Nhu cầu mua sách giáo khoa tăng cao, nhà xuất bản liên tục bổ sung
Những ngày cận năm học mới 2026-2027, tại một số địa phương xuất hiện tình trạng phụ huynh phải tìm đến nhiều điểm bán mới mua đủ sách giáo khoa cho con.
Phụ huynh tìm mua sách tại Cửa hàng sách giáo khoa tại số 231 Nguyễn Văn Cừ, phường Chợ Quán (TP. Hồ Chí Minh) sáng 21/8.
Theo đó, những ngày giữa tháng 8, trước trụ sở Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam, nhiều phụ huynh xếp hàng chờ mua sách. Tại Thành phố Hồ Chí Minh, các nhà sách lớn ghi nhận lượng người mua tăng cao. Ở một số địa phương khu vực Đồng bằng sông Cửu Long, việc tìm đủ một số đầu sách không phải lúc nào cũng thuận lợi. Những hình ảnh ấy dễ tạo cảm giác thị trường đang thiếu sách. Tuy nhiên, nhìn vào số liệu cung ứng, bức tranh lại cho thấy một thực tế khác.
Trao đổi với phóng viên Báo Công Thương, ông Ngô Văn Hoan, Phó Tổng Giám đốc Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam cho biết: "Tính đến ngày 15/8/2026, đơn vị cùng hệ thống các công ty phát hành đã cung ứng ra thị trường hơn 220 triệu bản sách giáo khoa và 76 triệu bản sách bài tập, sách tham khảo. So với cùng kỳ năm 2025, sản lượng sách giáo khoa đạt 148%, sách bài tập và sách tham khảo đạt 119%. Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam đồng thời in bổ sung khoảng 9 triệu bản sách giáo khoa, tiếp tục in bổ sung khoảng 2,4 triệu bản sách giáo khoa theo những nhu cầu mới phát sinh từ một số nhà trường, địa phương, đồng thời bổ sung các tên sách hiện còn ít. Số sách này dự kiến được cung ứng từ ngày 5/9 đến 30/9, trong đó ưu tiên in trước sách giáo khoa phục vụ học kỳ I".
Theo ông Hoan, Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam đang tiếp tục điều chuyển sách giáo khoa giữa các địa phương nhằm cân đối nguồn hàng theo nhu cầu thực tế từng nơi. Hiện tại, tình hình tại TP. Hồ Chí Minh đã hạ nhiệt, phụ huynh đã mua được sách giáo khoa tại các cửa hàng của Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam. Việc bổ sung và cân đối nguồn sách đang được triển khai liên tục, với tinh thần xử lý kịp thời từng giờ, cải thiện từng buổi, từng ngày.
Vì vậy, vấn đề không chỉ nằm ở câu hỏi thị trường có thiếu sách hay không, mà cần nhìn sâu hơn: Vì sao trong bối cảnh tổng nguồn cung tăng mạnh, tại một số địa phương, phụ huynh vẫn có thời điểm khó mua đủ một bộ sách giáo khoa?
Thực tế, hai vấn đề này không hoàn toàn mâu thuẫn. Tổng lượng sách được sản xuất, cung ứng phản ánh khả năng đáp ứng chung của thị trường, trong khi tình trạng thiếu sách cục bộ lại phụ thuộc vào khâu phân phối: sách có được đưa đến đúng địa phương, đủ từng đầu sách và kịp thời điểm nhu cầu tăng cao hay không?.
Nguồn sách tăng mạnh nhưng nhu cầu cũng thay đổi
Việc sản lượng sách giáo khoa đạt 148% cùng kỳ cho thấy năng lực sản xuất đã được huy động ở mức cao. Khi nhu cầu thực tế tiếp tục phát sinh, Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam không chỉ in bổ sung mà còn tổ chức điều chuyển hàng triệu bản giữa các vùng.
