Trong lúc nhiệt kế Hà Nội vượt 40 độ C, công suất phụ tải toàn quốc lập kỷ lục 57.120 MW, riêng Thủ đô chạm đỉnh 6.290 MW và ngành điện cam kết không cắt điện luân phiên, trên mạng xã hội lại lan truyền hàng loạt thông tin bịa đặt về lịch cắt điện ở Ba Đình, Hà Đông, Từ Liêm, Gia Lâm, Thanh Trì, Đông Anh, Thường Tín, Sóc Sơn, Sơn Tây. Đó không phải dư luận thuần tuý. Đó là một kiểu ném đá giấu tay vào niềm tin của Nhân dân giữa lúc cả nước cần chung tay.
Tin đồn của những kẻ vô lương tâm
Cuối tháng 5/2026, một đợt nắng nóng được cơ quan khí tượng đánh giá là cao nhất trong hơn một thập kỷ trùm lên Bắc Bộ và Bắc Trung Bộ. Trong những ngày nhiệt độ Hà Nội liên tục vượt 40 độ C, mạng xã hội bỗng tràn ngập các bản tin tự xưng là "lịch cắt điện luân phiên" tại các quận, huyện Ba Đình, Hà Đông, Từ Liêm, Gia Lâm, Thanh Trì, Đông Anh, Thường Tín, Sóc Sơn, Sơn Tây. Các bản tin được chia sẻ kèm hình ảnh giả lập, đẩy người dân và doanh nghiệp Thủ đô vào trạng thái lo lắng, hoang mang.
Tổng công ty Điện lực thành phố Hà Nội (EVNHANOI) đã phản hồi tức thời và khẳng định dứt khoát: trong ngày 27/5/2026, EVNHANOI không thực hiện lịch tạm ngừng cấp điện theo kế hoạch trên toàn địa bàn thành phố. EVNHANOI đồng thời hoãn toàn bộ lịch ngừng cấp điện kế hoạch đến hết 24 giờ ngày 1/6/2026; chỉ ngừng cấp điện trong trường hợp bất khả kháng để xử lý nguy cơ sự cố; tăng cường ứng trực 24/24 giờ. Mọi thông tin cắt điện đang lan truyền trên mạng xã hội là không chính xác.
Tin đồn cắt điện không xuất hiện trong khoảng trống. Nó nổi lên đúng vào thời điểm phụ tải lập đỉnh, khi mỗi người dân đang trông cậy vào ngành điện hơn bất kỳ lúc nào. Nó nhắm vào lòng tin của Nhân dân vào hệ thống điện quốc gia, vào uy tín của ngành Công Thương, vào sự ổn định mà cả bộ máy chính trị đang nỗ lực gìn giữ. Trên các diễn đàn mạng, đã xuất hiện hai luồng ý kiến đối nghịch: một bên kêu gọi tỉnh táo, kiểm chứng nguồn tin chính thống; một bên cố tình suy diễn theo hướng "ngành điện giấu thông tin, dân phải tự cảnh báo nhau".
Năm ngày liên tiếp xô đổ kỷ lục phụ tải
Trước hết, hãy bắt đầu từ con số. Sản lượng điện tiêu thụ của Hà Nội đã tăng liên tục trong sáu ngày liên tiếp và phá vỡ kỷ lục từng ngày: từ 94,4 triệu kWh ngày 20/5 lên 97,4 triệu kWh ngày 21/5; đạt 101,9 triệu kWh ngày 22/5 và khoảng 106,1 triệu kWh ngày 23/5; ngày 24/5 đạt 109,9 triệu kWh; ngày 25/5 vọt lên 125,873 triệu kWh; ngày 26/5 lập đỉnh mới 131,76 triệu kWh. Công suất đỉnh phụ tải Thủ đô đạt 6.290 MW ngày 26/5, vượt gần 5% so với đỉnh năm 2025 là 5.992 MW.
Đi tiếp một bước, có những con số toàn quốc còn đáng lưu ý hơn. Đến ngày 25/5, công suất đỉnh phụ tải điện toàn quốc đã lập kỷ lục mới 57.120 MW, tăng 13,5% so với cùng kỳ năm 2025, theo số liệu của Công ty TNHH Một thành viên Vận hành hệ thống điện và thị trường điện Quốc gia (NSMO). Riêng miền Bắc đỉnh 27.955 MW, tăng 26,4% so với năm trước. Sản lượng điện toàn hệ thống ngày 25/5 đạt 1,171 tỷ kWh, ngày 26/5 còn cao hơn.
