Điện khí hóa giúp giảm chi phí nhập khẩu năng lượng
Theo phân tích mới của Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), các công nghệ điện khí hóa hiện có với chi phí hợp lý có thể giúp nâng tỷ trọng điện trong tiêu thụ năng lượng cuối cùng toàn cầu lên 33% vào năm 2035, tiến gần mục tiêu 35% đang được đề xuất. Phân tích được thực hiện theo đề nghị của Thổ Nhĩ Kỳ và Australia, phục vụ các cuộc thảo luận tại Hội nghị lần thứ 31 Các bên tham gia Công ước khung của Liên hợp quốc về biến đổi khí hậu (COP31).
Báo cáo của IEA nhằm đánh giá tiềm năng thúc đẩy điện khí hóa toàn cầu, khả năng tăng tốc tiến độ tại từng lĩnh vực và khu vực, cũng như những tác động đối với an ninh năng lượng, mục tiêu khí hậu, các lợi ích và những vấn đề cần cân nhắc.
Trong bối cảnh khủng hoảng eo biển Hormuz đẩy giá năng lượng lên cao, điện khí hóa có thể trở nên hiệu quả hơn về chi phí đối với nhiều nhu cầu sử dụng năng lượng trên thế giới. Cụ thể, điện năng đang giữ vai trò trung tâm và ngày càng mở rộng trong các nền kinh tế hiện đại. Những năm gần đây, tiêu thụ điện toàn cầu tăng nhanh hơn sản lượng kinh tế và gần gấp đôi tốc độ tăng của tổng nhu cầu năng lượng. Xu hướng này được thúc đẩy bởi sự phát triển nhanh chóng của điều hòa không khí, trung tâm dữ liệu, sản xuất tiên tiến và xe điện.
Khi thế giới bước vào kỷ nguyên điện hoá, quá trình chuyển đổi này có thể mang lại những lợi ích lớn về năng lực cạnh tranh kinh tế, an ninh năng lượng và chuyển dịch năng lượng. Tuy nhiên, việc bảo đảm nguồn điện an toàn, ổn định và có giá cả phải chăng sẽ ngày càng quan trọng khi nhu cầu sử dụng điện gia tăng.
Dựa trên các công nghệ hiện có và mức giá năng lượng trước khi xảy ra cú sốc nguồn cung, báo cáo cho thấy điện năng có thể đáp ứng 33% tổng nhu cầu năng lượng cuối cùng toàn cầu vào năm 2035 với chi phí hợp lý, tăng từ mức 23% hiện nay. Kết quả này đưa mục tiêu nâng tỷ trọng điện lên 35% đang được thảo luận đến gần hơn. Trong bối cảnh khủng hoảng eo biển Hormuz khiến giá năng lượng biến động, điện khí hóa được đánh giá sẽ ngày càng hiệu quả về chi phí đối với nhiều nhu cầu sử dụng năng lượng trên thế giới.
Các quốc gia nhập khẩu nhiên liệu đang đẩy nhanh quá trình điện khí hóa nền kinh tế nhằm giảm chi phí nhập khẩu năng lượng. Theo kịch bản điện khí hóa nhanh hơn, chi phí nhập khẩu năng lượng của nhóm quốc gia này có thể giảm hơn 400 tỷ USD vào năm 2035 so với mức năm 2025. Cùng với đó, nhu cầu dầu mỏ toàn cầu có thể thấp hơn 18 triệu thùng/ngày so với dự báo, chủ yếu nhờ tốc độ gia tăng nhanh chóng của xe điện trong kịch bản này.
Giảm phát thải, tăng cường an ninh năng lượng
Điện khí hóa mở ra cơ hội lớn để giảm phát thải từ hoạt động sử dụng năng lượng trong giao thông vận tải, các tòa nhà và công nghiệp. Đây là ba lĩnh vực chiếm hơn một nửa tổng lượng khí thải carbon dioxide (CO₂) liên quan đến năng lượng.
Trong kịch bản điện khí hóa nhanh hơn, lượng phát thải CO₂ từ ba lĩnh vực này có thể giảm 40% vào năm 2035, với tốc độ phù hợp với các mục tiêu khí hậu quốc tế. Mức giảm này đủ để đưa tổng lượng phát thải CO₂ liên quan đến năng lượng đi xuống, bất kể cơ cấu sản xuất điện.
Việc mở rộng nhanh nguồn cung điện trong nước với mức phát thải thấp sẽ tiếp tục gia tăng lợi ích về an ninh năng lượng và giảm phát thải. Điện khí hóa cũng góp phần thực hiện các mục tiêu quốc tế về tăng gấp đôi tốc độ cải thiện hiệu quả năng lượng và tăng gấp ba công suất năng lượng tái tạo.
Trong bối cảnh cuộc khủng hoảng eo biển Hormuz vẫn tiếp diễn, một trong những cuộc khủng hoảng được đánh giá là cú sốc năng lượng lớn thứ hai trong vòng 5 năm qua, động lực thúc đẩy các công nghệ điện chủ chốt ngày càng gia tăng. Nhiều quốc gia đang xem xét cách tận dụng điện khí hóa để giảm phụ thuộc vào nhiên liệu nhập khẩu, đồng thời cắt giảm phát thải.
Phân tích của IEA cho thấy các khu vực đều có tiềm năng nâng tỷ lệ điện khí hóa vượt mức hiện tại với chi phí hợp lý, dù cơ hội và ưu tiên khác nhau tùy theo điều kiện từng quốc gia. Tại nhiều nền kinh tế mới nổi và đang phát triển, các giải pháp có thể triển khai gồm điện khí hóa máy bơm nước phục vụ nông nghiệp, mở rộng sử dụng xe hai bánh và ba bánh chạy điện tại các đô thị đông dân cư, đồng thời tạo điều kiện để các doanh nghiệp nhỏ trong lĩnh vực thực phẩm và dệt may tăng cường sử dụng điện.
Tuy nhiên, để hiện thực hóa tiềm năng này, các quốc gia cần triển khai những giải pháp đồng bộ nhằm đẩy nhanh điện khí hóa gắn với năng lực cạnh tranh kinh tế. Việc tháo gỡ các điểm nghẽn, bảo đảm hệ thống năng lượng an toàn và có chi phí hợp lý đòi hỏi tăng cường đầu tư vào nguồn điện và lưới điện, đồng thời phát triển các hệ thống điện thông minh, linh hoạt hơn.
Bên cạnh đó, các rủi ro đối với an ninh điện cần được quan tâm, trong đó có sự tập trung chuỗi cung ứng công nghệ chủ chốt và khoáng sản quan trọng, nguy cơ an ninh mạng, thiên tai và các mối nguy hiểm do biến đổi khí hậu.
Báo cáo của IEA cũng nhấn mạnh yêu cầu bảo đảm lợi ích từ điện khí hóa được phân bổ rộng rãi. Theo đó, các nhà hoạch định chính sách cần có giải pháp hỗ trợ những hộ gia đình và doanh nghiệp gặp khó khăn trong việc trang trải chi phí đầu tư ban đầu cho quá trình chuyển đổi.
Nhìn chung, đẩy nhanh điện khí hóa được xem là một trong những giải pháp giúp các quốc gia giảm phụ thuộc vào nhiên liệu nhập khẩu, nâng cao an ninh năng lượng và cắt giảm phát thải. Tuy nhiên, để phát huy hiệu quả, quá trình này cần đi đôi với đầu tư phát triển nguồn điện, lưới điện, nâng cao tính linh hoạt của hệ thống và bảo đảm khả năng tiếp cận điện với chi phí hợp lý cho người dân và doanh nghiệp.
