Nhân lực chất lượng cao trở thành lợi thế cạnh tranh
Nghị quyết số 10-NQ/TW ngày 8/6/2026 của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài phát đi thông điệp rõ ràng, đó là chuyển sang ưu tiên thu hút các dòng vốn FDI có chất lượng, hàm lượng công nghệ và giá trị gia tăng cao.
Trong định hướng đó, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao và xây dựng cơ chế thu hút, trọng dụng nhân tài được xác định là một trong những nền tảng quyết định năng lực cạnh tranh quốc gia.
Điều này được phản ánh ngay trong các mục tiêu cụ thể của Nghị quyết. Đến năm 2030, khoảng 75% vốn đầu tư nước ngoài sẽ đến từ các nền kinh tế phát triển có tiềm lực về công nghệ, vốn và quản trị hiện đại, số lượng tập đoàn đa quốc gia thuộc Fortune 500 hoạt động tại Việt Nam tăng 30%.
Đồng thời, Việt Nam hướng tới thu hút các trung tâm nghiên cứu, thiết kế, đổi mới sáng tạo, dữ liệu, trung tâm điều hành và đặc biệt là ít nhất ba tập đoàn công nghệ hàng đầu thế giới đặt trụ sở, văn phòng hoặc trung tâm nghiên cứu và phát triển (R&D) tại Việt Nam.
Các chuyên gia kinh tế tại Việt Nam đều có nhận định chung rằng những mục tiêu này cho thấy lợi thế cạnh tranh trong thu hút FDI đang chuyển dịch từ các yếu tố truyền thống như chi phí lao động thấp sang chất lượng nguồn nhân lực và năng lực đổi mới sáng tạo.
Dòng vốn FDI chất lượng cao được kỳ vọng thúc đẩy chuyển giao công nghệ, phát triển nguồn nhân lực và nâng cao năng lực sản xuất của Việt Nam. Ảnh minh hoạ
Khi các tập đoàn sản xuất công nghiệp, công nghệ cao toàn cầu lựa chọn địa điểm đầu tư, yếu tố quyết định không chỉ là môi trường kinh doanh mà còn là khả năng cung ứng đội ngũ kỹ sư, chuyên gia, nhà nghiên cứu và lực lượng lao động có trình độ đáp ứng yêu cầu công nghệ mới.
Nghị quyết cũng đặt ra hàng loạt giải pháp cụ thể nhằm thúc đẩy quá trình này, từ hỗ trợ các dự án đào tạo của doanh nghiệp FDI liên kết với các trường đại học, viện nghiên cứu và cơ sở giáo dục nghề nghiệp đến khuyến khích doanh nghiệp nước ngoài sử dụng, đào tạo, bồi dưỡng và từng bước chuyển giao các vị trí kỹ thuật, quản lý, nghiên cứu, thiết kế cũng như vận hành chuỗi cung ứng cho người Việt Nam.
Đồng thời, giáo dục nghề nghiệp, giáo dục đại học và hoạt động đào tạo lại người lao động được yêu cầu đổi mới theo hướng ưu tiên các ngành công nghệ, kỹ thuật, dữ liệu, tự động hóa, quản trị sản xuất, logistics, tài chính và những lĩnh vực mới có nhu cầu cao.
Trao đổi với phóng viên Báo Công Thương, TS. Nguyễn Văn Hội, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Chiến lược, Chính sách Công Thương cho rằng nguồn nhân lực sẽ giữ vai trò đặc biệt quan trọng trong giai đoạn 2026-2030, khi phát triển nguồn nhân lực đã được xác định là một trong những đột phá chiến lược.
Theo TS. Nguyễn Văn Hội, hoạt động đào tạo cần gắn chặt với thực tiễn của doanh nghiệp và yêu cầu phát triển mới của nền kinh tế. Trên cơ sở đó, đối với cán bộ ngành Công Thương, Viện đã xây dựng kế hoạch tổng thể đào tạo, bồi dưỡng giai đoạn 2026-2030 theo hướng đổi mới toàn diện về phương thức, nội dung và kỹ năng đào tạo, tích hợp các yêu cầu mới về công nghệ số, trí tuệ nhân tạo (AI), chuyển đổi xanh, phát triển bền vững cũng như những yêu cầu riêng của từng lĩnh vực như công nghiệp, năng lượng và thương mại.
TS. Nguyễn Văn Hội cũng cho biết chương trình đào tạo không chỉ hướng tới đội ngũ quản lý nhà nước ở Trung ương và địa phương mà còn mở rộng tới cấp xã, đồng thời kết hợp linh hoạt giữa đào tạo trực tiếp và trực tuyến nhằm nâng cao hiệu quả cập nhật kiến thức, đáp ứng yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới.
