Ngành thép còn nhiều dư địa tiết kiệm năng lượng
Ngành thép là một trong những ngành công nghiệp tiêu thụ nhiều năng lượng, trong khi chi phí năng lượng có ảnh hưởng trực tiếp đến giá thành sản phẩm và năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp. Những năm gần đây, nhiều doanh nghiệp thép đã đẩy mạnh đầu tư công nghệ, tận dụng nhiệt dư, cải thiện hệ thống quản lý và từng bước ứng dụng chuyển đổi số để nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng. Tuy nhiên, dư địa tiết kiệm vẫn còn lớn, nhất là tại các doanh nghiệp có công nghệ cũ, hệ thống quản trị năng lượng chưa đồng bộ hoặc gặp khó khăn về nguồn lực đầu tư.
Tại chương trình “Chuyên gia chia sẻ” do Chương trình quốc gia về sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả (VNEEP) thực hiện, ông Đinh Quốc Thái, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Thép Việt Nam đã phân tích thực trạng tiêu thụ năng lượng của ngành thép, những khâu còn nhiều dư địa tiết kiệm, đồng thời đưa ra một số khuyến nghị nhằm thúc đẩy sản xuất xanh và phát triển bền vững.
Theo ông Thái, ngành thép là ngành công nghiệp trọng điểm của quốc gia, sản xuất vật liệu cơ bản. Tháng 4/2026, theo thống kê của Hiệp hội Thép Thế giới, Việt Nam đã vươn lên trở thành một trong 10 quốc gia sản xuất thép lớn nhất thế giới về thép thô.
“Là một trong những ngành công nghiệp sử dụng năng lượng trọng điểm, hiệu quả sử dụng năng lượng của ngành thép Việt Nam nói chung và của các doanh nghiệp thép Việt Nam nói riêng là rất quan trọng đối với năng lực cạnh tranh của toàn ngành cũng như của từng doanh nghiệp”, đại diện Hiệp hội Thép Việt Nam nhấn mạnh.
Trong những năm vừa qua, nhiều doanh nghiệp thép đã đầu tư đổi mới công nghệ để thay thế các thiết bị, công nghệ sử dụng nhiều năng lượng, qua đó cải thiện hiệu quả sử dụng năng lượng. Ví dụ như việc tận dụng nhiệt dư để phát điện. Có nhiều nhà máy thép liên hợp đã đáp ứng được trên 80% tổng lượng điện sử dụng trong các nhà máy thép liên hợp, cùng với rất nhiều giải pháp tiết kiệm năng lượng khác được triển khai trong thời gian vừa qua. Đặc biệt, nhiều nhà máy lớn cũng đã đầu tư các dây chuyền công nghệ, thiết bị hiện đại để tiệm cận với các chỉ tiêu tiết kiệm năng lượng tiên tiến của thế giới.
Tuy nhiên, ông Thái cũng nhìn nhận, tiềm năng cũng như dư địa tiết kiệm năng lượng của ngành thép Việt Nam vẫn còn khá lớn. Điều này thể hiện trong quá trình tổ chức sản xuất, quản lý vận hành, cũng như việc ứng dụng các công nghệ quản trị số, chuyển đổi số, công nghệ AI hay những công nghệ quản trị tiên tiến để quản lý tốt hơn năng lượng trong quá trình vận hành.
Cũng theo đại diện Hiệp hội Thép Việt Nam, dư địa tiết kiệm năng lượng của ngành thép Việt Nam còn khá lớn.Thứ nhất, sự chênh lệch về trình độ công nghệ giữa các doanh nghiệp trong ngành thép Việt Nam vẫn còn tương đối lớn. Bên cạnh những doanh nghiệp được đầu tư bài bản trong thời gian vừa qua, với trình độ công nghệ cao, sử dụng năng lượng tiết kiệm, hiệu quả, vẫn còn những nhà máy buộc phải tiếp tục sử dụng các thiết bị, công nghệ đã được đầu tư từ những giai đoạn trước.
“Đặc biệt, có những doanh nghiệp vẫn đang sử dụng nền tảng thiết bị và công nghệ được đầu tư từ những năm 60 của thế kỷ trước. Những doanh nghiệp này cũng đã rất nỗ lực trong việc cải tiến, cải tạo thiết bị trong suốt thời gian vừa qua. Tuy nhiên, do trình độ công nghệ giữa các doanh nghiệp còn chênh lệch nên vẫn còn rất nhiều tiềm năng để tiết kiệm năng lượng trong thời gian tới”, ông Thái chỉ ra.
Thứ hai, vấn đề nguồn lực đầu tư. Đại diện Hiệp hội Thép Việt Nam cho rằng, khi triển khai các dự án tiết kiệm năng lượng trong ngành thép Việt Nam, vốn đầu tư thường tương đối lớn, trong khi thời gian hoàn vốn khá dài. Vì vậy, các doanh nghiệp cũng cần phải cân nhắc về thời gian cũng như nguồn lực để đầu tư.
