Yên Tử được tôn xưng là “Kinh đô Phật giáo Việt Nam”
Từ lâu, Yên Tử đã được xem là vùng đất linh thiêng bậc nhất của người Việt, từng được sử sách ghi nhận là một trong “Tứ Phúc địa của Giao Châu”. Theo truyền thuyết, từ thế kỷ III trước Công nguyên, đạo sĩ An Kỳ Sinh đã lên núi tu hành, luyện thuốc cứu người và từ đó hình thành tên gọi An Tử Sơn trước khi đổi thành Yên Tử như ngày nay.
Đến thời Lý, nhiều thiền sư đã vào sâu trong núi lập am, khai sơn chùa Vân Yên – tiền thân của chùa Hoa Yên ngày nay, đặt nền móng cho dòng thiền Yên Tử.
Bước ngoặt lớn nhất của vùng núi này diễn ra vào thế kỷ XIII, khi vua Trần Nhân Tông sau hai lần lãnh đạo kháng chiến chống Nguyên Mông thắng lợi đã rời bỏ ngai vàng để lên Yên Tử xuất gia tu hành. Tại đây, Ngài sáng lập Thiền phái Trúc Lâm – dòng thiền thuần Việt kết hợp tinh thần Phật giáo với tư tưởng nhập thế, yêu nước và nhân ái.
Từ đó, Yên Tử được tôn xưng là “Kinh đô Phật giáo Việt Nam”, trở thành biểu tượng tâm linh và văn hóa đặc biệt của dân tộc. Qua hơn 700 năm, nơi đây vẫn giữ vai trò là trung tâm hành hương lớn, gắn liền với hào khí Đông A và chiều sâu văn hóa Việt.
Dãy Yên Tử thuộc cánh cung Đông Triều, trải dài qua địa phận Quảng Ninh, Bắc Ninh và Hải Phòng, với đỉnh cao nhất đạt 1.068m so với mực nước biển.
Năm 2012, khu di tích được xếp hạng Di tích quốc gia đặc biệt. Đặc biệt, đến ngày 12/7/2025, quần thể Yên Tử – Vĩnh Nghiêm – Côn Sơn – Kiếp Bạc chính thức được UNESCO công nhận là Di sản văn hóa thế giới.
Hành trình lên núi thiêng Yên Tử là chuỗi trải nghiệm giàu giá trị lịch sử và tâm linh. Ngay từ chân núi là Chùa Trình – nơi du khách dâng hương trước khi bước vào hành trình hành hương. Tiếp đó là Suối Giải Oan gắn với truyền thuyết về các cung nữ đã trầm mình khi không thể ngăn cản vua Trần Nhân Tông xuất gia.
Ở độ cao khoảng 535m là Chùa Hoa Yên – trung tâm hành hương quan trọng nhất của quần thể Yên Tử. Không xa đó là Thiền viện Trúc Lâm Yên Tử, nơi tăng ni, Phật tử tu tập trong không gian thanh tịnh giữa đại ngàn.
Dọc đường lên đỉnh, du khách còn bắt gặp tượng đá An Kỳ Sinh, Chùa Bảo Sái, Chùa Một Mái hay vườn tháp Huệ Quang – nơi lưu giữ xá lợi của Phật hoàng Trần Nhân Tông.
Chùa Đồng – biểu tượng trên đỉnh núi thiêng
Điểm cuối của hành trình chính là Chùa Đồng – ngôi chùa nằm trên đỉnh cao nhất của dãy Yên Tử và cũng được xem là ngôi chùa cao nhất Việt Nam.
Theo tư liệu, chùa ban đầu được xây dựng vào thế kỷ XVII và đúc hoàn toàn bằng đồng – vật liệu hiếm thấy trong kiến trúc chùa truyền thống Việt Nam. Công trình hiện nay được trùng tu vào năm 2006 – 2007 với nhiều hạng mục đồ sộ, bên trong thờ tượng Phật Thích Ca và Tam Tổ Trúc Lâm.
Mỗi năm, lễ hội Yên Tử kéo dài từ mùng 10 tháng Giêng đến hết tháng Ba âm lịch, thu hút hàng vạn Phật tử và du khách từ khắp nơi đổ về chiêm bái. Ngoài mùa lễ hội, khoảng thời gian từ tháng 4 đến tháng 10 cũng rất được yêu thích nhờ khí hậu mát mẻ, phù hợp cho leo núi, thiền định và nghỉ dưỡng.
Ngày nay, bên cạnh vai trò là trung tâm Phật giáo, Yên Tử còn trở thành điểm đến du lịch văn hóa – sinh thái nổi bật của miền Bắc. Tuy nhiên, điều khiến nơi này đặc biệt suốt nhiều thế kỷ vẫn là cảm giác thanh tịnh và chiều sâu tâm linh mà ít nơi nào có được.