Sau cùng, đặt vấn đề một cách thẳng thắn. Năm ngày liên tiếp lập đỉnh, công suất tăng 13,5% so với cùng kỳ, miền Bắc tăng 26,4%, vậy mà hệ thống điện quốc gia không xảy ra sự cố diện rộng hay kéo dài; những sự cố cục bộ phát sinh, nếu có, đều được xử lý nhanh trong khuôn khổ vận hành bình thường. Đó không phải may mắn. Đó là kết quả của một chu trình chuẩn bị bài bản, ứng trực liên tục 24/24h, huy động cả nguồn điện chi phí cao như dầu DO và FO khi cần thiết để bảo đảm công suất khả dụng trong khung cao điểm. Trong khi ngành điện gồng mình giữ ổn định, một bộ phận trên mạng xã hội lại tận dụng đúng lúc đó để bịa đặt tin cắt điện và lan truyền sự hoang mang. Đó là điều phải gọi tên đúng bản chất.
Lời Bác Hồ năm xưa đến hành động hôm nay
Có một bài học cũ vẫn được nhắc lại mỗi lần ngành điện đứng trước thử thách. Đó là bài Chủ tịch Hồ Chí Minh nói chuyện với cán bộ và công nhân Nhà máy điện Yên Phụ và Nhà máy đèn Bờ Hồ, đăng Báo Nhân Dân số 298 ngày 24/12/1954. Tập hợp trong Hồ Chí Minh Toàn tập, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, 2011, Tập 9, tr.203-205. Tại buổi nói chuyện ấy, Bác đã đặt cho ngành điện một nguyên lý điều hành ngắn gọn nhưng nặng: "Thi đua nhằm: 1. Tăng năng suất; 2. Tiết kiệm nguyên liệu, vật liệu. Đồng thời phải tuyên truyền cho nhân dân và các cơ quan ý thức tiết kiệm điện". (Hồ Chí Minh: Toàn tập, Sđd, Tập 9, tr.203-205).
Nối câu chữ của Bác Hồ năm 1954 với thực tiễn năm 2026, mạch tư tưởng kế thừa hiện ra rất rõ. Bảy mươi hai năm trước, ngành điện non trẻ của Nhà nước dân chủ nhân dân đứng trước nhiệm vụ vừa khôi phục sản xuất sau chiến tranh, vừa tuyên truyền cho Nhân dân ý thức tiết kiệm điện. Hôm nay, ngành điện quốc gia đứng trước một bài toán quy mô khác hẳn: gánh phụ tải 57.000 MW, đáp ứng kỷ lục tiêu thụ hơn 1,17 tỷ kWh mỗi ngày, đồng thời vẫn phải duy trì nguyên tắc bất di bất dịch là tuyên truyền vận động Nhân dân tiết kiệm điện. Quy mô đổi, nội dung điều hành không đổi. Nhưng cũng có một việc mà ngành điện năm 1954 chưa từng phải đối mặt: thông tin bịa đặt lan truyền chóng mặt trên các nền tảng số, đánh thẳng vào lòng tin của Nhân dân với ngành điện.
Nghị quyết 35-NQ/TW ngày 22/10/2018 của Bộ Chính trị về tăng cường bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch trong tình hình mới cho thấy hướng nhất quán: bảo vệ ngành điện và bảo vệ Nhân dân khỏi tin giả là một nhiệm vụ chính trị.
Bão nắng nóng toàn cầu: thế giới cùng lao đao
Bước qua biên giới, một sự thật ít được nhắc đến trong các bản tin bịa đặt: bão phụ tải mùa hè 2026 không phải là chuyện riêng của Việt Nam. Nhiệt độ kỷ lục đang đẩy lưới điện ở nhiều nền kinh tế phát triển vào trạng thái căng thẳng chưa từng có.
