Nhân dịp kỷ niệm 101 năm Ngày Báo chí Cách mạng Việt Nam (21/6/1925 - 21/62026), Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã có bài viết "Báo chí Cách mạng Việt Nam trong thời đại số" với những nhận định sâu sắc về thách thức và sứ mệnh của báo chí trong kỷ nguyên số.
Xung quanh những vấn đề trọng tâm trong bài viết của người đứng đầu Đảng và Nhà nước, phóng viên Báo Công Thương đã có cuộc trò chuyện cùng PGS.TS Hà Huy Phượng, Thường vụ Đảng ủy, Trưởng ban Tổ chức cán bộ Học viện Báo chí và Tuyên truyền, Ủy viên Hội đồng Biên tập Tạp chí Lý luận chính trị và Truyền thông, giảng viên cao cấp tại học viện.
PGS.TS Hà Huy Phượng, Thường vụ Đảng ủy, Trưởng ban Tổ chức cán bộ Học viện Báo chí và Tuyên truyền, Ủy viên Hội đồng Biên tập Tạp chí Lý luận chính trị và Truyền thông. Ảnh: Nguyên Khánh
Giá trị cốt lõi của báo chí cách mạng là độ tin cậy, khả năng xác thực sự thật
- Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh, báo chí phải là "địa chỉ tin cậy" khi công chúng cần xác nhận sự thật, không phải nơi chạy theo xu hướng. Theo Phó Giáo sư, các cơ sở đào tạo báo chí hiện nay cần thay đổi gì về chương trình để giúp nhà báo trẻ giữ được bản lĩnh đó trước sức ép của môi trường số?
PGS.TS Hà Huy Phượng:Tôi cho rằng đây là một trong những thông điệp quan trọng nhất của bài viết. Trong môi trường truyền thông số, tốc độ không còn là lợi thế riêng của báo chí chuyên nghiệp, bởi mạng xã hội luôn có khả năng lan truyền thông tin trước. Giá trị cốt lõi của báo chí cách mạng hiện nay chính là độ tin cậy và khả năng xác thực sự thật.
Vì vậy, các cơ sở đào tạo báo chí cần chuyển từ tư duy đào tạo"kỹ năng tác nghiệp"sang đào tạo"năng lực nghề nghiệp số toàn diện". Bên cạnh kỹ năng viết, quay dựng hay sản xuất đa phương tiện, sinh viên cần được trang bị các học phần về kiểm chứng thông tin số, nhận diện tin giả, đạo đức nghề nghiệp trong môi trường AI, an ninh dữ liệu và trách nhiệm xã hội của nhà báo.
Quan trọng hơn, cần xây dựng các mô hình tòa soạn mô phỏng ngay trong nhà trường để sinh viên được rèn luyện kỹ năng xử lý các tình huống áp lực thời gian nhưng vẫn bảo đảm nguyên tắc"đúng trước, nhanh sau". Nhà báo tương lai phải hiểu rằng, chậm vài phút để kiểm chứng còn tốt hơn nhanh vài giây nhưng đánh mất niềm tin công chúng.
- Bài viết đặt ra yêu cầu chuyển đổi số báo chí phải là "cuộc đổi mới toàn diện về tư duy lãnh đạo, mô hình tòa soạn, văn hóa nghề nghiệp". Phó Giáo sư nhận thấy điểm nghẽn lớn nhất trong quá trình đó hiện nay ở đâu?
PGS.TS Hà Huy Phượng:Theo tôi, điểm nghẽn lớn nhất hiện nay không phải công nghệ mà là tư duy quản trị và nguồn nhân lực. Nhiều cơ quan báo chí đã đầu tư hệ thống công nghệ hiện đại, ứng dụng AI, dữ liệu lớn hay các nền tảng số, nhưng mô hình tổ chức và quy trình sản xuất tin tức vẫn vận hành theo cách truyền thống, dẫn tới tình trạng"số hóa công cụ nhưng chưa số hóa tư duy".