Thứ ba, việc ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số, cũng như xây dựng và vận hành hệ thống quản trị năng lượng tại một số doanh nghiệp Việt Nam vẫn còn hạn chế.
Do đó, bên cạnh việc đầu tư đổi mới công nghệ, theo ông Thái, các doanh nghiệp trong ngành thép cũng cần tiếp tục đầu tư cho hệ thống quản trị, đồng thời nâng cao năng lực của đội ngũ cán bộ, công nhân viên chuyên trách về công tác quản trị hệ thống năng lượng. Qua đó, đáp ứng tốt hơn yêu cầu quản trị năng lượng, tiết kiệm năng lượng và sử dụng năng lượng hiệu quả trong thời gian tới.
Tăng hiệu quả từ quản trị năng lượng
Chia sẻ về những khâu trong quy trình sản xuất thép đang tiêu tốn nhiều năng lượng nhất, ông Thái cho hay, mức tiêu thụ năng lượng trong ngành thép phụ thuộc vào loại hình sản xuất, công nghệ sản xuất, các sản phẩm mà doanh nghiệp đang sản xuất, cũng như loại hình của từng doanh nghiệp.
“Theo kinh nghiệm của chúng tôi, đối với các nhà máy sản xuất thép liên hợp sử dụng quặng sắt làm nguyên liệu, các công đoạn như lò cao, lò cốc, luyện thép và cán thép là những công đoạn sử dụng nhiều năng lượng nhất. Đây cũng là những khu vực cần chú trọng đầu tư để giảm tiêu hao năng lượng”, đại diện Hiệp hội Thép Việt Nam cho hay.
Dư địa tiết kiệm năng lượng trong ngành thép vẫn còn lớn, đòi hỏi doanh nghiệp đẩy mạnh đổi mới công nghệ, quản trị năng lượng và tiếp cận nguồn tài chính xanh. Ảnh: Nam Nguyễn
Đối với các nhà máy sử dụng lò điện, với nguyên liệu chủ yếu là thép phế, như lò điện hồ quang hoặc lò điện trung tần, khâu sử dụng nhiều năng lượng nhất là khu vực luyện thép và cán thép. Bên cạnh đó, các hệ thống phụ trợ như hệ thống cung cấp khí nén, hệ thống nước, các động cơ, hệ thống làm mát, cũng như quá trình vận tải phôi, nguyên liệu và sản phẩm cũng là những khu vực tiêu hao nhiều năng lượng. Vì vậy, doanh nghiệp cần chú trọng đầu tư để giảm tiêu hao năng lượng tại các khu vực này.
Đồng thời, cần ứng dụng các công nghệ để quản trị, giám sát năng lượng theo thời gian thực, qua đó đáp ứng tốt hơn yêu cầu sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả.
Về khuyến nghị cho các doanh nghiệp thép để từng bước thực hiện tiết kiệm năng lượng gắn với sản xuất xanh và phát triển bền vững, đại diện Hiệp hội Thép Việt Nam cho biết, trong thời gian tới, các doanh nghiệp nên tập trung vào 4 nhóm giải pháp chính.
Một là, xây dựng và vận hành hiệu quả hệ thống quản lý năng lượng một cách bài bản, coi năng lượng là yếu tố quản trị chiến lược cần được giám sát, theo dõi thường xuyên để bảo đảm hiệu quả sử dụng năng lượng tối ưu cho doanh nghiệp.
Hai là từng bước đầu tư đổi mới công nghệ phù hợp với năng lực, khả năng tài chính cũng như nguồn lực cụ thể của từng doanh nghiệp. Trên cơ sở đó, doanh nghiệp cần lựa chọn các giải pháp, dự án tiết kiệm năng lượng phù hợp về chi phí và thời gian hoàn vốn, qua đó giảm mức tiêu hao năng lượng và nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng trong doanh nghiệp.
Ba là tăng cường chuyển đổi số, ứng dụng trí tuệ nhân tạo và các công nghệ thông minh để nâng cao năng lực quản trị, đồng thời tăng cường hiệu quả sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả trong doanh nghiệp.
Bốn là chủ động tìm kiếm các nguồn tài chính xanh, các chương trình hỗ trợ kỹ thuật, nguồn hỗ trợ từ các tổ chức quốc tế, quỹ khí hậu để có thêm nguồn lực đầu tư cho các dự án tiết kiệm năng lượng, giảm phát thải. Đồng thời, doanh nghiệp cần tăng cường hợp tác quốc tế nhằm thúc đẩy đầu tư đổi mới công nghệ, nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng và giảm phát thải khí nhà kính.
Tiết kiệm năng lượng không chỉ giúp doanh nghiệp thép giảm tiêu hao, hạ chi phí sản xuất mà còn tạo nền tảng nâng sức cạnh tranh và thúc đẩy phát triển bền vững.
