu đi kèm.

- Như vậy, xây dựng thương hiệu OCOP không chỉ là thiết kế bao bì hay logo mà còn là làm rõ giá trị riêng của sản phẩm, thưa ông?

Ông Phương Đình Anh:Đúng vậy. Thương hiệu phải được hình thành từ chính giá trị của sản phẩm. Bao bì, nhãn hiệu hay truyền thông chỉ là phương tiện để đưa giá trị đó đến người tiêu dùng. Một sản phẩm có chất lượng, có câu chuyện, nguồn gốc rõ ràng nhưng không biết cách truyền tải, rất khó tạo dấu ấn. Ngược lại, nếu chỉ chú trọng hình thức mà giá trị bên trong không tương xứng, thương hiệu cũng khó phát triển lâu dài. Vì vậy, chúng tôi hướng tới việc giúp các chủ thể hiểu rằng xây dựng thương hiệu phải gắn với chất lượng sản phẩm, câu chuyện sản phẩm, sự minh bạch về nguồn gốc và khả năng đáp ứng thị trường.

Chuyển đổi số để minh bạch và thương mại hóa sản phẩm OCOP

- Chuyển đổi số đang trở thành một yêu cầu ngày càng rõ trong phát triển OCOP. Theo ông, chuyển đổi số cần được thực hiện như thế nào để thực sự giúp sản phẩm xây dựng thương hiệu và bán hàng tốt hơn?

Ông Phương Đình Anh:Chuyển đổi số đối với OCOP có thể nhìn ở hai khía cạnh: chuyển đổi số trong quá trình sản xuất và chuyển đổi số trong thương mại hóa sản phẩm. Trong sản xuất, trước hết phải minh bạch thông tin. Người tiêu dùng cần biết vùng nguyên liệu ở đâu, sản phẩm được sản xuất như thế nào, có đạt tiêu chuẩn hay không, các chứng nhận ra sao, việc bảo đảm an toàn thực phẩm được thực hiện thế nào và cơ sở sản xuất ở đâu? Những thông tin đó cần được số hóa. Chỉ với một mã QR, người tiêu dùng có thể truy cập các thông tin cần thiết trước khi quyết định mua sản phẩm. Đây là cách chuyển đổi số góp phần xây dựng niềm tin và thương hiệu.

Khía cạnh thứ hai là thương mại hóa. Hiện nay, các chủ thể OCOP có nhiều kênh để tiếp cận người tiêu dùng, từ mạng xã hội, livestream đến các sàn thương mại điện tử. Nhiều chủ thể ở nông thôn đã trực tiếp livestream bán hàng và đưa sản phẩm lên các sàn. Đây là hướng cần tiếp tục thúc đẩy. Chuyển đổi số không nên dừng ở việc đưa thông tin lên mạng mà phải giúp sản phẩm tiếp cận được người mua, tạo đơn hàng và hình thành thị trường.

- Nhưng nếu chỉ có sản phẩm tốt mà thiếu hoạt động xúc tiến thương mại và quảng bá, thương hiệu cũng khó đi xa. Ông nhìn nhận vấn đề này như thế nào?

Ông Phương Đình Anh:Đây chính là một mắt xích quan trọng. Nếu chỉ sản xuất mà thiếu xúc tiến thương mại và quảng bá, sản phẩm rất khó đến được với người tiêu dùng. Các hoạt động hội chợ, triển lãm, kết nối cung cầu là một hình thức hỗ trợ để chủ thể đưa sản phẩm đến gần hơn với thị trường. Người tiêu dùng biết sản phẩm được làm bởi ai, ở đâu; các nhà mua hàng cũng có cơ hội tìm kiếm sản phẩm phù hợp.

Mục tiêu cuối cùng vẫn phải là thương mại hóa sản phẩm. Khi chủ thể bán được nhiều hàng, họ có điều kiện nâng cao thu nhập, mở rộng sản xuất và tạo thêm việc làm cho lao động địa phương. Do đó, cần hình thành một chuỗi liên kết từ sản xuất, xây dựng thương hiệu, quảng bá, xúc tiến thương mại đến người tiêu dùng. Khi các mắt xích này vận hành tốt, giá trị sản phẩm OCOP mới thực sự được nâng lên và tạo sinh kế bền vững cho khu vực nông thôn.

- Ông kỳ vọng điều gì đối với việc kết hợp OCOP, văn hóa, làng nghề và du lịch nông thôn trong thời gian tới?

Ông Phương Đình Anh:Tôi cho rằng đây là hướng cần được quan tâm mạnh hơn. Làng nghề, sản phẩm OCOP, văn hóa và du lịch không nên phát triển tách rời mà cần được kết nối thành một chuỗi giá trị. Du khách không chỉ đến để tham quan mà có thể trực tiếp trải nghiệm quá trình làm sản phẩm, tìm hiểu câu chuyện văn hóa, thưởng thức sản phẩm và mua về. Khi đó, một sản phẩm không chỉ tạo ra doanh thu từ bán hàng mà còn tạo ra giá trị từ trải nghiệm, du lịch và văn hóa.

Để làm được điều đó, ngoài sự chủ động của chủ thể sản xuất, rất cần sự tham gia của địa phương, doanh nghiệp lữ hành, các đơn vị xúc tiến thương mại và truyền thông. Mục tiêu cuối cùng là đưa những giá trị vốn có của nông thôn, làng nghề và sản phẩm OCOP thành giá trị kinh tế cụ thể. Khi sản phẩm có thương hiệu, có thị trường và bán được hàng, người dân mới có động lực gìn giữ nghề, văn hóa và tiếp tục đầu tư nâng cao chất lượng sản phẩm.

- Xin cảm ơn ông!