(Công Thương) - Từ những quyết sách của Trung ương, Bắc Ninh tiên phong cụ thể hóa chủ trương thành hành động, biến cơ chế, chính sách thành những công trình điện tại chỗ. Sự chủ động ấy không chỉ góp phần bổ sung nguồn điện cho thành phố, mà còn mở ra hướng đi chiến lược, huy động nguồn lực xã hội cho phát triển năng lượng xanh, bền vững.
Trên những mái nhà xưởng, công sở và hộ gia đình ở Bắc Ninh, điện mặt trời đang mở ra một bài toán kinh tế mới: biến không gian sẵn có thành nguồn điện, biến chi phí năng lượng thành cơ hội đầu tư và biến nguồn lực xã hội thành động lực tăng trưởng. Đằng sau sự chuyển dịch ấy là bước đổi mới trong tư duy chính sách, từ khuyến khích phát triển năng lượng tái tạo sang tạo điều kiện để doanh nghiệp, người dân trực tiếp tham gia sản xuất điện, chủ động nguồn năng lượng và hưởng lợi từ chính khoản đầu tư của mình.
Nhấn mạnh điện mặt trời mái nhà có ý nghĩa đặc biệt với thành phố, ông Nguyễn Minh Hiếu, Giám đốc Sở Công Thương Bắc Ninh cho biết, với một trung tâm sản xuất điện tử, công nghệ cao và xuất khẩu lớn như Bắc Ninh, ý nghĩa của nguồn điện xanh vượt ra ngoài bài toán giảm hóa đơn tiền điện. Nó còn liên quan đến khả năng đáp ứng các yêu cầu ngày càng cao về phát thải, năng lượng tái tạo và xanh hóa chuỗi cung ứng của các tập đoàn toàn cầu.
Năm 2025, điện thương phẩm của thành phố đã đạt trên 16,6 tỷ kWh; riêng 6 tháng đầu năm 2026 đạt 8,783 tỷ kWh, công suất phụ tải cực đại đã vượt 3.200 MW. Vì vậy, theo ông Nguyễn Minh Hiếu, mỗi MW điện mặt trời được sản xuất và sử dụng ngay tại nhà máy, khu công nghiệp không chỉ giúp doanh nghiệp giảm chi phí năng lượng mà còn bổ sung một phần nguồn điện ngay tại phụ tải, nhất là vào thời gian ban ngày.
Theo đó, khi quyết sách đã “mở”, Bắc Ninh không chờ những chủ trương lớn tự chuyển hóa thành dự án, ngày 22/8/2025, chỉ hai ngày sau khi Nghị quyết 70-NQ/TW ngày 20/8/2025 của Bộ Chính trị được ban hành, Phó Chủ tịch UBND Thành phố Phạm Văn Thịnh ký Thư ngỏ số 1658 về“Chung tay phát triển điện mặt trời mái nhà hướng tới Bắc Ninh xanh và phát triển bền vững”.Đây có thể xem là một trong những tín hiệu sớm cho thấy địa phương chủ động đưa chính sách đến gần hơn với doanh nghiệp và người dân.
Điểm khác biệt của thư ngỏ nằm ở cách tiếp cận. Chính quyền không chỉ kêu gọi doanh nghiệp lắp điện mặt trời vì trách nhiệm với an ninh năng lượng hay mục tiêu tăng trưởng xanh, mà bắt đầu diễn giải chủ trương bằng chính “ngôn ngữ đầu tư”: suất đầu tư trên thị trường khoảng 8,4-10,51 triệu đồng/kWp, chưa bao gồm hệ thống lưu trữ; mỗi kWp có thể tạo ra khoảng 960-1.076 kWh điện mỗi năm; thời gian hoàn vốn dự kiến không quá 5 năm.
Đằng sau những con số ấy là một thay đổi quan trọng về tư duy. Muốn huy động nguồn lực xã hội, chính sách không thể chỉ trả lời câu hỏi Nhà nước cần gì, mà phải trả lời được câu hỏi doanh nghiệp và người dân được gì khi bỏ vốn. Ở đây, lợi ích công và lợi ích tư bắt đầu được đặt vào cùng một bài toán. Khi hai lợi ích gặp nhau, điện mặt trời mái nhà mới có cơ sở phát triển bằng động lực thị trường thay vì chỉ dựa vào vận động hành chính.