Đây là điểm đáng chú ý. Nếu bài toán chỉ nằm ở năng lực in, việc tăng gần một nửa sản lượng so với cùng kỳ đã phải tạo ra khoảng dư địa rất lớn. Thực tế vẫn xuất hiện thiếu cục bộ cho thấy cần nhìn sâu hơn vào cơ cấu nhu cầu và khâu phân bổ. Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam cũng triển khai sách giáo khoa điện tử miễn phí, công bố hệ thống điểm bán chính thống và mở các kênh tiếp nhận phản ánh. Những giải pháp này vừa hỗ trợ học sinh trong thời gian chờ sách in, vừa giúp hệ thống có thêm thông tin để bổ sung, điều chuyển.
Dù vậy, thị trường sách giáo khoa năm học 2026-2027 đang diễn ra trong một bối cảnh khá đặc biệt. Một trong những thay đổi lớn là việc cả nước sử dụng thống nhất bộ sách Kết nối tri thức với cuộc sống. Trước đây, dù thực hiện thống nhất một chương trình giáo dục, các nhà trường có thể lựa chọn sách giáo khoa từ nhiều bộ sách khác nhau.
Về mặt quản lý và tổ chức dạy học, việc thống nhất sách tạo thuận lợi cho học sinh chuyển trường, giảm khác biệt về học liệu giữa các địa phương và giúp hoạt động dạy học có tính đồng bộ cao hơn. Nhưng dưới góc độ cung ứng, thay đổi này cũng làm tăng nhu cầu đối với sách mới.
Những cuốn sách từng được anh chị để lại cho em hoặc nằm trong tủ sách gia đình, thư viện trường chỉ có thể tiếp tục sử dụng nếu còn phù hợp với chương trình và danh mục sách đang dùng.
Khi bộ sách thay đổi, một phần “nguồn cung âm thầm” từ sách cũ không còn khả năng bù vào nhu cầu như những năm trước. Đây là yếu tố mà phép so sánh đơn thuần giữa sản lượng năm nay với cùng kỳ năm trước chưa phản ánh hết.
Một thay đổi khác liên quan tới chính sách hỗ trợ sách giáo khoa tại địa phương. Trong tháng 7 và tháng 8, một số địa phương công bố chính sách miễn phí hoặc hỗ trợ sách giáo khoa cho học sinh. Đây là những chính sách có ý nghĩa tích cực, trực tiếp giảm gánh nặng chi phí học tập cho gia đình.
Tuy nhiên, từ góc độ thị trường, thời điểm chính sách được công bố có thể ảnh hưởng tới việc phụ huynh có quyết định đăng ký mua sách cho con hay không. Khi chưa biết con mình có thuộc diện được hỗ trợ hay không, việc phụ huynh chờ thông tin chính thức là lựa chọn hợp lý. Nhưng nếu nhiều gia đình cùng tạm dừng đăng ký, lượng đơn hàng thu về tại một thời điểm có thể thấp hơn nhu cầu cuối cùng. Đến khi thông tin được xác định và nhu cầu mua quay trở lại, hệ thống phải điều chỉnh trong thời gian ngắn.
Ngoài ra, nhu cầu của trường mới thành lập, trường tổ chức lại sau sắp xếp, trường tăng quy mô hoặc học sinh vào lớp đầu cấp cũng có thể chưa được phản ánh đầy đủ ở thời điểm kế hoạch in ban đầu được xây dựng. Vì vậy, việc một số đầu sách khó mua trong một khoảng thời gian nhất định cần được nhìn dưới góc độ độ lệch giữa dự báo ban đầu và nhu cầu thực tế phát sinh, thay vì đơn giản quy về năng lực sản xuất.
Bộ Giáo dục và Đào tạo yêu cầu rà soát tới từng đầu sách
Ngay trong tối 21/8, khi nắm bắt được tình trạng phụ huynh khó khăn trong việc mua sách giáo khoa cho con, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã có văn bản về việc đảm bảo cung ứng sách giáo khoa năm học 2026 – 2027. Theo đó, Bộ Giáo dục và Đào tạo yêu cầu các Sở giáo dục và đào tạo chỉ đạo cơ sở giáo dục khẩn trương rà soát kết quả chuẩn bị sách giáo khoa đến thời điểm hiện tại.