Bên cạnh đó, quá trình chuyển đổi số đang đặt ra yêu cầu về đội ngũ nhà báo đa kỹ năng, am hiểu nghiệp vụ báo chí, có năng lực khai thác dữ liệu, sử dụng công nghệ và tương tác với công chúng trên nhiều nền tảng. Đây là thách thức không nhỏ đối với nhiều cơ quan báo chí địa phương và các đơn vị có nguồn lực hạn chế.
Theo tôi, chuyển đổi số chỉ thành công khi người lãnh đạo tòa soạn coi đó là chiến lược phát triển lâu dài, gắn với đổi mới mô hình quản trị, văn hóa làm việc và cơ chế đánh giá hiệu quả hoạt động chứ không chỉ là đầu tư thiết bị hay phần mềm.
Luật Báo chí sẽ tạo ra khuôn khổ pháp lý rõ ràng
- Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đề cập, cần hình thành "năng lực kiểm chứng thông tin ở quy mô quốc gia", kết nối cơ quan báo chí chủ lực, chuyên gia công nghệ và cơ sở đào tạo. Học viện đóng vai trò cụ thể gì trong mạng lưới đó và Phó Giáo sư kỳ vọng gì ở Luật Báo chí mới sắp được thực thi?
PGS.TS Hà Huy Phượng:Là cơ sở đào tạo và nghiên cứu hàng đầu về báo chí, truyền thông của đất nước, theo tôi, Học viện Báo chí và Tuyên truyền có thể đảm nhận ba vai trò quan trọng.
Thứ nhất,đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao về kiểm chứng thông tin, báo chí dữ liệu, trí tuệ nhân tạo và an toàn truyền thông số cho hệ thống báo chí quốc gia.
Thứ hai,xây dựng các trung tâm nghiên cứu, phòng thí nghiệm truyền thông số và mạng lưới chuyên gia, hỗ trợ các cơ quan báo chí trong việc phát hiện, phân tích và xử lý tin giả, thông tin sai lệch trên không gian mạng.
Thứ ba,tham gia tư vấn chính sách, tổng kết thực tiễn và cung cấp luận cứ khoa học cho quá trình hoàn thiện thể chế báo chí trong thời đại số.
Đối với Luật Báo chí số 126/2025/QH15 có hiệu lực thực thi từ 1/7/2026 tới đây, tôi kỳ vọng luật sẽ tạo ra khuôn khổ pháp lý rõ ràng cho hoạt động báo chí trên môi trường số, thúc đẩy chuyển đổi số đồng bộ trong toàn ngành; quy định cụ thể hơn về trách nhiệm của các nền tảng số, cơ chế phối hợp kiểm chứng thông tin, bảo vệ bản quyền báo chí và ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong hoạt động báo chí. Tôi cho rằng, đây cũng là nền tảng quan trọng để Báo chí Cách mạng Việt Nam giữ vững bản chất chính trị, tính nhân văn, nâng cao năng lực cạnh tranh và dẫn dắt thông tin trong kỷ nguyên số.
Trân trọng cảm ơn Phó Giáo sư!
PGS.TS Hà Huy Phượng, Thường vụ Đảng ủy, Trưởng ban Tổ chức cán bộ Học viện Báo chí và Tuyên truyền, Ủy viên Hội đồng Biên tập Tạp chí Lý luận chính trị và Truyền thông, Giảng viên cao cấp tại học viện. Ông nguyên là Phó Trưởng khoa Báo chí, Trưởng khoa Xuất bản. Với kinh nghiệm gần 40 năm làm báo và nghiên cứu, đào tạo báo chí - truyền thông, PGS.TS Hà Huy Phượng thường xuyên tham vấn chuyên môn và giữ các chuyên mục cũng như sáng tạo tác phẩm báo chí cho nhiều cơ quan báo chí ở Trung ương và địa phương. Ông đoạt nhiều giải thưởng báo chí cấp quốc gia, ngành và được tặng thưởng nhiều huân chương, bằng khen, kỷ niệm chương vì có nhiều thành tích đóng góp cho sự phát triển giáo dục, báo chí - truyền thông của đất nước.
