“Báu vật đỏ” giữa đại ngàn Tây Nguyên
Giữa những cánh rừng nguyên sinh ở Lâm Đồng, các nhà khoa học đã phát hiện quần thể thông đỏ quý hiếm – loài cây được xem như một “báu vật đỏ” của Việt Nam nhờ chứa nhiều hoạt chất dược liệu có giá trị đặc biệt cao.
Thông đỏ hiện thuộc nhóm IA – nhóm thực vật đặc biệt nguy cấp có nguy cơ tuyệt chủng rất cao và đã được ghi trong Sách Đỏ Việt Nam.
Tại Việt Nam, loài cây này gồm hai nhóm chính là thông đỏ lá ngắn phân bố ở miền Bắc và thông đỏ lá dài (Taxus wallichiana Zucc) tập trung chủ yếu tại Đà Lạt cùng nhiều khu vực phụ cận như Vườn quốc gia Bidoup – Núi Bà, Hồ Tiên, núi Voi hay khu vực Đơn Dương.
Theo các nhà khoa học, giá trị lớn nhất của thông đỏ nằm ở khả năng chiết xuất hoạt chất taxol (paclitaxel) cùng nhiều hợp chất diterpenoid quý hiếm khác có tác dụng hỗ trợ điều trị ung thư.
Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam cho biết paclitaxel là hoạt chất có khả năng ức chế quá trình phân bào, được Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Mỹ công nhận và sử dụng trong điều trị nhiều bệnh ung thư ác tính như ung thư buồng trứng, ung thư vú hay ung thư phổi.
Hiện paclitaxel tinh khiết có giá trị thương mại rất cao, lên tới hàng trăm nghìn USD/kg trên thị trường quốc tế. Tuy nhiên, nguồn cung hoạt chất này trong tự nhiên luôn khan hiếm bởi thông đỏ là loài sinh trưởng rất chậm, khả năng tái sinh tự nhiên thấp và cần hàng trăm năm để phát triển hoàn chỉnh.
Chính vì vậy, việc bảo tồn quần thể thông đỏ hiện được xem là nhiệm vụ đặc biệt quan trọng cả về sinh thái lẫn kinh tế. Những năm gần đây, tỉnh Lâm Đồng đã triển khai nhiều giải pháp nhằm bảo vệ nghiêm ngặt loài cây quý hiếm này.
Tại các khu vực có thông đỏ phân bố, lực lượng bảo vệ rừng được tăng cường thường xuyên. Nhiều cây cổ thụ được đánh số riêng để theo dõi tình trạng sinh trưởng, đồng thời ứng dụng công nghệ trong giám sát tài nguyên rừng.
Không chỉ mang giá trị dược liệu, quần thể thông đỏ tại Lâm Đồng còn được xem là tài nguyên sinh thái đặc biệt hiếm có.
Hiện khu vực núi Voi đang lưu giữ khoảng 59 cây thông đỏ với tuổi đời dao động từ 500 đến khoảng 2.500 năm.
Một phần quần thể này hiện được giao cho Công ty cổ phần Du lịch LTC quản lý, bảo tồn và khai thác du lịch sinh thái tại khu du lịch Rừng Thông Núi Voi.
Kỳ vọng hình thành chuỗi dược liệu giá trị cao
Không chỉ dừng ở bảo tồn, nhiều chuyên gia cho rằng thông đỏ còn mở ra tiềm năng lớn trong phát triển ngành dược liệu công nghệ cao tại Việt Nam.
Theo các nghiên cứu của Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam, các nhà khoa học trong nước đã phát triển thành công kỹ thuật nhân giống thông đỏ bằng phương pháp giâm cành nhằm tạo nguồn giống quy mô lớn.
Tuy nhiên, ở giai đoạn thương mại hóa, Việt Nam hiện vẫn phụ thuộc nhiều vào nguồn nguyên liệu nhập khẩu do vùng trồng và quy mô chiết xuất trong nước chưa đáp ứng được yêu cầu công nghiệp.
Theo giới chuyên gia, để khai thác hiệu quả giá trị của thông đỏ, Lâm Đồng cần xây dựng chuỗi phát triển đồng bộ từ nhân giống công nghệ cao, quy hoạch vùng trồng phù hợp cho tới đầu tư nhà máy chiết xuất hoạt chất quy mô lớn.
Ngoài ra, các vùng nguyên liệu cũng cần được phát triển theo tiêu chuẩn GACP-WHO nhằm đảm bảo chất lượng dược liệu và khả năng truy xuất nguồn gốc.
Sau giai đoạn xây dựng vùng nguyên liệu, việc đầu tư công nghệ bảo quản, thu hoạch và tách chiết hoạt chất sẽ đóng vai trò quyết định trong việc hình thành ngành công nghiệp dược liệu giá trị cao từ thông đỏ.
Theo các chuyên gia, trong thời gian chờ cây đủ tuổi để khai thác hoạt chất chính, có thể nghiên cứu phát triển thêm nhiều dòng sản phẩm khác như trà thảo dược, sản phẩm chăm sóc sức khỏe hoặc các chế phẩm từ những phần phụ của cây với quy trình kiểm soát nghiêm ngặt.
Giới khoa học đánh giá nếu được bảo tồn và phát triển đúng hướng, thông đỏ không chỉ là “báu vật sinh học” quý hiếm của Việt Nam mà còn có thể trở thành nền tảng cho một ngành dược liệu công nghệ cao mang giá trị kinh tế lớn trong tương lai.
