Những “điểm nghẽn” cũ trong bối cảnh mới

Doanh nghiệp nhỏ và vừa (SME) đang chiếm tới 97% tổng số doanh nghiệp đang hoạt động tại Việt Nam, tạo ra hàng triệu việc làm và đóng góp đáng kể cho tăng trưởng kinh tế. Tuy nhiên, trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng khốc liệt và quá trình chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ, khu vực doanh nghiệp này vẫn đối mặt với nhiều rào cản cố hữu, đặc biệt là khả năng tiếp cận vốn, quản trị tài chính và khai thác dữ liệu kinh doanh.

Chia sẻ tại tọa đàm “Chạm thịnh vượng” do ngân hàng VPBank tổ chức mới đây, ông Lê Hoài Ân - Chuyên gia tài chính, Founder IFSS cho rằng, phần lớn SME Việt Nam vẫn vận hành dựa nhiều vào kinh nghiệm của chủ doanh nghiệp, trong khi hệ thống quản trị tài chính chưa được chuẩn hóa.

Không ít doanh nghiệp nhỏ hiện nay không có bộ phận tài chính chuyên trách khiến việc theo dõi dòng tiền, đối soát giao dịch hay quản lý doanh thu vẫn thực hiện thủ công. Các phương thức thanh toán cũng còn rời rạc: từ giao hàng thu tiền (COD), chuyển khoản thủ công cho tới sử dụng máy POS riêng lẻ.

Theo ông Hân, cách vận hành này không chỉ khiến doanh nghiệp tốn thời gian mà còn làm thiếu dữ liệu tài chính minh bạch, yếu tố ngày càng quan trọng trong hoạt động kinh doanh hiện đại. Hệ quả là khi doanh nghiệp cần mở rộng sản xuất hoặc đầu tư thị trường mới, việc tiếp cận nguồn vốn trở nên khó khăn.

Không dừng lại ở đó, bài toán lớn hơn với các doanh nghiệp SME là tiếp cận vốn. Khi thiếu dữ liệu giao dịch minh bạch, ngân hàng khó đánh giá chính xác năng lực tài chính, buộc doanh nghiệp phải phụ thuộc vào tài sản đảm bảo hoặc chấp nhận hạn mức tín dụng thấp. Nhiều chủ doanh nghiệp thừa nhận: họ có thể bán nhiều hơn, mở rộng nhanh hơn, nhưng không dám vì “quản trị không theo kịp” và “vốn không đủ linh hoạt”.

Về vấn đề này, thông tin tới phóng viên Báo Công Thương, ông Phạm Văn Tấn - Giám đốc Công ty cổ phần Đầu tư và Phát triển TAVINA cũng chia sẻ, để tiếp cận được nguồn vốn từ ngân hàng là điều không dễ. Doanh nghiệp, nhất là doanh nghiệp nhỏ và vừa phải đảm bảo đủ các tiêu chí, điều kiện, tiêu chuẩn theo các gói ưu đãi từ ngân hàng.

“Các ngân hàng rất thận trọng trong việc xét duyệt khoản vay, tập trung tìm kiếm những doanh nghiệp có tiềm lực tốt, khả năng hấp thụ vốn cao và quản lý tài chính minh bạch. Nhiều ngân hàng quốc doanh áp dụng mức lãi suất cho vay thấp hơn so với thị trường nhưng lại rất kén chọn khách hàng hoặc ngân hàng chỉ cấp tín dụng ở mức an toàn...”, ông Phạm Văn Tấn chia sẻ.

Ngân hàng chuyển mình, đồng hành cùng SME

Để tháo gỡ rào cản cho cộng đồng doanh nghiệp, nhất là doanh nghiệp nhỏ và vừa, Đảng, Nhà nước, Chính phủ đã ban hành nhiều văn bản, chỉ đạo tạo động lực cho doanh nghiệp phát triển. Mới đây nhất, Nghị quyết 68 về phát triển kinh tế tư nhân đã và đang mở đường cho doanh nghiệp, nhất là doanh nghiệp nhỏ và vừa, tạo nhiều điều kiện thuận lợi hơn cho doanh nghiệp SME tiếp cận vốn, công nghệ và thị trường một cách công bằng hơn.

Ông Lê Hoài Ân cho rằng, Nghị quyết 68 đã tạo đột phá, mở đường cho doanh nghiệp SME tiếp cận nguồn vốn dễ dàng hơn, thuận tiện hơn. Thay vì phụ thuộc tuyệt đối vào tài sản đảm bảo, hệ thống ngân hàng ngày nay đã dựa nhiều hơn vào dữ liệu dòng tiền, lịch sử giao dịch và hiệu quả kinh doanh thực tế của doanh nghiệp để quyết định cho vay tín chấp.

Song song đó, lộ trình quản lý thuế, hóa đơn điện tử và minh bạch tài chính, đặc biệt với hộ kinh doanh, đang được siết chặt. Năm 2026 được xem là một dấu mốc quan trọng, khi yêu cầu về chuẩn hóa dữ liệu và quản trị tài chính sẽ trở thành “luật chơi” mới. Trong bối cảnh này, số hóa không còn là khoản đầu tư xa xỉ, mà là điều kiện cần để tồn tại và phát triển.