Ngày 31/12/2025, Quyết định số 613/QĐ-UBND phê duyệt Đề án phát triển nguồn điện mặt trời mái nhà giai đoạn 2025-2035, đặt mục tiêu tổng công suất khoảng 3.392 MW vào năm 2035. Điện mặt trời mái nhà từ đây không còn là những dự án riêng lẻ, mà được đặt trong một lộ trình phát triển nguồn điện phân tán dài hạn của địa phương.
Bước sang năm 2026, Bắc Ninh nâng tầm phát triển điện mặt trời mái nhà, từ bổ sung nguồn điện sang khai thác hiệu quả kinh tế, gắn với tiết kiệm năng lượng, công nghiệp xanh và công nghệ lưu trữ. Trên tinh thần Chỉ thị số 10/CT-TTg, địa phương tiếp tục cụ thể hóa chủ trương thành hành động, đưa năng lượng sạch trở thành nguồn lực phục vụ tăng trưởng bền vững.
Đặt biệt, để huy động nguồn lực, Bắc Ninh đã có bước tiến trong tư duy điều hành: từ vận động sang lượng hóa mục tiêu, từ tiềm năng sang địa chỉ đầu tư cụ thể. Theo Thông báo số 366/TB-UBND, thành phố định hướng, khuyến khích 217 doanh nghiệp sử dụng điện lớn đầu tư điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ đợt 1, với tổng công suất tối thiểu 515 MW, phấn đấu hoàn thành trước ngày 31/12/2026.
Tiếp nối lộ trình này, Bắc Ninh ban hành Thông báo số 414/TB-UBND, mở rộng đợt 2 tới 200 doanh nghiệp sử dụng điện lớn, với tổng công suất định hướng tối thiểu 296,5 MW đến hết năm 2027. Như vậy, qua hai đợt, thành phố đã xác định 417 doanh nghiệp thuộc diện khuyến khích đầu tư, với tổng công suất định hướng tối thiểu 811,5 MW.
Điểm đáng chú ý không chỉ nằm ở quy mô công suất, mà ở cách Bắc Ninh từng bước biến tiềm năng trên những mái nhà thành mục tiêu đầu tư có thể đo đếm. Thay vì dừng ở những định hướng chung, địa phương đã xác định rõ đối tượng, quy mô và lộ trình thực hiện, tạo cơ sở huy động nguồn lực doanh nghiệp tham gia giải bài toán năng lượng cho tăng trưởng công nghiệp.
Theo Sở Công Thương Bắc Ninh, bên cạnh đưa mục tiêu năng lượng xanh vào công cụ quản lý và phát triển công nghiệp, một điểm nhấn quan trọng, từ trọng tâm tập trung vào các doanh nghiệp sử dụng điện lớn, để tạo sự đồng bộ, Bắc Ninh cũng đã mở rộng phạm vi thực hiện sang khu vực công và từng hộ gia đình.
Thông báo số 186/TB-UBND phân bổ chỉ tiêu lắp đặt điện mặt trời mái nhà đợt 1 cho 39 xã, phường và cơ sở y tế công lập, với tổng công suất 3.680 kW, thực hiện đến hết năm 2026.
Tại Kế hoạch số 122/KH-UBND triển khai Chỉ thị 10/CT-TTg cũng đặt ra một hệ thống mục tiêu khá cụ thể: phấn đấu 100% trụ sở Đảng ủy - UBND cấp xã và các cơ sở khám, chữa bệnh công lập, ngoài công lập lắp đặt điện mặt trời mái nhà trong năm 2026; đồng thời triển khai điện mặt trời mái nhà kết hợp BESS tại các cơ sở kinh doanh thương mại, dịch vụ.
Cùng với đó, thành phố kêu gọi các ngân hàng thương mại nghiên cứu các chương trình tín dụng ưu đãi cho điện mặt trời mái nhà, đồng thời cam kết tạo điều kiện về cơ chế, chính sách và hỗ trợ thủ tục để người dân, doanh nghiệp tham gia.
