Khi GDP không chỉ là thước đo duy nhất
Trong nhiều thập niên, tốc độ tăng trưởng GDP được xem là chỉ tiêu trung tâm phản ánh “sức khỏe” của nền kinh tế. Tuy nhiên, kinh nghiệm quốc tế cho thấy, tăng trưởng cao không đồng nghĩa với chất lượng sống được cải thiện tương ứng.
GDP giúp đo lường quy mô hoạt động kinh tế, song không phản ánh đầy đủ chất lượng việc làm, mức độ phân phối thu nhập, khả năng tiếp cận dịch vụ công, môi trường sống hay sức mua thực tế của người dân. Một nền kinh tế có thể đạt tốc độ tăng trưởng ấn tượng nhưng nếu thu nhập của người lao động tăng chậm hơn giá cả hàng hóa, cơ hội việc làm không được cải thiện hoặc khoảng cách giàu nghèo ngày càng lớn thì thành quả tăng trưởng sẽ khó lan tỏa đến số đông.
Mục tiêu cuối cùng của chính sách kinh tế không phải là những con số GDP đơn thuần mà là phúc lợi xã hội, bao gồm việc làm, thu nhập thực, sức mua ổn định và cơ hội phát triển cho mọi tầng lớp dân cư.
Trong bối cảnh Việt Nam đặt mục tiêu duy trì tăng trưởng ở mức cao để hiện thực hóa khát vọng phát triển đất nước đến năm 2045, yêu cầu nâng cao chất lượng tăng trưởng càng trở nên quan trọng hơn bao giờ hết.
Tăng trưởng phải đi cùng việc làm và thu nhập
Một trong những tiêu chí quan trọng nhất của tăng trưởng chất lượng là khả năng tạo việc làm.
Các chuyên gia kinh tế thường sử dụng khái niệm “hệ số co giãn việc làm theo tăng trưởng” để đánh giá một nền kinh tế tạo ra bao nhiêu việc làm khi sản lượng tăng thêm 1%. Hệ số này càng cao, tác động xã hội của tăng trưởng càng lớn.
Thực tế cho thấy, không phải mọi động lực tăng trưởng đều tạo ra hiệu ứng như nhau. Tăng trưởng dựa trên sản xuất công nghiệp, chế biến chế tạo, dịch vụ hiện đại và khu vực doanh nghiệp vừa và nhỏ thường tạo nhiều việc làm hơn so với tăng trưởng dựa chủ yếu vào tài sản hoặc các lĩnh vực thâm dụng vốn.
Đây cũng là lý do nhiều quốc gia đang chuyển từ tư duy “tăng trưởng bằng mọi giá” sang mô hình “tăng trưởng bao trùm”, trong đó trọng tâm là mở rộng cơ hội việc làm, nâng cao năng suất lao động và cải thiện thu nhập của người dân.
Đối với Việt Nam, việc thúc đẩy phát triển khu vực kinh tế tư nhân, hỗ trợ doanh nghiệp đổi mới sáng tạo, phát triển công nghiệp hỗ trợ và kinh tế số không chỉ nhằm tăng GDP, mà còn tạo ra hàng triệu việc làm có chất lượng trong tương lai.
Chính sách tiền tệ cần phục vụ tăng trưởng bền vững
Năm 2026, trong bối cảnh kinh tế thế giới tiếp tục đối mặt với nhiều bất định, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam đã theo đuổi chính sách điều hành linh hoạt nhằm ổn định mặt bằng lãi suất, hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận vốn và thúc đẩy phục hồi sản xuất kinh doanh.
Tuy nhiên, các chuyên gia cho rằng, lãi suất thấp không phải lúc nào cũng đồng nghĩa với tăng trưởng chất lượng. Nếu dòng vốn tín dụng được dẫn vào các lĩnh vực sản xuất, xuất khẩu, công nghệ cao, chuyển đổi xanh và các dự án hạ tầng trọng điểm, nền kinh tế sẽ nhận được lợi ích kép từ tăng trưởng sản lượng và tạo việc làm.
Ngược lại, nếu dòng vốn chủ yếu chảy vào các tài sản mang tính đầu cơ, hiệu quả lan tỏa đối với nền kinh tế thực sẽ bị hạn chế, đồng thời có thể làm gia tăng bất bình đẳng trong xã hội.
Do đó, bài toán điều hành không chỉ là hạ lãi suất hay mở rộng tín dụng, mà quan trọng hơn là nâng cao chất lượng phân bổ vốn. Trong giai đoạn tới, tín dụng cần tiếp tục ưu tiên cho các lĩnh vực tạo giá trị gia tăng cao như sản xuất chế biến, nông nghiệp công nghệ cao, kinh tế xanh, chuyển đổi số, logistics và công nghiệp bán dẫn.
Kiểm soát lạm phát để bảo vệ thành quả tăng trưởng
Một nền kinh tế tăng trưởng nhanh nhưng lạm phát cao sẽ làm suy giảm đáng kể lợi ích mà người dân nhận được.
