Dấu ấn chuyển động thể chế
Sáng 2/6, tại Hà Nội, Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) tổ chức hội thảo công bố báo cáo “Dòng chảy pháp luật kinh doanh 2025”. Đây là năm thứ 9 liên tiếp VCCI công bố ấn phẩm nghiên cứu thường niên này, nhằm phản ánh các chuyển động nổi bật của hệ thống pháp luật kinh doanh và môi trường đầu tư tại Việt Nam dưới góc nhìn của cộng đồng doanh nghiệp.
Trình bày báo cáo, ông Đậu Anh Tuấn - Phó Tổng thư ký VCCI cho biết, năm 2025 ghi dấu một giai đoạn chuyển động mạnh mẽ của nền kinh tế và hệ thống thể chế Việt Nam. Trong đó, điển hình là sự ra đời của "bộ tứ nghị quyết chiến lược" do Bộ Chính trị ban hành, gồm: Nghị quyết 57 về khoa học - công nghệ và đổi mới sáng tạo; Nghị quyết 59 về hội nhập quốc tế; Nghị quyết 66 về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật; và Nghị quyết 68 về phát triển kinh tế tư nhân.
Theo đánh giá của đại diện VCCI, các nghị quyết này đã tạo ra chuyển biến rõ nét trong tư duy phát triển: từ "quản lý" sang "kiến tạo", từ tư duy kiểm soát sang thúc đẩy đổi mới sáng tạo và khơi thông nguồn lực.
Đặc biệt, Nghị quyết 206/2025/QH15 của Quốc hội về cơ chế đặc biệt xử lý khó khăn, vướng mắc do quy định của pháp luật được xem là một dấu mốc quan trọng trong hoạt động lập pháp và điều hành. Lần đầu tiên, Chính phủ được trao cơ chế để ban hành các nghị quyết có nội dung khác với quy định của luật hiện hành, nhằm xử lý ngay các điểm nghẽn cấp bách.
Theo đó, chỉ trong chưa đầy 8 tháng, Chính phủ đã ban hành liên tiếp 15 nghị quyết theo cơ chế này, bao phủ nhiều lĩnh vực trọng yếu như: quy hoạch, đất đai, khoáng sản, đầu tư, thực phẩm, thủ tục hành chính, đấu giá đất và nhà ở xã hội. Trong đó, Nghị quyết 66.7/2025/NQ-CP của Chính phủ quy định cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính dựa trên dữ liệu được đánh giá là một trong những đợt cải cách thủ tục hành chính quy mô lớn nhất từ trước tới nay, với hơn 760 thủ tục được đơn giản hóa thành phần hồ sơ trên nguyên tắc "không yêu cầu người dân, doanh nghiệp cung cấp lại thông tin mà Nhà nước đã có".
Một điểm nhấn quan trọng báo cáo là sự bứt phá trong hoạt động xây dựng pháp luật. Chỉ trong năm 2025, Quốc hội đã thông qua 89 đạo luật. Theo đánh giá của ông Đậu Anh Tuấn - Phó Tổng thư ký VCCI, đây là mức cao nhất trong lịch sử lập pháp gần đây, gấp gần 3 lần năm 2024 và gấp hơn 5 lần mức trung bình giai đoạn trước.
“Tính gộp giai đoạn 2024 và 2025, tổng cộng đã có 120 đạo luật được ban hành, vượt tổng số luật của cả 8 năm trước đó cộng lại”- ông Đậu Anh Tuấn thông tin và cho rằng: Tốc độ soạn thảo cũng được rút ngắn đáng kể, khảo sát 33 đạo luật liên quan trực tiếp đến hoạt động sản xuất kinh doanh cho thấy, thời gian soạn thảo trung bình chỉ còn khoảng 221 ngày, riêng nhiều luật khởi động trong năm 2025 chỉ mất hơn 4 tháng, thậm chí có dự án luật được hoàn thiện trong chưa đầy 2 tháng.