Đáng chú ý, Bắc Ninh đã thể hiện tư duy mới trong huy động nguồn lực, lấy ngân sách nhà nước làm “vốn mồi” để khơi thông dòng vốn đầu tư từ xã hội. Theo Nghị quyết số 21/2026/NQ-HĐND, mỗi hộ gia đình được hỗ trợ tối đa 6 triệu đồng khi đầu tư điện mặt trời mái nhà kết hợp hệ thống lưu trữ BESS. Điểm đáng nói không nằm ở quy mô khoản hỗ trợ, mà ở hiệu ứng lan tỏa: ngân sách không đầu tư thay người dân, mà tạo động lực để người dân tự đầu tư, biến nguồn lực tư nhân thành công suất điện thực tế, phục vụ trực tiếp cho phát triển kinh tế.
Bên cạnh khơi thông cơ chế, trước những băn khoăn, e ngại thủ tục “rườm rà” khi triển khai lắp đặt điện mặt trời mái nhà, Bắc Ninh đã tập trung tháo gỡ về thủ tục.“Quan điểm của UBND thành phố là các thủ tục liên quan đến phát triển điện mặt trời mái nhà phải được ưu tiên giải quyết. Sở Công Thương, ngành điện, cơ quan xây dựng, công an cùng các đơn vị liên quan được yêu cầu phối hợp, hướng dẫn doanh nghiệp ngay từ đầu”,ông Phạm Văn Thịnh, Phó Chủ tịch UBND thành phố Bắc Ninh khẳng định.
Chia sẻ với phóng viên Báo Công Thương, ông Nguyễn Minh Hiếu, Giám đốc Sở Công Thương Bắc Ninh cho biết, Sở đã ban hành Sổ tay hướng dẫn trình tự, thủ tục phát triển điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ, trong đó phân loại từng trường hợp cụ thể: không đấu nối lưới điện, có đấu nối thuộc diện thông báo và trường hợp phải đăng ký, cấp giấy chứng nhận.
Các bước thực hiện, trách nhiệm của từng cơ quan, yêu cầu về xây dựng, phòng cháy chữa cháy, môi trường và điện lực được hướng dẫn cụ thể.
Việc tạo “luồng xanh” trong giải quyết thủ tục hành chính đối với hồ sơ lắp đặt điện mặt trời mái nhà đã giúp thời gian xử lý tại Bắc Ninh rút xuống còn khoảng 60% so với quy định hiện hành. Theo đó, doanh nghiệp chỉ mất từ 7-10 ngày để nhận kết quả giải quyết hồ sơ.
Cách làm này cho thấy sự chuyển dịch khá rõ trong vai trò của cơ quan quản lý: từ quản lý thủ tục sang đồng hành, kiến tạo môi trường thuận lợi cho đầu tư, đồng thời vẫn bảo đảm các hệ thống điện mặt trời mái nhà được triển khai đúng quy định, an toàn cho người sử dụng và hệ thống điện.
Đặc biệt, tháng 5/2026, UBND thành phố tiếp tục yêu cầu thực hiện cơ chế hậu kiểm đối với hệ thống điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ có nối lưới theo quy định.
Bên cạnh đó, Công ty Điện lực Bắc Ninh cũng tham gia ngay từ khâu kỹ thuật, cung cấp cho doanh nghiệp thông tin về điểm đấu nối, cấp điện áp, khả năng tiếp nhận công suất của đường dây và trạm biến áp, các yêu cầu đối với inverter, bảo vệ, chống phát ngược, đo đếm và kết nối dữ liệu.
Theo ông Trần Đức Thống, Trưởng phòng Kinh doanh - Công ty Điện lực Bắc Ninh việc hướng dẫn từ đầu giúp doanh nghiệp thiết kế hệ thống phù hợp, tránh tình trạng đầu tư xong mới phải điều chỉnh thiết bị hoặc phương án đấu nối.
Cách làm này cho thấy sự chuyển dịch khá rõ trong vai trò của cơ quan quản lý: từ quản lý thủ tục sang đồng hành, kiến tạo môi trường thuận lợi cho đầu tư, đồng thời vẫn bảo đảm các hệ thống điện mặt trời mái nhà được triển khai đúng quy định, an toàn cho người sử dụng và hệ thống điện.