Lạm phát thường tác động mạnh hơn đến nhóm thu nhập thấp do phần lớn thu nhập được sử dụng cho các nhu cầu thiết yếu như lương thực, thực phẩm, y tế và giáo dục. Khi giá cả tăng nhanh hơn thu nhập, sức mua thực tế sẽ giảm sút. Điều này lý giải vì sao kiểm soát lạm phát không đơn thuần là nhiệm vụ kỹ thuật của cơ quan điều hành tiền tệ mà còn là giải pháp bảo vệ phúc lợi xã hội.
Trong những năm gần đây, Việt Nam được đánh giá là một trong những nền kinh tế duy trì tương đối tốt sự cân bằng giữa tăng trưởng và ổn định kinh tế vĩ mô. Thành quả này cần tiếp tục được củng cố thông qua việc phối hợp chặt chẽ giữa chính sách tiền tệ và chính sách tài khóa.
Việc giữ ổn định tỷ giá, mặt bằng lãi suất hợp lý và kiểm soát kỳ vọng lạm phát sẽ tạo nền tảng quan trọng để doanh nghiệp mạnh dạn đầu tư dài hạn, từ đó nâng cao năng suất của nền kinh tế.
Kỷ nguyên mới đòi hỏi động lực tăng trưởng mới
Trong bối cảnh cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư diễn ra mạnh mẽ, tăng trưởng chất lượng không thể dựa mãi vào vốn đầu tư và lao động giá rẻ. Động lực tăng trưởng mới phải đến từ khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và nâng cao năng suất.
Theo nhiều nghiên cứu quốc tế, đóng góp của năng suất các nhân tố tổng hợp (TFP) là yếu tố quyết định giúp các nền kinh tế vượt qua bẫy thu nhập trung bình và tiến lên nhóm nước phát triển.
Đối với Việt Nam, điều này đồng nghĩa với việc phải đẩy nhanh chuyển đổi số quốc gia, phát triển kinh tế xanh, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và xây dựng hệ sinh thái đổi mới sáng tạo đủ sức cạnh tranh trong khu vực.
Song song đó, cần thúc đẩy cải cách thể chế, cắt giảm chi phí tuân thủ, cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh và nâng cao hiệu quả quản trị công. Khi doanh nghiệp hoạt động thuận lợi hơn, nguồn lực xã hội sẽ được phân bổ hiệu quả hơn, qua đó tạo ra tăng trưởng bền vững hơn.
Lịch sử phát triển kinh tế thế giới cho thấy những quốc gia thành công nhất không phải là những nước chỉ chạy theo tốc độ tăng trưởng, mà là những quốc gia biết chuyển hóa thành quả tăng trưởng thành chất lượng cuộc sống cho người dân.
Đối với Việt Nam, bước vào kỷ nguyên vươn mình của dân tộc, mục tiêu phát triển cần được nhìn nhận rộng hơn những con số thống kê.
Một nền kinh tế thành công là nền kinh tế tạo ra nhiều việc làm tốt hơn, thu nhập cao hơn, sức mua ổn định hơn và cơ hội phát triển công bằng hơn cho mọi người dân.
GDP vẫn là thước đo quan trọng. Tuy nhiên, trong giai đoạn phát triển mới, GDP nên được xem là phương tiện để đạt tới mục tiêu lớn hơn là nâng cao phúc lợi xã hội, củng cố sức mạnh quốc gia và nâng tầm chất lượng cuộc sống của người dân Việt Nam. Đây mới là nền tảng vững chắc nhất cho một hành trình tăng trưởng dài hạn và bền vững.
Theo GS,TS. Trần Ngọc Thơ, Đại học Kinh tế TP. Hồ Chí Minh chia sẻ, tăng trưởng chất lượng không chỉ được đo bằng tốc độ gia tăng GDP mà phải được đánh giá thông qua khả năng tạo việc làm, nâng cao thu nhập thực và cải thiện phúc lợi xã hội. Để đạt được mục tiêu đó, cần vận hành đồng bộ 5 nhóm công cụ chính sau:
Thứ nhất, chính sách tiền tệ linh hoạt nhưng thận trọng, bảo đảm dòng tín dụng đi vào khu vực sản xuất, xuất khẩu, công nghệ cao và các lĩnh vực tạo nhiều việc làm.
Thứ hai, chính sách tài khóa kiến tạo tăng trưởng, ưu tiên đầu tư hạ tầng chiến lược, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và phát triển nguồn nhân lực.
Thứ ba, cải cách thể chế mạnh mẽ, giảm chi phí kinh doanh và tạo môi trường cạnh tranh bình đẳng cho khu vực tư nhân.
Thứ tư, nâng cao năng suất lao động, coi đây là động lực cốt lõi giúp nền kinh tế duy trì tăng trưởng cao trong dài hạn mà không tạo áp lực lạm phát.
Thứ năm, bảo đảm ổn định kinh tế vĩ mô, kiểm soát lạm phát và duy trì niềm tin thị trường, bởi ổn định chính là nền tảng của mọi chiến lược tăng trưởng bền vững.
“Trong kỷ nguyên phát triển mới, điều Việt Nam cần theo đuổi không phải là tăng trưởng bằng mọi giá, mà là tăng trưởng tạo ra nhiều cơ hội hơn, nhiều việc làm hơn và nhiều giá trị hơn cho người dân. Đó mới là bản chất của tăng trưởng chất lượng", GS,TS. Trần Ngọc Thơ đánh giá.
