Cách thao túng vận hành trên thị trường
Thị trường chứng khoán được xây dựng dựa trên nguyên tắc minh bạch và cạnh tranh công bằng. Tuy nhiên, trong thực tế, vẫn tồn tại những hành vi can thiệp có chủ đích nhằm làm sai lệch cung – cầu, từ đó trục lợi. Đây chính là hiện tượng thao túng thị trường.
Hiểu đơn giản, thao túng thị trường là việc một cá nhân hoặc một nhóm nhà đầu tư cố tình tạo ra biến động giá không phản ánh đúng giá trị thực của cổ phiếu. Mục tiêu cuối cùng là mua rẻ – bán đắt, trong khi phần thiệt hại thường rơi vào tay những nhà đầu tư đi sau.
Bản chất của thao túng nằm ở việc tạo ra “ảo giác” về cung – cầu. Khi cầu bị đẩy lên giả tạo, giá cổ phiếu sẽ tăng. Ngược lại, khi xuất hiện thông tin tiêu cực hoặc lực bán bất thường, giá sẽ giảm mạnh.
Một kịch bản quen thuộc là nhóm thao túng âm thầm gom cổ phiếu ở vùng giá thấp. Sau đó, họ tạo ra tín hiệu tích cực như khối lượng giao dịch tăng, giá đi lên liên tục hoặc lan truyền thông tin có lợi để thu hút dòng tiền từ nhà đầu tư cá nhân.
Khi tâm lý thị trường đủ “nóng”, dòng tiền đổ vào mạnh, nhóm này sẽ bán ra ở vùng giá cao. Kết quả là giá cổ phiếu đảo chiều nhanh chóng, để lại khoản lỗ cho những người mua vào sau cùng.
Những chiêu thức thao túng phổ biến
Thao túng thị trường không diễn ra theo một cách duy nhất, mà có nhiều hình thức khác nhau.
Một trong những cách phổ biến là lan truyền thông tin sai lệch hoặc thổi phồng kỳ vọng. Những tin tức về dự án lớn, kế hoạch tăng trưởng hay “cổ đông chiến lược” thường được tung ra dày đặc nhằm kích thích tâm lý đám đông.
Ngoài ra, hiện tượng “kéo – xả” (pump and dump) cũng thường xuyên xuất hiện. Giá cổ phiếu được đẩy lên nhanh trong thời gian ngắn, sau đó bị bán tháo đột ngột.
Một hình thức khác tinh vi hơn là tạo giao dịch giả. Các lệnh mua hoặc bán khối lượng lớn được đặt lên bảng điện để tạo cảm giác thị trường đang có lực cầu mạnh, nhưng thực tế lại bị hủy trước khi khớp. Điều này khiến nhà đầu tư hiểu sai về xu hướng và đưa ra quyết định vội vàng.
Trong một số trường hợp, việc sử dụng nhiều tài khoản để mua bán qua lại cũng được áp dụng nhằm tạo thanh khoản “ảo”, khiến cổ phiếu trông hấp dẫn hơn thực tế.
Hành vi thao túng thị trường bị xử phạt ra sao?
