Kháng kiện phòng vệ thương mại: Hàng Việt hưởng lợi lớn

"Trái ngọt" cho hàng Việt

Trong tiến trình tham gia các hiệp định thương mại tự do cùng các khuôn khổ hợp tác song phương, đa phương, Việt Nam đã chủ động sử dụng các công cụ phòng vệ thương mại theo đúng cam kết quốc tế để bảo vệ lợi ích chính đáng của doanh nghiệp trong nước. Tính đến hết tháng 5/2026, Bộ Công Thương đã áp dụng 48 biện pháp phòng vệ thương mại, trong đó có 35 biện pháp đang được duy trì hiệu lực.

5 tháng đầu năm 2026, Cục Phòng vệ thương mại, Bộ Công Thương đã và đang xử lý 15 vụ việc (gồm rà soát, điều tra mới và tiếp nhận hồ sơ). Các biện pháp phòng vệ thương mại đã góp phần bảo vệ các ngành sản xuất quy mô lớn như: xuất khẩu ván sợi MDF, sản xuất kính, thép; đồng thời đảm bảo an sinh xã hội; hài hòa lợi ích nền kinh tế.

Gần đây nhất, phía Hoa Kỳ đã ban hành kết luận sơ bộ vụ việc rà soát hành chính thuế chống trợ cấp đối với sản phẩm lốp xe nhập khẩu từ Việt Nam giai đoạn rà soát từ ngày 1/1/2024 đến 12/3/2024. Sản phẩm lốp xe trên đã bị Hoa Kỳ áp thuế chống trợ cấp từ năm 2021.

Theo kết luận sơ bộ, DOC áp dụng mức thuế cho 2 doanh nghiệp bị đơn Việt Nam ở mức từ 3,01% đến 5,84%. Các doanh nghiệp còn lại không đề nghị rà soát tiếp tục nhận mức thuế được tính từ cuộc điều tra ban đầu là 6,46%.

Theo Cục Phòng vệ thương mại, Bộ Công Thương, thuế chống trợ cấp sơ bộ sau vụ rà soát hành chính lần thứ 4 đã giảm đáng kể so với mức thuế ban đầu (từ 6,46% đến 7,89%). Đây là kết quả của sự phối hợp chặt chẽ giữa doanh nghiệp liên quan và cơ quan quản lý nhà nước (đầu mối là Cục Phòng vệ thương mại) với cơ quan điều tra.

Tương tự, với mặt hàng mật ong nguyên chất từ Việt Nam, ngày 8/6/2026, Hoa Kỳ ban hành kết luận cuối cùng trong đợt rà soát hành chính thuế chống bán phá giá giai đoạn từ 01/6/2023 đến 31/5/2024 đối với mặt hàng này. Theo kết luận, DOC xác định biên độ bán phá giá của hai công ty Việt Nam trong giai đoạn rà soát lần lượt là 8,83% và 26,77%. Và mức 17,80% đối với 12 công ty khác đủ điều kiện hưởng mức thuế suất riêng rẽ trong đợt rà soát hành chính lần này.

Các doanh nghiệp không được hưởng mức thuế suất riêng rẽ tiếp tục chịu mức thuế suất 60,03% theo lệnh áp thuế hiện hành.

So với kết luận sơ bộ công bố ngày 18/11/2025 (hai bị đơn bắt buộc được xác định mức thuế lần lượt là 6,72% và 21,55%; các công ty hưởng thuế suất riêng rẽ: 14,14%), mức thuế cuối cùng có tăng lên do DOC điều chỉnh việc tính toán biên độ bán phá; tuy nhiên, mức thuế này đã giảm đáng kể so với kết luận cuối cùng của vụ việc gốc (từ 58,74% đến 61,27%) và kết quả đợt rà soát hành chính trước đó (từ 60,03% đến 156,96%).

