Cam kết khí hậu đang bước vào giai đoạn thử thách
Những đợt nắng nóng kéo dài, tình trạng thời tiết cực đoan và áp lực môi trường gia tăng trong những năm gần đây đang cho thấy biến đổi khí hậu không còn là nguy cơ xa vời. Trong bối cảnh đó, chủ đề Ngày Môi trường thế giới năm 2026 do Chương trình Môi trường Liên hợp quốc (UNEP) phát động - “Toàn cầu chung tay hành động vì khí hậu” phát động mang ý nghĩa như một lời nhắc nhở mạnh mẽ rằng thế giới không còn nhiều thời gian để chần chừ.
Đối với Việt Nam, yêu cầu này càng trở nên cấp thiết khi đất nước đã cam kết đạt phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050 tại COP26. Muốn hiện thực hóa mục tiêu đó, chuyển đổi xanh không thể chỉ dừng ở các chính sách quản lý nhà nước mà phải trở thành động lực phát triển mới của nền kinh tế.
Tinh thần đó cũng được thể hiện rõ qua Diễn đàn Quốc gia về Môi trường và Khí hậu năm 2026 với chủ đề “Từ chính sách đến hành động” sẽ được diễn ra vào sáng 5/6. Theo Phó Cục trưởng Cục Môi trường Nguyễn Thị Thiên Phương, diễn đàn được tổ chức nhằm tạo không gian đối thoại giữa cơ quan quản lý, doanh nghiệp, các tổ chức quốc tế, nhà khoa học và cộng đồng để cùng thảo luận các giải pháp thực tiễn trong lĩnh vực môi trường và khí hậu.
Thông điệp “từ chính sách đến hành động” thực chất phản ánh yêu cầu mới của quá trình phát triển. Trong giai đoạn hiện nay, môi trường không còn là câu chuyện riêng của ngành tài nguyên hay các cơ quan quản lý nhà nước. Đó là vấn đề liên quan trực tiếp đến mô hình tăng trưởng, năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp và chất lượng cuộc sống của người dân.
Một trong những điểm đáng chú ý trong bức tranh hành động vì khí hậu hiện nay là sự tham gia ngày càng chủ động của cộng đồng doanh nghiệp. Nếu trước đây các hoạt động bảo vệ môi trường chủ yếu được nhìn nhận dưới góc độ trách nhiệm xã hội thì nay đã trở thành một phần trong chiến lược phát triển và năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp.
Trao đổi với Báo Công Thương, bà Lê Thị Hồng Nhi, Phó Tổng Giám đốc Truyền thông, Đối ngoại và Phát triển bền vững, Unilever Việt Nam, cho rằng phát triển kinh tế không thể đánh đổi bằng môi trường. Chính vì vậy, doanh nghiệp có vai trò đặc biệt quan trọng trong việc giảm phát thải khí nhà kính và thúc đẩy tăng trưởng xanh.
Bà Lê Thị Hồng Nhi, Phó Tổng Giám đốc Truyền thông, Đối ngoại và Phát triển bền vững, Unilever Việt Nam (bên trái) trao đổi với phóng viên Báo Công Thương. Ảnh: Lê Thủy
Thực tế cho thấy nhiều doanh nghiệp đã bắt đầu thay đổi từ chính những hoạt động cốt lõi nhất. Tại Unilever Việt Nam, quá trình giảm phát thải được triển khai từ khâu nghiên cứu công thức sản phẩm, lựa chọn nguyên liệu, thiết kế bao bì cho đến quản trị chuỗi cung ứng. Doanh nghiệp tăng cường sử dụng các thành phần có nguồn gốc thiên nhiên trong sản phẩm, giảm sử dụng nhựa nguyên sinh và từng bước thay thế bằng nhựa tái chế. Đây không chỉ là giải pháp giảm tác động môi trường mà còn là bước đi nhằm thích ứng với xu hướng tiêu dùng xanh đang ngày càng phổ biến trên thế giới.
Đáng chú ý hơn, doanh nghiệp không dừng lại ở việc giảm phát thải trong phạm vi nhà máy hay hoạt động vận hành. Một trong những mục tiêu lớn hiện nay là giảm phát thải Scope 3 - nhóm phát thải phát sinh trong toàn bộ chuỗi giá trị và chuỗi cung ứng.“Hiện Unilever Việt Nam đã đạt phát thải ròng bằng “0” đối với Scope 1 và Scope 2, đồng thời đang phối hợp với các nhà cung ứng để thúc đẩy áp dụng công nghệ xanh, hướng tới mục tiêu giảm phát thải trên toàn bộ chuỗi giá trị vào năm 2039”,bà Lê Thị Hồng Nhi chia sẻ và cho biết, doanh nghiệp cũng đang tham gia tích cực vào các chương trình phục hồi thiên nhiên. Chương trình trồng 1 triệu cây xanh đến năm 2030 mà Unilever Việt Nam triển khai cùng cơ quan quản lý nhà nước là một ví dụ.