Chung tay đồng hành cùng SME, Ngân hàng VPBank đã xây dựng một hệ sinh thái giải pháp thanh toán và tài chính số theo hướng: dễ triển khai - an toàn - tối ưu dòng tiền.

Tại tọa đàm “Chạm thịnh vượng”, ông Nhữ Văn Thanh - Giám đốc Trung tâm Số hóa & Giải pháp thanh toán VPBankSME cho biết, VPBankSME cung cấp đa dạng công cụ thanh toán hiện đại như Smart POS, Tap to Phone, QR Payment đa tiêu chuẩn và cổng thanh toán trực tuyến, giúp doanh nghiệp chấp nhận thanh toán liền mạch trên mọi kênh - từ cửa hàng vật lý, online đến sàn thương mại điện tử trong nước và xuyên biên giới.

“Nghiên cứu thực tế cho thấy, doanh nghiệp sử dụng giải pháp thanh toán số của VPBank có thể tăng tỷ lệ chốt đơn từ 15 - 20% so với các phương thức truyền thống”, ông Nhữ Văn Thanh thông tin.

Về bảo mật, các nền tảng thanh toán của VPBank đạt chuẩn PCI DSS Level 1, kết hợp công nghệ Tokenization, đảm bảo thông tin thẻ và dữ liệu khách hàng được mã hóa và lưu trữ an toàn tại ngân hàng.

Đặc biệt, giải pháp Quick2Pay cho phép người mua chỉ cần một lần nhập thông tin, những lần thanh toán sau chỉ cần một cú click - vừa an toàn, vừa giảm tối đa rào cản trải nghiệm.

Không dừng lại ở thanh toán, VPBank hướng đến việc đóng gói các giải pháp số hóa toàn diện cho SME: từ quản trị dòng tiền, doanh thu, dữ liệu giao dịch đến hỗ trợ khai báo thuế.

Trên nền tảng dữ liệu đó, ngân hàng ứng dụng AI để phân tích hành vi kinh doanh, đưa ra khuyến nghị nhập hàng, tối ưu vận hành và đặc biệt là cấp trước hạn mức tín dụng phù hợp, giúp SME bổ sung vốn nhanh chóng, linh hoạt, không bị đứt gãy dòng tiền.

Tương tự, Ngân hàng Quốc tế (VIB) đã phát triển các gói tài khoản chuyên biệt cho hộ kinh doanh và doanh nghiệp nhỏ như iBusiness, sBusiness. Các giải pháp này tích hợp đầy đủ phương thức thanh toán từ chuyển khoản, QR đến thẻ, đáp ứng đồng thời yêu cầu pháp lý và nhu cầu vận hành thực tế tại điểm bán.

Lãnh đạo VIB cho rằng, việc sở hữu một tài khoản chuyên biệt cho hoạt động kinh doanh không chỉ giúp hộ kinh doanh tuân thủ Thông tư 25/2025, mà còn tạo nền tảng dữ liệu tài chính minh bạch - yếu tố ngày càng quan trọng khi tiếp cận vốn hoặc làm việc với cơ quan thuế.

Trong một thị trường cạnh tranh ngày càng khốc liệt, doanh nghiệp SME không thể tăng trưởng bằng cách làm nhiều hơn, mà cần làm thông minh hơn. Chuẩn hóa thanh toán, khai thác dữ liệu và lựa chọn đối tác ngân hàng đồng hành dài hạn chính là bước đi chiến lược để SME không chỉ “chạy kịp”, mà còn bứt phá trong kỷ nguyên số.

Tuy nhiên, các chuyên gia cho rằng dù chính sách và hệ thống tài chính đang ngày càng hỗ trợ doanh nghiệp, nhưng bản thân SME vẫn phải chủ động nâng cao năng lực quản trị.

Trước hết, doanh nghiệp cần chuẩn hóa hệ thống kế toán và báo cáo tài chính, đảm bảo tính minh bạch trong hoạt động kinh doanh. Việc xây dựng báo cáo tài chính có kiểm toán độc lập cũng là cách để tạo niềm tin với ngân hàng và đối tác. Bên cạnh đó, doanh nghiệp cần xây dựng kế hoạch kinh doanh và phương án sử dụng vốn rõ ràng, giúp tăng khả năng thuyết phục khi tiếp cận các gói tín dụng.

Ở góc độ ngân hàng, các chuyên gia cũng khuyến nghị cần mở rộng các mô hình cho vay linh hoạt hơn, chẳng hạn như tín dụng dựa trên dòng tiền, cho vay theo hợp đồng đầu ra hoặc tài sản hình thành từ vốn vay. Cùng với đó là việc đẩy mạnh ứng dụng công nghệ để đánh giá năng lực doanh nghiệp dựa trên dữ liệu giao dịch thực tế.