Theo Điều 211 Bộ luật Hình sự 2015 người phạm tội thao túng thị trường chứng khoán sẽ bị truy cứu trách nhiệm hình sự như sau:
(1) Người nào thực hiện một trong các hành vi sau đây thu lợi bất chính từ 500.000.000 đồng đến dưới 1.500.000.000 đồng hoặc gây thiệt hại cho nhà đầu tư từ 1.000.000.000 đồng đến dưới 3.000.000.000 đồng, thì bị phạt tiền từ 500.000.000 đồng đến 2.000.000.000 đồng hoặc phạt tù từ 06 tháng đến 03 năm:
- Sử dụng một hoặc nhiều tài khoản giao dịch của mình hoặc của người khác hoặc thông đồng với nhau liên tục mua, bán chứng khoán nhằm tạo ra cung, cầu giả tạo; - Thông đồng với người khác đặt lệnh mua và bán cùng loại chứng khoán trong cùng ngày giao dịch hoặc thông đồng với nhau giao dịch mua bán chứng khoán mà không dẫn đến chuyển nhượng thực sự quyền sở hữu hoặc quyền sở hữu chỉ luân chuyển giữa các thành viên trong nhóm nhằm tạo giá chứng khoán, cung cầu giả tạo; - Liên tục mua hoặc bán chứng khoán với khối lượng chi phối vào thời điểm mở cửa hoặc đóng cửa thị trường nhằm tạo ra mức giá đóng cửa hoặc giá mở cửa mới cho loại chứng khoán đó trên thị trường; - Giao dịch chứng khoán bằng hình thức cấu kết, lôi kéo người khác liên tục đặt lệnh mua, bán chứng khoán gây ảnh hưởng lớn đến cung cầu và giá chứng khoán, thao túng giá chứng khoán; - Đưa ra ý kiến một cách trực tiếp hoặc gián tiếp thông qua phương tiện thông tin đại chúng về một loại chứng khoán, về tổ chức phát hành chứng khoán nhằm tạo ảnh hưởng đến giá của loại chứng khoán đó sau khi đã thực hiện giao dịch và nắm giữ vị thế đối với loại chứng khoán đó; - Sử dụng các phương thức hoặc thực hiện các hành vi giao dịch khác để tạo cung cầu giả tạo, thao túng giá chứng khoán.
(2) Phạm tội thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt tiền từ 2.000.000.000 đồng đến 4.000.000.000 đồng hoặc phạt tù từ 02 năm đến 07 năm: - Có tổ chức; - Thu lợi bất chính 1.500.000.000 đồng trở lên; - Gây thiệt hại cho nhà đầu tư 3.000.000.000 đồng trở lên; - Tái phạm nguy hiểm.
(3) Người phạm tội còn có thể bị phạt tiền từ 50.000.000 đồng đến 250.000.000 đồng, cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định từ 01 năm đến 05 năm.
Ngoài ra, Theo khoản 4 Điều 211 Bộ luật Hình sự 2015,pháp nhân thương mại phạm tội thao túng thị trường chứng khoán, thì bị truy cứu trách nhiệm hình sự như sau:
(1) Phạm tội thuộc trường hợp quy định tại khoản 1 Điều này, thì bị phạt tiền từ 2.000.000.000 đồng đến 5.000.000.000 đồng;
(2) Phạm tội thuộc trường hợp quy định tại khoản 2 Điều này, thì bị phạt tiền từ 5.000.000.000 đồng đến 10.000.000.000 đồng;
(3) Phạm tội thuộc trường hợp quy định tại Điều 79 Bộ luật Hình sự 2015, thì bị đình chỉ hoạt động vĩnh viễn;
(4) Pháp nhân thương mại còn có thể bị phạt tiền từ 500.000.000 đồng đến 2.000.000.000 đồng, cấm kinh doanh, cấm hoạt động trong một số lĩnh vực nhất định từ 01 năm đến 03 năm hoặc cấm huy động vốn từ 01 năm đến 03 năm.
Cách hạn chế rủi ro
Không có cách nào loại bỏ hoàn toàn thao túng, nhưng nhà đầu tư có thể giảm thiểu rủi ro bằng cách tập trung vào yếu tố cốt lõi là doanh nghiệp.
Một cổ phiếu có nền tảng tài chính tốt, hoạt động kinh doanh rõ ràng và minh bạch sẽ ít bị tác động bởi các biến động bất thường. Ngược lại, những cổ phiếu tăng nóng nhưng thiếu nền tảng thường tiềm ẩn rủi ro cao.
Ngoài ra, việc giữ kỷ luật đầu tư cũng rất quan trọng. Không chạy theo tin đồn, không mua chỉ vì giá tăng và luôn đặt ra nguyên tắc quản trị rủi ro sẽ giúp nhà đầu tư tránh được nhiều “cái bẫy” trên thị trường.