Nhật Bản, qua các bản tin chính thức của Bộ Kinh tế, Thương mại và Công nghiệp (METI) và Tổ chức Vận hành lưới điện liên vùng OCCTO, đã liên tục cảnh báo nguy cơ thiếu hụt dự phòng công suất trong các mùa hè 2024 và 2025, đặc biệt với vùng Tokyo và Kansai. Chính phủ Nhật đã kêu gọi tiết kiệm điện trên toàn quốc trong các đợt cao điểm và đẩy mạnh huy động nhiệt điện dự phòng.
Hàn Quốc, qua Công ty Điện lực Hàn Quốc (KEPCO), đã ghi nhận đỉnh phụ tải mùa hè 2024 vượt 90.000 MW, mức cao nhất lịch sử, dẫn đến quyết định khẩn cấp tăng cường vận hành các tổ máy nhiệt điện than và khí.
Mỹ, qua sự cố lưới điện Texas (ERCOT) trong đợt nắng nóng 2023 và liên tiếp các đợt cảnh báo cấp cao của ERCOT mùa hè 2024-2025, đã chứng kiến tình trạng phải kêu gọi tiết kiệm điện khẩn cấp và áp dụng cắt điện cuốn chiếu tại nhiều bang miền Nam.
Liên minh châu Âu, sau cú sốc nắng nóng 2022 với mức nhiệt kỷ lục tại Anh, Pháp, Đức, Tây Ban Nha, đã phải tạm dừng một số tổ máy điện hạt nhân Pháp do nước làm mát quá nóng; Tổ chức Vận hành hệ thống truyền tải điện châu Âu (ENTSO-E) phải kích hoạt cơ chế phối hợp khẩn cấp xuyên biên giới.
Soi cả bốn nền điện lớn ấy, có những điểm chung dễ thấy. Trước hết, mọi nền điện trên thế giới đều đang đứng trước áp lực phụ tải chưa từng có do biến đổi khí hậu, không có ngoại lệ cho nước giàu hay nước nghèo. Đi tiếp, cách ứng xử văn minh trong các cuộc khủng hoảng phụ tải là minh bạch hoá thông tin, kêu gọi sự đồng hành của người dân, đẩy mạnh tiết kiệm. Sau cùng, không một nền điện vững nào để cho tin đồn bịa đặt lan truyền tự do trong lúc lưới điện căng thẳng. Đó là ba điểm mà ngành điện Việt Nam cùng cộng đồng người dùng mạng xã hội Việt Nam đang đứng trước bài thử.
Ngành Công Thương vì cả nước giữa mùa hè kỷ lục
Quay trở về thực tiễn Việt Nam. Có một câu chuyện điều hành đang được vận hành nghiêm túc mà tin đồn cố tình bóp méo. Đó là chu trình bốn việc cụ thể của ngành Công Thương cho mùa hè 2026.
Một mặt, Bộ trưởng Bộ Công Thương Lê Mạnh Hùng đã chủ trì liên tiếp 2 cuộc làm việc với các đơn vị điện lực mấy ngày qua, yêu cầu bảo đảm cung ứng đủ điện trong mọi tình huống, đẩy mạnh tiết kiệm điện và vận hành linh hoạt hệ thống. Cuộc họp này tiếp nối mạch chỉ đạo của Thủ tướng Lê Minh Hưng tại buổi làm việc với Bộ Công Thương ngày 22 và 23/4/2026, trong đó yêu cầu ngành Công Thương chịu trách nhiệm không để thiếu điện trong mọi tình huống. Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Chỉ thị số 10/CT-TTg ngày 30/3/2026 về tăng cường tiết kiệm điện và phát triển điện mặt trời mái nhà. NSMO đã căn cứ Chỉ thị này phối hợp với các đơn vị điện lực huy động cao các nguồn điện, kể cả nguồn chi phí cao như dầu DO và FO, để bảo đảm đủ công suất khả dụng trong giờ cao điểm; đồng thời thực thi nghiêm chiến lược mục tiêu kép bảo đảm công suất và tiết kiệm nước hồ thuỷ điện, đặc biệt khi cảnh báo Siêu El Niño từ tháng 7 lên tới khoảng 80% xác suất.