Sau 5 năm triển khai, các biện pháp phòng vệ thương mại mang lại những chuyển biến tích cực cho ngành mía đường và người nông dân trồng mía trên cả nước. Ảnh: Minh Thi

Đặc biệt, chiều ngược lại, từ năm 2021 đến nay, Bộ Công Thương đã liên tiếp ban hành các quyết định áp dụng biện pháp phòng vệ thương mại đối với một số sản phẩm đường mía có xuất xứ từ Thái Lan. Sau 5 năm triển khai, các biện pháp này đã mang lại những chuyển biến tích cực cho ngành mía đường và người nông dân trồng mía trên cả nước.

Theo đó, lượng đường nhập khẩu bán phá giá và được trợ cấp từ Thái Lan giảm mạnh, từ 924 nghìn tấn xuống còn 82 nghìn tấn trong niên vụ 2022/2023 và 274 nghìn tấn trong niên vụ 2024/2025. Trong khi đó, sản lượng đường mía trong nước phục hồi rõ nét, đạt hơn 1,2 triệu tấn ở niên vụ 2024/2025, tăng 1,7 lần so với niên vụ 2020/2021, góp phần đáp ứng nhu cầu tiêu dùng trong nước. Doanh thu và lợi nhuận của ngành cũng lần lượt tăng 1,63 lần và 2,49 lần.

Không chỉ sản xuất được khôi phục, nhiều vùng nguyên liệu mía trước đây bị thu hẹp đã được phục hồi. Diện tích thu hoạch tăng gần 50%, từ 128.666 ha niên vụ 2020-2021 lên 192.660 ha niên vụ 2024-2025; sản lượng mía tăng gần gấp đôi, từ 6,74 triệu tấn lên 12,43 triệu tấn. Năng suất bình quân cũng tăng từ 60,7 tấn/ha lên 73,3 tấn/ha, trong khi chất lượng mía được duy trì ổn định.

Đáng chú ý, Cục Phòng vệ thương mại cũng cho rằng, hiệu quả của các biện pháp phòng vệ thương mại còn góp phần củng cố niềm tin của người trồng mía, tạo động lực tái đầu tư giống mới, ứng dụng kỹ thuật và cơ giới hóa trong sản xuất.

Số hộ trồng mía tăng từ hơn 151 nghìn lên 225 nghìn hộ, phần lớn là đồng bào dân tộc tại các địa phương còn nhiều khó khăn. Cùng với đó, các nhà máy đường cũng duy trì chính sách thu mua với giá cao hơn, hỗ trợ giống và vốn ứng trước, góp phần ổn định thu nhập và giữ vững chuỗi liên kết sản xuất - chế biến - tiêu thụ trong ngành mía đường.

Thêm một điểm đáng chú ý, số liệu trước đó từ Cục Phòng vệ thương mại cũng cho thấy, các biện pháp phòng vệ thương mại đã giúp bảo vệ quy mô doanh nghiệp trong những năm qua ước tính đạt 600.000 tỷ đồng với trên 56.000 lao động trực tiếp và hàng trăm nghìn lao động gián tiếp, đảm bảo an ninh kinh tế, an sinh xã hội tại các tỉnh thành trên cả nước.

Đồng thời, khoản thuế chống bán phá giá, thuế chống trợ cấp, thuế tự vệ, thuế chống lẩn tránh biện pháp phòng vệ thương mại thu nộp ngân sách hàng năm rất lớn với hơn 2.500 tỷ đồng.

Bên cạnh đó, nhờ việc áp dụng biện pháp phòng vệ thương mại hợp lý, phù hợp với cam kết quốc tế, các ngành sản xuất trong nước được bảo vệ trước những hành vi cạnh tranh không bình đẳng của hàng nhập khẩu, từ đó tạo điều kiện để doanh nghiệp trong nước phát triển, tạo thêm việc làm và giá trị gia tăng cho nền kinh tế.

Ứng dụng công nghệ số, quản lý truy xuất nguồn gốc

Chia sẻ với Báo Công Thương, ông Ngô Sỹ Hoài, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Gỗ và Lâm sản Việt Nam đánh giá cao vai trò của Bộ Công Thương trong hỗ trợ doanh nghiệp ứng phó với các vụ việc phòng vệ thương mại quốc tế.