Tạo nền tảng cho hệ sinh thái đổi mới sáng tạo
Đáng chú ý, Nghị quyết số 10-NQ/TW đã mở rộng phạm vi chính sách nhân tài với cách tiếp cận toàn diện hơn. Đối tượng không chỉ bao gồm chuyên gia, nhà khoa học, doanh nhân, nhà sáng lập trong nước mà còn hướng tới người Việt Nam ở nước ngoài và chuyên gia quốc tế có trình độ cao đến làm việc, nghiên cứu, đổi mới sáng tạo, khởi nghiệp và điều hành hoạt động tại Việt Nam.
Một điểm đáng chú ý khác là Nghị quyết cho phép các địa phương sử dụng ngân sách địa phương để hỗ trợ chi phí đào tạo lao động cho doanh nghiệp FDI tại các cơ sở đào tạo trong và ngoài nước. Cơ chế này thể hiện sự chuyển biến trong tư duy phát triển khi địa phương không chỉ cạnh tranh bằng ưu đãi đầu tư mà còn chủ động đầu tư vào chất lượng nguồn nhân lực để gia tăng sức hấp dẫn đối với các dự án công nghệ cao.
Cũng theo TS. Nguyễn Văn Hội, nếu phát triển nguồn nhân lực tạo ra lực lượng lao động có chất lượng thì thu hút và trọng dụng nhân tài chính là điều kiện để hình thành hệ sinh thái đổi mới sáng tạo có khả năng cạnh tranh quốc tế. Song song với đó, Nghị định số 179/2024/NĐ-CP của Chính phủ về chính sách thu hút, trọng dụng người có tài năng làm việc trong các cơ quan, tổ chức của Đảng, Nhà nước, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức chính trị - xã hội tiếp tục tạo hành lang chính sách quan trọng cho việc phát hiện, sử dụng và phát huy đội ngũ nhân lực chất lượng cao trong khu vực công.
Thực tế cho thấy những định hướng này đang từng bước được hiện thực hóa. Tháng 5 năm nay, Qualcomm Technologies khai trương Trung tâm Nghiên cứu và phát triển sản phẩm (R&D) tại Hà Nội, tập trung vào trí tuệ nhân tạo và phát triển hệ thống trên một vi mạch (SoC). Việc đưa trung tâm vào hoạt động không chỉ mở rộng hiện diện của doanh nghiệp tại Việt Nam mà còn tạo điều kiện để đội ngũ kỹ sư trong nước tham gia trực tiếp vào quá trình nghiên cứu, thiết kế và phát triển công nghệ trong mạng lưới R&D toàn cầu của Qualcomm.
Theo thông tin từ Qualcomm Technologies chia sẻ với phóng viên Báo Công Thương, trung tâm R&D tại Hà Nội sẽ tận dụng nguồn nhân lực công nghệ đang phát triển nhanh tại Việt Nam để tham gia trực tiếp vào quá trình thiết kế và phát triển công nghệ hiện đại trong mạng lưới R&D toàn cầu của doanh nghiệp.
Công ty cũng khẳng định sẽ tiếp tục hợp tác với các trường đại học và cơ sở đào tạo nhằm xây dựng đội ngũ kỹ sư đạt chuẩn quốc tế, phát triển nguồn nhân lực trong lĩnh vực bán dẫn và kỹ thuật phần mềm, qua đó góp phần nâng cao năng lực đổi mới sáng tạo của Việt Nam.
Diễn biến này cũng phản ánh đúng định hướng mà Nghị quyết số 10-NQ/TW đặt ra, đó là thu hút các tập đoàn công nghệ hàng đầu không chỉ để mở rộng quy mô đầu tư mà còn tạo môi trường học hỏi, chuyển giao công nghệ, hình thành đội ngũ kỹ sư, chuyên gia và nhà quản lý người Việt đủ năng lực tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.
Có thể thấy, khi cạnh tranh FDI giữa các quốc gia ngày càng chuyển sang chất lượng công nghệ và năng lực đổi mới sáng tạo, nguồn nhân lực sẽ trở thành yếu tố quyết định khả năng tiếp nhận, làm chủ và phát triển công nghệ mới. Phát triển nhân lực chất lượng cao gắn với cơ chế thu hút, trọng dụng nhân tài vì vậy không chỉ phục vụ mục tiêu thu hút đầu tư nước ngoài, mà còn tạo nền tảng để nâng cao năng suất, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và xây dựng nền kinh tế có giá trị gia tăng cao trong giai đoạn phát triển mới.