Khi thủ tục được tháo gỡ, nguồn lực trong xã hội cũng có điều kiện được khơi thông. Doanh nghiệp chủ động bỏ vốn đầu tư để giảm chi phí năng lượng, nâng cao năng lực cạnh tranh; người dân đầu tư để tiết kiệm chi phí và chủ động hơn về nguồn điện. Nhà nước tập trung hoàn thiện cơ chế, đầu tư hạ tầng và tạo môi trường thuận lợi để doanh nghiệp, người dân tham gia phát triển nguồn năng lượng tại chỗ.
Thực tế, theo ghi nhận thực tế của phóng biên Báo Công Thương tại các khu công nghiệp, nhà dân Bắc Ninh cho thấy, sự cộng hưởng giữa quyết tâm của chính quyền và hành động của doanh nghiệp, người dân đang hiện hữu rõ nét.
Tại Khu công nghiệp Quế Võ I, câu chuyện của Công ty TNHH In bao bì YUTO cho thấy sự chuyển động ấy đang hiện hữu ngay trên những mái nhà xưởng.
Chính thức đầu tư vào Việt Nam từ năm 2010, đến năm 2024 khi Nghị định số 135 được ban hành, công ty đã khai dự án điện mặt trời mái nhà và từ năm 2025, hệ thống chính thức đi vào hoạt động, phục vụ sản xuất.
Trong 6 nhà máy đang hoạt động, doanh nghiệp đã đầu tư điện mặt trời mái nhà tại hai nhà máy, với tổng công suất khoảng 3 MWp.
Theo ông Trần Văn Phong, Quản lý kỹ thuật hệ thống vận hành điện mặt trời YUTO, hiện một năm, hệ thống sản xuất khoảng 3 triệu kWh. Tổng sản lượng điện mặt trời mái nhà chiếm khoảng 30-32% tiêu thụ điện nhà máy, tỉ lệ sản lượng giờ cao điểm ban ngày chiếm khoảng 22-25% tổng sản lượng. Tính từ tháng 4/2026 tới tháng 8/2026, giảm tiêu thụ trung bình 90.000kWh, tiết kiệm khoảng 225 triệu/tháng cho mỗi MWp.
Với 100% sản phẩm xuất khẩu, việc chủ động đầu tư điện mặt trời mái nhà cho thấy YUTO đang đi sớm cùng định hướng phát triển năng lượng xanh của Bắc Ninh. Nguồn điện tại chỗ không chỉ giúp doanh nghiệp giảm chi phí, giảm phát thải mà còn nâng khả năng đáp ứng các tiêu chuẩn xanh của thị trường quốc tế. Từ hiệu quả của khoảng 3 MWp đã đầu tư, YUTO đang tính toán khai thác thêm diện tích mái tại các nhà máy còn lại.
Quy mô lớn hơn, tại Công ty TNHH FuHong Precision Component Việt Nam (viết tắt là Công ty FuHong), từ năm 2023, Công ty FuHong đã đầu tư hệ thống điện mặt trời mái nhà công suất 8,13 MWp, theo mô hình tự sản xuất - tự tiêu thụ.
Ông Trần Văn Sơn, Giám đốc phụ trách kỹ thuật Công ty FuHong thông tin:“Hệ thống điện mặt trời mái nhà của Công ty cung cấp bình quân 8 triệu kWh mỗi năm, giúp giảm phát thải khoảng 6,76 nghìn tấn CO₂/năm, góp phần vào mục tiêu Net Zero (phát thải ròng) 2040 của Công ty và Net Zero 2050 của Việt Nam”.
Trước khi triển khai, doanh nghiệp khảo sát biểu đồ phụ tải, tính toán công suất phù hợp với nhu cầu; kiểm tra kết cấu mái và lựa chọn nhà thầu. Khi vận hành, hệ thống được giám sát trực tuyến; các điểm đấu nối AC/DC được kiểm tra định kỳ; tấm pin được vệ sinh theo điều kiện thời tiết.