Theo ông Hoài, khi Việt Nam vươn lên trở thành một trong những trung tâm chế biến, xuất khẩu gỗ và sản phẩm gỗ hàng đầu thế giới, hàng hóa Việt Nam cũng phải đối mặt với sự giám sát ngày càng chặt chẽ từ các thị trường nhập khẩu. Trong bối cảnh đó, những cảnh báo sớm từ Bộ Công Thương, Cục Phòng vệ thương mại, Cục Xuất nhập khẩu và hệ thống Thương vụ Việt Nam ở nước ngoài đã giúp doanh nghiệp chủ động nhận diện rủi ro, chuẩn bị phương án ứng phó và giảm thiểu tác động từ các vụ điều tra.

Đáng chú ý, đối với vụ việc Bộ Thương mại Hoa Kỳ điều tra chống bán phá giá và chống trợ cấp đối với sản phẩm gỗ dán của Việt Nam, Cục Phòng vệ thương mại đã đồng hành cùng hiệp hội và doanh nghiệp trong quá trình chuẩn bị hồ sơ, tham gia điều trần, phản biện và phối hợp làm việc với phía Hoa Kỳ.

“Chúng tôi đánh giá rất cao sự chủ động, kịp thời và chuyên nghiệp của Bộ Công Thương trong việc hỗ trợ doanh nghiệp cung cấp thông tin, số liệu, bảo vệ quyền lợi chính đáng của ngành gỗ Việt Nam”, ông Ngô Sỹ Hoài nhấn mạnh và đánh giá, cùng với việc hỗ trợ xử lý các vụ việc phòng vệ thương mại, Bộ Công Thương còn triển khai nhiều chương trình tập huấn về quản trị doanh nghiệp, phòng vệ thương mại và xúc tiến thương mại, qua đó nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp Việt Nam trên thị trường quốc tế.

TS. Nguyễn Minh Phong - Thành viên Hội đồng Tư vấn Kinh tế, Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam chia sẻ với phóng viên Báo Công Thương.

Tương tự, TS. Nguyễn Minh Phong - Thành viên Hội đồng Tư vấn Kinh tế, Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam cũng đánh giá, thời gian qua, Chính phủ cũng như Bộ Công Thương đã tích cực triển khai các biện pháp phòng vệ thương mại để bảo vệ các ngành hàng xuất khẩu trong nước. Nhờ công cụ phòng vệ thương mại được kích hoạt đúng lúc, hàng loạt ngành sản xuất, điển hình là thép, gỗ, mật ong, mía đường trong giai đoạn vừa qua đã được gỡ khó, lấy lại được thị trường, cải thiện sản lượng bán hàng, doanh thu và lợi nhuận tăng vọt.

Trong thời gian tới, để tránh rơi vào “tầm ngắm” điều tra phòng vệ thương mại của các nước, TS. Nguyễn Minh Phong khuyến nghị, doanh nghiệp cần thay đổi tư duy quản trị và vận hành. Hai yếu tố cốt lõi được chuyên gia này nhấn mạnh đó là minh bạch hóa giao dịch và số hóa trong quản trị.

“Doanh nghiệp phải từ bỏ thói quen mua bán trôi nổi, thiết lập quy trình mua bán có hóa đơn chứng từ rõ ràng. Cùng với đó, ứng dụng công nghệ số để quản lý và truy xuất nguồn gốc nguyên phụ liệu theo thời gian thực. Điều này giúp doanh nghiệp tự tin khai báo và chứng minh nguồn gốc xuất xứ khi bị điều tra”,TS. Nguyễn Minh Phong khuyến nghị.

Về phía cơ quan quản lý, chuyên gia cũng cho rằng, Chính phủ và Bộ Công Thương cần thể hiện vai trò rõ nét hơn trong việc bảo vệ sản xuất trong nước. Cần thiết phải rà soát lại hệ thống pháp luật, xem xét hình sự hóa các hành vi gian lận thương mại. Đồng thời, cần có sự phối hợp chặt chẽ từ cấp lãnh đạo Bộ để tạo ra sức mạnh liên kết, hỗ trợ doanh nghiệp ứng phó hiệu quả với các vụ kiện phòng vệ thương mại từ nước ngoài.