Khoảng trống lớn nhất vẫn nằm ở khâu thực thi
Tuy nhiên, nếu nhìn từ góc độ xã hội, một thực tế cần thẳng thắn nhìn nhận là khoảng cách giữa nhận thức và hành động vẫn còn khá lớn. Câu chuyện phân loại rác tại nguồn là ví dụ điển hình. Nhiều năm qua, khái niệm phân loại rác tại nguồn đã không còn xa lạ với người dân. Các chương trình truyền thông được triển khai liên tục, các doanh nghiệp cũng tham gia mạnh mẽ vào hoạt động nâng cao nhận thức. Tuy nhiên, hiệu quả thực tế vẫn chưa đạt như kỳ vọng.
Theo bà Lê Thị Hồng Nhi, nguyên nhân quan trọng nằm ở niềm tin của người dân. Người dân sẵn sàng phân loại rác nếu họ biết rằng lượng rác đó sẽ được thu gom, vận chuyển và tái chế theo đúng quy trình. Ngược lại, nếu rác đã phân loại vẫn được gom chung vào một xe hoặc đưa về cùng một nơi xử lý thì động lực tham gia sẽ suy giảm rất nhanh.
Phát biểu kết luận họp báo họp báo về chuỗi sự kiện hưởng ứng Ngày Môi trường và Đại dương thế giới, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Đặng Ngọc Điệp nhấn mạnh, các hoạt động hưởng ứng không thể chỉ dừng lại ở hội nghị, diễn đàn hay các chiến dịch truyền thông. Điều quan trọng nhất là phải tạo ra những thay đổi thực chất trong quản lý, trong chính sách và trong hành động của cộng đồng.
Thông điệp này phản ánh đúng yêu cầu của giai đoạn hiện nay. Khi biến đổi khí hậu là thách thức toàn cầu nhưng giải pháp luôn bắt đầu từ những hành động cụ thể ở cấp quốc gia, địa phương, doanh nghiệp và từng hộ gia đình. Từ việc phân loại rác tại nguồn, giảm sử dụng nhựa dùng một lần, tiết kiệm năng lượng, sử dụng sản phẩm thân thiện môi trường đến việc đầu tư công nghệ xanh, phát triển kinh tế tuần hoàn hay thúc đẩy kinh tế biển bền vững, tất cả đều là những mắt xích của quá trình chuyển đổi.
Điều tích cực là nhận thức xã hội đang thay đổi theo hướng tích cực. Theo ghi nhận từ nhiều doanh nghiệp, thế hệ trẻ ngày càng quan tâm đến các vấn đề môi trường, sẵn sàng thay đổi hành vi tiêu dùng và tham gia các hoạt động bảo vệ thiên nhiên. Đây là nền tảng quan trọng để Việt Nam xây dựng một nền kinh tế xanh và phát triển bền vững trong dài hạn.
Để thu hẹp khoảng cách từ nhận thức đến hành động, cần sự đồng hành của chính sách, hạ tầng và các cơ chế khuyến khích đủ mạnh. Quan trọng hơn, bảo vệ môi trường cần trở thành một phần trong tư duy phát triển, thay vì chỉ là nhiệm vụ riêng của cơ quan quản lý hay các tổ chức môi trường. Ngày Môi trường thế giới năm 2026 diễn ra trong bối cảnh các mục tiêu khí hậu đang bước vào giai đoạn thử thách. Khi biến đổi khí hậu không còn là câu chuyện của tương lai, những cam kết về giảm phát thải và tăng trưởng xanh sẽ chỉ có ý nghĩa khi được chuyển hóa thành những thay đổi cụ thể trong sản xuất, kinh doanh và đời sống hằng ngày.
Chủ đề “Toàn cầu chung tay hành động vì khí hậu” đặt ra yêu cầu đưa các cam kết môi trường vào thực tiễn. Hiệu quả của công tác ứng phó biến đổi khí hậu phụ thuộc vào sự đồng bộ từ chính sách, nỗ lực chuyển đổi xanh của doanh nghiệp và những thay đổi trong hành vi tiêu dùng của người dân. Chỉ khi đó, các mục tiêu giảm phát thải và phát triển bền vững mới có thể đạt được.