Trao đổi với phóng viên Báo Công Thương, lãnh đạo NSMO cho biết, từ chiều tối đến đêm ngày 27/5 tiếp tục là khung giờ thách thức rất lớn cho vận hành. Xu hướng đáng lưu ý của mùa hè 2026 là đỉnh phụ tải có xu hướng chuyển sang khung tối 20 giờ đến 23 giờ, có thể cao hơn cao điểm ban ngày. Đây là lý do ngành điện kêu gọi mỗi người dân, mỗi doanh nghiệp đặt điều hoà không dưới 26 độ C, tắt thiết bị điện không cần thiết, hạn chế dùng đồng thời nhiều thiết bị công suất lớn trong khung 13 giờ đến 16 giờ và 20 giờ đến 23 giờ.
Phía sau thành tựu vẫn còn một thách thức không nhỏ. Tin đồn cắt điện trên mạng xã hội cuối tháng 5/2026 đặt ra một câu hỏi lớn cho cả hệ thống chính trị, không phải chỉ cho ngành điện. Khi một bộ phận người dùng mạng xã hội cố tình bịa đặt thông tin về ngành điện trong lúc cao điểm, đó là một hành vi cần được nhìn thẳng và xử lý theo pháp luật. Luật An ninh mạng năm 2018 và các nghị định hướng dẫn đã quy định rõ trách nhiệm hành chính, dân sự, hình sự đối với hành vi phát tán thông tin sai sự thật gây hoang mang xã hội. Đây không phải là chuyện tự do ngôn luận, vì tự do ngôn luận không bao gồm quyền bịa đặt.
Một mặt khác và đây là điều ít người nhắc đến: ngành điện đang gồng mình giữ ổn định cũng đồng nghĩa với việc hàng nghìn cán bộ điều độ, hàng vạn công nhân vận hành, hàng chục nghìn nhân viên sửa chữa trên khắp cả nước đang trực 24/24 giờ trong điều kiện thời tiết khắc nghiệt. Khi một bản tin bịa đặt cắt điện được chia sẻ, không chỉ Nhân dân hoang mang mà chính những người đang đổ mồ hôi giữ dòng điện cho Thủ đô cũng phải đọc và chịu áp lực vô lý. Đó là một sự bất công đối với những người lao động đang thực hiện đúng nguyên lý mà Bác Hồ đã đặt cho ngành điện vào năm 1954.
Vì sao việc bịa đặt tin giả cắt điện vào lúc này lại là hành vi không được phép? Vì nó vi phạm pháp luật. Vì nó tổn thương đến Nhân dân. Vì nó là một kiểu ném đá giấu tay, phá hoại uy tín của một ngành đang phục vụ đất nước trong điều kiện thử thách lớn nhất một thập kỷ. Vì nó đứng cùng một phía với những thế lực muốn dùng mọi cơ hội để bôi đen thành tựu của công cuộc đổi mới và uy tín của ngành Công Thương trong khung Nghị quyết 35-NQ/TW.
Bão phụ tải năm 2026 sẽ còn kéo dài. Theo các bản tin chuyên môn, Siêu El Niño có xác suất khoảng 80% tái xuất từ tháng 7. Trước mặt ngành điện là một mùa hè dài chưa từng có, và một cuộc thi đua giữ ổn định cung ứng có quy mô chưa từng có. Trong bối cảnh ấy, mỗi bản tin bịa đặt cắt điện đăng lên mạng xã hội đều là một viên gạch ném vào dòng điện chung. Nếu một sáng thức dậy, mạng xã hội Việt Nam tràn ngập tin giả, người dân sẽ mất bình tĩnh, doanh nghiệp sẽ hoảng loạn tích trữ nguyên liệu, nhà đầu tư sẽ nghi ngờ năng lực điều hành của Nhà nước. Cái mất ấy không định lượng được bằng kWh, nhưng định lượng được bằng niềm tin.
Vì thế ngành điện rất cần sự đồng hành bằng việc kiểm chứng nguồn tin trước khi chia sẻ. Và quan trọng nhất, đồng hành bằng việc không bịa đặt, không lan truyền tin giả, không ném đá vào những người đang giữ dòng điện cho mình. Không thể ném đá giấu tay khi ngành điện đang gồng mình. Đó là yêu cầu của pháp luật. Đó là yêu cầu của đạo lý. Đó là yêu cầu của cả một dân tộc đã chọn cho mình con đường giữ vững mạch máu năng lượng trên hành trình công nghiệp hoá.