Đáng chú ý, Bộ không yêu cầu một con số tổng hợp chung chung. Các trường phải đối chiếu cụ thể giữa số lượng sách giáo khoa đã đăng ký với số lượng đã được trang bị, cung ứng; xác định số còn thiếu nếu có theo từng lớp, từng môn học, từng đầu sách. Cùng với con số thiếu, phải có phương án và thời gian cụ thể để hoàn thành cung ứng.
Bộ Giáo dục và Đào tạo cũng lưu ý phải nắm đầy đủ nhu cầu của những nhóm trường dễ phát sinh chênh lệch so với kế hoạch ban đầu như: trường mới thành lập, mới đưa vào hoạt động; trường nội trú tại địa bàn biên giới; trường ở vùng sâu, vùng xa, vùng khó khăn; trường chưa đăng ký sách giáo khoa từ đầu năm; trường được thành lập, tổ chức lại hoặc điều chỉnh quy mô sau sắp xếp.
Nhu cầu mua thêm của học sinh và cha mẹ học sinh cũng phải được cập nhật. Các Sở giáo dục và đào tạo được yêu cầu tổng hợp nhu cầu sách giáo khoa cần bổ sung của từng trường và gửi Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam trước ngày 25/8/2026. Từ dữ liệu này, Sở phối hợp với Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam xây dựng phương án cung ứng đầy đủ, thuận tiện và kịp thời trước ngày 30/8.
Yêu cầu được Bộ Giáo dục và Đào tạo đặt ra là bảo đảm cung ứng đầy đủ sách giáo khoa cho các trường đã đăng ký, đồng thời đáp ứng nhu cầu của những trường mới thành lập chưa kịp đăng ký từ đầu năm, chủ động xử lý các nhu cầu phát sinh và điều phối hiệu quả nguồn sách hiện có. Đặc biệt, việc điều chuyển trong địa phương phải được thực hiện theo nguyên tắc “nơi thừa hỗ trợ nơi thiếu”. Nguồn sách giáo khoa tại thư viện và sách cũ còn sử dụng được cũng phải được khai thác, tránh lãng phí nguồn lực.
Đối với Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam, Bộ yêu cầu phối hợp chặt chẽ với các Sở để tổng hợp và cập nhật đầy đủ nhu cầu thực tế; trên cơ sở đó, xây dựng phương án cung ứng cụ thể, bảo đảm đủ sách cho các trường trước ngày 30/8.
Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam còn phải chủ động điều phối nội bộ giữa các đầu mối phát hành, chuyển sách từ nơi còn nguồn tới nơi có nhu cầu; ưu tiên trường đang thiếu, trường mới thành lập, trường nội trú biên giới, vùng sâu, vùng xa, vùng khó khăn và địa bàn có biến động về trường lớp sau sắp xếp.
Việc Bộ đưa hoạt động rà soát xuống tới từng đầu sách có ý nghĩa quan trọng. Bởi với sách giáo khoa, tổng số bản không phải thước đo duy nhất. Một bộ sách gồm nhiều đầu sách. Nếu học sinh đã có phần lớn nhưng còn thiếu một hoặc hai cuốn, trên thực tế em vẫn chưa có bộ sách hoàn chỉnh. Chỉ khi số liệu được đo ở cấp độ từng trường, từng lớp và từng đầu sách, việc điều chuyển mới thực sự chính xác.
Như vậy, nguồn cung sách giáo khoa đã được chuẩn bị ở quy mô lớn, trong khi Bộ Giáo dục và Đào tạo và Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam đang khẩn trương rà soát, bổ sung, điều chuyển để xử lý những điểm thiếu cục bộ. Tuy nhiên, để sách đến đúng nơi, đúng nhu cầu và đúng thời điểm, bài toán không chỉ nằm ở khâu in ấn mà còn ở dữ liệu và phân phối.
Kỳ 2: Từ kho sách tới cặp học sinh - kinh nghiệm quốc tế