Chuyển biến tích cực trong cải cách hành chính
Phát biểu tại hội thảo, ông Hồ Sỹ Hùng - Chủ tịch VCCI đánh giá: Năm 2025, Việt Nam duy trì được đà tăng trưởng tích cực, với mức tăng trưởng GDP đạt trên 8%, thuộc nhóm dẫn đầu khu vực. Cộng đồng doanh nghiệp đã chứng kiến một làn sóng phát triển rất đáng khích lệ: gần 200 nghìn doanh nghiệp đăng ký thành lập mới, hơn 100 nghìn doanh nghiệp quay trở lại hoạt động, đưa tổng số doanh nghiệp gia nhập và tái gia nhập thị trường lên gần 300 nghìn, tăng trên 27% so với năm trước.
“Đằng sau những kết quả đó không chỉ là nỗ lực của Chính phủ, của cộng đồng doanh nghiệp, mà còn là những chuyển động rất mạnh mẽ về tư duy phát triển và tư duy thể chế”- ông Hồ Sỹ Hùng thông tin.
Số liệu của VCCI cũng cho thấy, các nỗ lực cải cách của Chính phủ đã mang lại kết quả định lượng rõ rệt khi có tới 3.085 quy định kinh doanh được cắt giảm, đơn giản hóa, giúp tiết kiệm hơn 29.300 ngày giải quyết thủ tục. Cộng đồng doanh nghiệp đánh giá rất tích cực về sự chuyển dịch sang môi trường điện tử: 89,69% doanh nghiệp nhận định thủ tục trực tuyến dễ dàng thực hiện; 89,34% ghi nhận tiết kiệm thời gian và 91,18% khẳng định tiết kiệm chi phí so với cách làm truyền thống.
Tính liên thông giữa các cơ quan cũng có bước tiến lớn khi hơn 80% doanh nghiệp cho biết không cần đi lại nhiều lần hay liên hệ nhiều cơ quan khác nhau để giải quyết cùng một thủ tục.
Bên cạnh những con số tích cực, báo cáo Dòng chảy pháp luật kinh doanh 2025 chỉ rõ môi trường kinh doanh vẫn còn những điểm nghẽn, vẫn còn 38,18% doanh nghiệp cho biết phải trả chi phí không chính thức khi làm thủ tục cấp phép, và 24,04% doanh nghiệp phải hủy bỏ hoặc trì hoãn kế hoạch kinh doanh trong năm 2025 do gặp vướng mắc về thủ tục giấy phép, cho thấy tính minh bạch ở khâu thực thi cơ sở là nhóm vấn đề cần ưu tiên xử lý trong giai đoạn tới.
Báo cáo đưa ra bức tranh về việc tháo gỡ các điểm nghẽn pháp lý trong hoạt động đầu tư kinh doanh từ kết quả rà soát hơn 2.088 phản ánh, kiến nghị của doanh nghiệp trên phạm vi toàn quốc mà các bộ, ngành và địa phương đã tiếp nhận. Trong đó, khoảng 38% (tương đương 787 phản ánh) được công nhận là vướng mắc thực sự cần xử lý, các phản ánh còn lại được trả lời, giải thích minh bạch trên cổng thông tin điện tử.
Từ những nội dung trên, VCCI đã chỉ ra một số dư địa để cải cách pháp luật kinh doanh đi vào chiều sâu trong thời gian tới, bao gồm: Tiếp tục giảm nghĩa vụ tuân thủ thay vì chỉ điều chỉnh hình thức; Hoàn thiện liên thông dữ liệu giữa các ngành để doanh nghiệp không phải nộp song song bản giấy và bản điện tử; Nâng cấp hạ tầng để hạn chế sự cố hệ thống; và chuẩn hóa hành vi thực thi của cán bộ cơ sở.
Điểm mới đáng chú ý của Báo cáo Dòng chảy Pháp luật kinh doanh 2025 là lần đầu tiên đề cập đến vấn đề "kinh tế tầm thấp", một xu hướng phát triển đang được nhiều quốc gia quan tâm trong bối cảnh công nghệ số, logistics thông minh và các mô hình kinh doanh mới phát triển nhanh chóng. Báo cáo nhận định, đây có thể trở thành một không gian tăng trưởng mới đầy tiềm năng của nền kinh tế Việt Nam.