Tinh thần chủ động hưởng ứng định hướng phát triển điện mặt trời mái nhà của Bắc Ninh cũng đang được cụ thể hóa bằng những khoản đầu tư thực chất tại Công ty TNHH Công nghệ Laser IBE Việt Nam, Khu công nghiệp Thuận Thành II. Tháng 8/2025, doanh nghiệp đầu tư giai đoạn 1 công suất 1,7 MWp và đang chuẩn bị đầu tư thêm 2 MWp.
Hiệu quả đã có thể đo đếm: hệ thống giúp giảm khoảng 160.000 kWh điện tiêu thụ từ lưới mỗi tháng, tiết kiệm khoảng 350 triệu đồng; thời gian hoàn vốn ước tính 3,5 năm. Khi hoàn thành giai đoạn tiếp theo, điện mặt trời mái nhà dự kiến đáp ứng khoảng 40% nhu cầu điện của doanh nghiệp.
Theo ông Xủ Ya Jun, Phó Tổng Giám đốc công ty, lợi ích không chỉ nằm ở chi phí điện. Nguồn năng lượng sạch còn góp phần giảm phát thải, cải thiện điều kiện nhà xưởng và tạo lợi thế khi khách hàng ngày càng quan tâm đến môi trường, năng lượng xanh và ESG. Năm 2027, doanh nghiệp dự kiến đầu tư thêm hệ thống lưu trữ năng lượng để nâng hiệu quả khai thác nguồn điện tại chỗ.
Không chỉ doanh nghiệp được “hưởng lợi”, trên địa bàn Bắc Ninh, đến nay nhiều cơ sở công, bệnh viện, gia đình đã đồng lòng hưởng ứng chủ trương của thành phố.
Trao đổi với phóng viên Báo Công Thương, ông Nguyễn Công Toàn, phường Bắc Giang cho thấy, cuối năm 2024, sau khi xây nhà, ông quyết định đầu tư hệ thống điện mặt trời mái nhà công suất 15,8 kWp. Gia đình sử dụng điện ba pha, có thang máy cùng nhiều thiết bị điện nên trước đây chi phí tiền điện khoảng 6-8 triệu đồng mỗi tháng.
Sau khi hệ thống điện mặt trời đi vào hoạt động, gia đình ưu tiên sử dụng nguồn điện tại chỗ vào ban ngày, đưa hóa đơn điện xuống còn khoảng 1 triệu đồng/tháng. Hiệu quả tiếp tục được nâng lên khi ông Toàn đầu tư thêm hai bộ pin lưu trữ BESS, tổng dung lượng khoảng 32 kWh, tích trữ lượng điện dư vào ban ngày để sử dụng vào buổi tối, qua đó giảm đáng kể lượng điện phải mua từ lưới.
Từ tháng 7/2026, hiệu quả đầu tư có thêm một bước chuyển khi gia đình hoàn tất thủ tục, ký hợp đồng với ngành điện và bắt đầu bán lượng điện dư lên lưới. Theo ông Toàn, trung bình mỗi tháng gia đình thu gần 300.000 đồng từ phần điện dư, cho thấy hiệu quả thiết thực từ đầu tư điện mặt trời mái nhà.
Trong thực tiễn, khi điện mặt trời mái nhà ngày càng phát triển, bài toán không chỉ là tạo ra bao nhiêu điện mà còn là làm thế nào sử dụng hiệu quả lượng điện được tạo ra. Theo đánh giá của ngành điện Bắc Ninh, BESS đang trở thành một trong những giải pháp quan trọng, giúp lưu trữ điện vào thời điểm dư thừa để sử dụng khi nhu cầu tăng cao hoặc không còn nắng, qua đó nâng tỷ lệ tự sản xuất, tự tiêu thụ và giảm phụ thuộc vào điện lưới.
Từ thực tế triển khai, ông Bùi Hải Nam, Giám đốc Công ty Cổ phần Giải pháp Năng lượng GLUX cho biết, một hệ thống điện mặt trời mái nhà kết hợp lưu trữ được khảo sát, thiết kế phù hợp với nhu cầu của hộ gia đình có thể giúp giảm tới 80% chi phí tiền điện hằng tháng. Nhiều khách hàng trước đây có hóa đơn khoảng 3 triệu đồng/tháng, sau khi đầu tư hệ thống, chi phí điện từ lưới giảm còn khoảng 400.000-600.000 đồng/tháng.
