Trên thị trường chứng khoán Việt Nam, sàn UPCOM là nơi tập trung của các doanh nghiệp chưa niêm yết chính thức, quy mô đa dạng, từ nhỏ đến đang trong giai đoạn phát triển.
Chính đặc thù này khiến UPCOM trở thành thị trường thu hút nhiều nhà đầu tư thích tìm kiếm cơ hội tăng trưởng sớm. Không ít cổ phiếu từng tăng mạnh nhiều lần trước khi chuyển sang HOSE hoặc trở thành tâm điểm dòng tiền.
Tuy nhiên, UPCOM cũng là sàn giao dịch có mức độ biến động mạnh và rủi ro cao hơn đáng kể so với các sàn niêm yết chính thức. Vì vậy, việc hiểu rõ cách giao dịch và đặc điểm vận hành của UPCOM là điều rất quan trọng với nhà đầu tư mới.
Mua cổ phiếu UPCOM như thế nào?
Về cơ bản, quy trình mua cổ phiếu trên UPCOM không khác quá nhiều so với HOSE hay HNX.
Bước đầu tiên là mở tài khoản chứng khoán tại một công ty môi giới. Hiện nay, hầu hết công ty chứng khoán đều hỗ trợ mở tài khoản online thông qua eKYC, cho phép xác thực danh tính chỉ trong vài phút bằng căn cước công dân hoặc hộ chiếu.
Sau khi có tài khoản, nhà đầu tư cần nạp tiền vào tài khoản giao dịch. Việc chuyển tiền thường được thực hiện qua ngân hàng với nội dung đúng theo hướng dẫn của công ty chứng khoán. Khi tiền được ghi nhận, nhà đầu tư có thể bắt đầu giao dịch.
Tiếp theo là bước lựa chọn cổ phiếu. Đây được xem là khâu quan trọng nhất khi tham gia UPCOM.
Không giống các doanh nghiệp trên HOSE, thông tin của nhiều doanh nghiệp UPCOM thường ít được chú ý hơn, mức độ minh bạch cũng có sự chênh lệch khá lớn. Vì vậy, nhà đầu tư cần chủ động đọc báo cáo tài chính, tìm hiểu hoạt động kinh doanh, cơ cấu cổ đông và năng lực ban lãnh đạo.
Nhiều người mới thường bị hấp dẫn bởi các cổ phiếu thị giá thấp trên UPCOM với suy nghĩ “giá rẻ dễ tăng mạnh”. Tuy nhiên, trên thực tế, giá thấp không đồng nghĩa với cơ hội tốt. Không ít cổ phiếu thanh khoản kém hoặc hoạt động kinh doanh yếu vẫn giao dịch ở mức thấp trong thời gian dài.
Sau khi chọn được mã phù hợp, nhà đầu tư sẽ đặt lệnh mua. Trên UPCOM, lệnh được sử dụng phổ biến là lệnh giới hạn (LO), tức người mua phải tự nhập mức giá mong muốn.
Lệnh chỉ được khớp khi có bên bán đồng ý với mức giá đó. Một điểm đáng chú ý là UPCOM cho phép mua từ 1 cổ phiếu thay vì bắt buộc theo lô lớn như trước đây. Điều này giúp nhà đầu tư vốn nhỏ dễ tiếp cận thị trường hơn.
Sau khi khớp lệnh thành công, cổ phiếu sẽ về tài khoản theo thời gian thanh toán quy định. Từ thời điểm đó, việc quản lý danh mục và theo dõi biến động giá trở nên đặc biệt quan trọng.
UPCOM có nhiều cơ hội nhưng rủi ro cũng rất lớn
Điểm hấp dẫn nhất của UPCOM nằm ở khả năng xuất hiện những cổ phiếu tăng giá mạnh trong thời gian ngắn. Do quy mô doanh nghiệp còn nhỏ hoặc chưa được thị trường chú ý nhiều, một số cổ phiếu có thể tăng rất mạnh khi xuất hiện thông tin tích cực hoặc dòng tiền lớn tham gia.
Ngoài ra, UPCOM có biên độ dao động lên tới 15% mỗi phiên – cao hơn đáng kể so với HOSE. Điều này giúp nhà đầu tư có thể đạt lợi nhuận nhanh nếu chọn đúng cổ phiếu.
Tuy nhiên, mặt trái là rủi ro cũng lớn không kém. Chỉ cần thị trường xấu hoặc dòng tiền rút ra, giá cổ phiếu có thể giảm rất mạnh trong thời gian ngắn.
Thanh khoản thấp cũng là vấn đề lớn trên UPCOM. Có nhiều mã cổ phiếu gần như rất ít giao dịch, khiến nhà đầu tư khó mua đủ số lượng mong muốn hoặc khó bán ra khi cần thoát hàng.
Một rủi ro khác là thông tin doanh nghiệp trên UPCOM đôi khi không được cập nhật đầy đủ như các doanh nghiệp niêm yết lớn. Điều này khiến việc đánh giá chất lượng doanh nghiệp trở nên khó khăn hơn, đặc biệt với nhà đầu tư thiếu kinh nghiệm.
Theo nhiều chuyên gia, UPCOM phù hợp hơn với những người sẵn sàng nghiên cứu kỹ doanh nghiệp và chấp nhận biến động lớn của thị trường. Nếu chỉ mua theo tin đồn hoặc chạy theo các nhịp tăng nóng, nhà đầu tư rất dễ rơi vào trạng thái “đu đỉnh”.
Thực tế cho thấy UPCOM không thiếu cơ hội, nhưng cũng không phải nơi dễ kiếm tiền. Với nhà đầu tư mới, điều quan trọng nhất không phải là tìm cổ phiếu tăng nhanh nhất, mà là hiểu rõ mình đang mua gì và quản trị rủi ro ra sao.
