Hàng giả vẫn là bài toán lớn của thương mại điện tử
Sự phát triển nhanh của thương mại điện tử đã mang lại nhiều lựa chọn hơn cho người tiêu dùng, đồng thời mở ra cơ hội tiếp cận thị trường rộng lớn cho doanh nghiệp và hộ kinh doanh. Tuy nhiên, cùng với tốc độ tăng trưởng mạnh mẽ là sự gia tăng của tình trạng hàng giả, hàng nhái và hàng không rõ nguồn gốc xuất xứ trên môi trường trực tuyến.
Không ít người tiêu dùng từng gặp tình huống nhận được sản phẩm khác xa mô tả hoặc nghi ngờ chất lượng hàng hóa sau khi mua sắm trực tuyến. Đặc biệt, những mặt hàng có giá trị cao hoặc liên quan đến sức khỏe như mỹ phẩm, thực phẩm chức năng, sữa, thuốc hay các sản phẩm thời trang thương hiệu nổi tiếng luôn nằm trong nhóm có nguy cơ bị làm giả cao.
Theo số liệu từ Bộ Công Thương, quy mô thị trường thương mại điện tử Việt Nam đã đạt khoảng 31 tỷ USD trong năm 2025. Riêng quý I/2026, doanh số giao dịch trên bốn nền tảng lớn gồm Shopee, TikTok Shop, Lazada và Tiki đạt gần 148.600 tỷ đồng.
Khi quy mô thị trường ngày càng mở rộng, áp lực kiểm soát chất lượng hàng hóa cũng gia tăng tương ứng. Đây là lý do các sàn thương mại điện tử đang phải đầu tư nhiều hơn cho công nghệ, quy trình kiểm duyệt và các biện pháp xác thực người bán.
AI và định danh điện tử trở thành "lá chắn" mới
Một trong những giải pháp được các nền tảng áp dụng mạnh mẽ nhất hiện nay là định danh người bán.
Theo quy định mới, người bán phải cung cấp giấy tờ xác thực, thông tin cá nhân, mã số thuế và tài khoản thanh toán chính chủ khi tham gia kinh doanh trên sàn. Một số nền tảng đã triển khai xác thực thông qua căn cước công dân gắn chip và công nghệ NFC nhằm tăng độ chính xác trong nhận diện chủ gian hàng.
Bên cạnh đó, trí tuệ nhân tạo (AI) đang trở thành công cụ quan trọng trong cuộc chiến chống hàng giả.
Các hệ thống AI có khả năng tự động phân tích tên sản phẩm, hình ảnh, mô tả hàng hóa, mức giá bất thường và các dấu hiệu vi phạm để phát hiện rủi ro ngay từ khi sản phẩm được đăng tải.
Nhiều nền tảng cho biết thuật toán liên tục được cập nhật dựa trên các trường hợp vi phạm thực tế nhằm nâng cao khả năng nhận diện.
Ngoài AI, một số sàn còn kết hợp kiểm duyệt thủ công và yêu cầu người bán cung cấp hóa đơn, chứng từ chứng minh nguồn gốc xuất xứ hoặc giấy tờ liên quan đến chất lượng sản phẩm đối với các ngành hàng đặc thù.
Đối với những lĩnh vực có nguy cơ vi phạm cao như mỹ phẩm, thực phẩm chức năng hoặc hàng điện tử, quy trình kiểm tra thường được thực hiện chặt chẽ hơn.
Một số nền tảng còn triển khai chương trình kiểm tra ngẫu nhiên đơn hàng nhằm đối chiếu giữa sản phẩm thực tế và thông tin được công bố trên gian hàng.
Cuộc chiến chống hàng giả ngày càng phức tạp
Dù công nghệ ngày càng hiện đại, các sàn thương mại điện tử thừa nhận cuộc chiến chống hàng giả vẫn còn nhiều khó khăn.
Nguyên nhân là các hình thức vi phạm liên tục thay đổi. Nhiều đối tượng sử dụng tài khoản ảo, chỉnh sửa hình ảnh sản phẩm, thay đổi cách đặt tên hàng hóa hoặc cung cấp giấy tờ giả để qua mặt hệ thống kiểm duyệt.
Bên cạnh đó, livestream bán hàng và mạng xã hội đang trở thành kênh phân phối mới của nhiều đối tượng kinh doanh hàng giả, khiến việc kiểm soát trở nên phức tạp hơn so với mô hình bán hàng trực tuyến truyền thống.
Trước thực tế này, các nền tảng đã xây dựng cơ chế tiếp nhận phản ánh từ chủ sở hữu thương hiệu và người tiêu dùng. Nhiều sàn cho phép người mua báo cáo sản phẩm nghi ngờ vi phạm, đồng thời áp dụng các biện pháp như gỡ bỏ sản phẩm, khóa gian hàng hoặc chấm dứt hợp tác với nhà bán hàng vi phạm.
Song song với nỗ lực từ nền tảng, cơ quan quản lý cũng đang tăng cường giám sát hoạt động thương mại điện tử. Các đợt cao điểm chống hàng giả thời gian qua cho thấy xu hướng phối hợp chặt chẽ hơn giữa lực lượng quản lý thị trường, cơ quan chức năng và các nền tảng số.
Theo các chuyên gia, chống hàng giả trên thương mại điện tử sẽ không thể thành công nếu chỉ dựa vào công nghệ hoặc cơ quan quản lý. Người tiêu dùng cũng cần nâng cao cảnh giác, ưu tiên lựa chọn các gian hàng uy tín, kiểm tra nguồn gốc sản phẩm và chủ động phản ánh khi phát hiện dấu hiệu bất thường.
Trong bối cảnh thương mại điện tử tiếp tục tăng trưởng nhanh, việc xây dựng môi trường mua sắm minh bạch và đáng tin cậy đang trở thành nhiệm vụ quan trọng không chỉ của các sàn mà của toàn bộ hệ sinh thái kinh doanh số.