“Thông qua thương hiệu GG Power, GLUX đang mở rộng cung cấp 2 nhóm sản phẩm chiến lược cho các địa phương gồm: BESS quy mô dân dụng (Residentials) dành cho hộ gia đình, cơ sở kinh doanh vừa và nhỏ và BESS quy mô thương mại và công nghiệp (C&I) dành cho trạm sạc, nhà xưởng, trung tâm thương mại dịch vụ quy mô lớn đáp ứng nhu cầu của Bắc Ninh nói riêng và các địa phương khác nói chung”,ông Bùi Hải Nam chia sẻ.
Tốc độ phát triển điện mặt trời mái nhà ở Bắc Ninh trong năm 2026 cho thấy nhu cầu đầu tư đã thực sự tăng lên. Theo ông Trần Đức Thống, đến ngày 31/12/2025, toàn thành phố có 1.237 hệ thống điện mặt trời mái nhà, tổng công suất 196,319 MWp.
Đến ngày 31/8/2026, số hệ thống đã tăng lên 2.139, tức thêm 902 hệ thống chỉ trong 8 tháng. Tổng công suất đạt trên 297,159 MWp, tăng hơn 100 MWp so với cuối năm trước. Trong số này, 276,97 MWp được lắp đặt tại doanh nghiệp, cơ quan, tổ chức; hơn 20,189 MWp thuộc các hộ dân.
Không chỉ tăng về số lượng, nguồn điện phân tán này đã bắt đầu cho thấy giá trị đối với vận hành hệ thống. Qua theo dõi trong mùa hè năm 2026, Công ty Điện lực Bắc Ninh tính toán các hệ thống điện mặt trời mái nhà đã giúp giảm khoảng 190 MW công suất nhận từ hệ thống điện quốc gia vào những thời điểm nắng nóng, tương đương khoảng 6% công suất phụ tải cực đại trên địa bàn.
“Điều này rất có ý nghĩa trong những ngày nắng nóng khi nhu cầu sử dụng điện tăng cao, trong khi hệ thống điện quốc gia vẫn có những thời điểm khó khăn về nguồn”, ông Trần Đức Thống nói.
Trong bối cảnh Nghị quyết số 70-NQ/TW đặt yêu cầu bảo đảm vững chắc an ninh năng lượng quốc gia và Chỉ thị số 10/CT-TTg yêu cầu tăng cường tiết kiệm điện, quản lý nhu cầu phụ tải, việc phát triển nguồn điện tại chỗ càng có ý nghĩa.
Đánh giá về những kết quả bước đầu đã đạt được, ông Phạm Văn Thịnh, Phó Chủ tịch UBND thành phố Bắc Ninh, thực tiễn từ nhiều mô hình cho thấy doanh nghiệp và người dân đã bắt đầu nhìn nhận điện mặt trời mái nhà không chỉ là giải pháp năng lượng xanh, mà còn là một khoản đầu tư mang lại hiệu quả thiết thực.
Tuy nhiên, theo ông Thịnh, ở quy mô hiện nay, điện mặt trời mái nhà chưa gây khó khăn cho vận hành lưới điện, dù vậy, để đảm bảo an ninh năng lượng trên địa bàn trong giai đoạn tới khi hàng nghìn MW cùng chạy, lãnh đạo thành phố cho biết, vẫn cần tiếp tục hoàn thiện theo hướng đồng bộ hơn giữa phát triển nguồn, lưới điện và lưu trữ; thống nhất hướng dẫn thực hiện giữa các lĩnh vực có liên quan; hoàn thiện tiêu chuẩn kỹ thuật đối với BESS; đồng thời mở rộng khả năng tiếp cận các nguồn tín dụng xanh để giảm áp lực vốn đầu tư ban đầu cho doanh nghiệp và người dân.
“Mục tiêu cuối cùng không phải là phát triển điện mặt trời bằng mọi giá mà là tạo được một cơ chế để người dân, doanh nghiệp thấy rõ lợi ích, thủ tục thuận lợi và hệ thống điện vẫn được vận hành an toàn”, Phó Chủ tịch UBND thành phố Bắc Ninh nhấn mạnh.
Bài 3: Bài toán vận hành
