Áp lực giảm năng lượng hóa thạch và yêu cầu dịch chuyển tất yếu
Hội nghị Trung ương 2 khóa XIV định hướng chuyển đổi xanh là trục chính của mô hình tăng trưởng kinh tế trong giai đoạn mới, góp phần quan trọng để đạt mục tiêu tăng trưởng 2 con số.
Để đạt được mục tiêu đầy khát vọng là tăng trưởng kinh tế hai con số ngay từ đầu nhiệm kỳ, việc chuyển dịch năng lượng trở thành một bài toán cấp bách và mang tính chiến lược.
Nhìn từ thực tiễn cung cầu năng lượng tại các trung tâm kinh tế động lực như TP. Đà Nẵng, áp lực dịch chuyển, giảm phụ thuộc vào nguồn năng lượng hóa thạch đang hiển hiện rõ ràng hơn bao giờ hết.
Theo số liệu phân tích, nhu cầu tiêu thụ năng lượng tại các đô thị lớn đang tăng trưởng với tốc độ rất nhanh, đặc biệt trong công nghiệp xây dựng.
Tại Đà Nẵng, nếu tính chung tất cả các dạng năng lượng (bao gồm cả than và dầu khí), riêng ngành công nghiệp xây dựng đã chiếm tới 47%. Do đó, đây là nhóm lĩnh vực trọng điểm cần phải chuyển dịch năng lượng theo hướng chuyển đổi xanh.
Về nguồn cung năng lượng, cấu trúc nguồn cung hiện tại vẫn phụ thuộc chủ yếu vào điện lưới quốc gia và năng lượng hóa thạch, năng lượng tái tạo chỉ chiếm tỷ lệ rất nhỏ.
Nhìn nhận về thực trạng này, ông Nguyễn Thành Chung, chuyên gia từ WWF (Tổ chức Quốc tế về Bảo tồn Thiên nhiên) cho rằng, đây là bài toán đòi hỏi sự thay đổi gốc rễ. Theo ông Chung, sự phụ thuộc vào năng lượng hóa thạch không chỉ tạo áp lực nặng nề trong đảm bảo an ninh năng lượng mà còn là “rào cản” lớn cho doanh nghiệp trước các quy định thương mại quốc tế như thuế carbon, hay Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM). Giảm sử dụng năng lượng hóa thạch không còn là câu chuyện khuyến khích, mà là tấm vé bắt buộc để doanh nghiệp giữ vững sức cạnh tranh bền vững trên thị trường toàn cầu.
Ông Nguyễn Thành Chung, Chuyên gia WWF cho rằng: Điện hóa sẽ giúp doanh nghiệp tiết giảm chi phí và thúc đẩy chuyển đổi xanh
Xu hướng điện hóa và các giải pháp tối ưu cho sản xuất xanh
Để giải quyết bài toán giảm phát thải và tiết kiệm năng lượng mà vẫn đảm bảo hiệu quả kinh tế, xu hướng điện hóa nổi lên như một giải pháp đột phá và tối ưu hàng đầu trong giai đoạn hiện nay. Điện hóa được hiểu là quy trình dịch chuyển từ việc đốt nhiên liệu hóa thạch hoặc sinh khối để sản xuất hơi, nước nóng sang sử dụng hoàn toàn các thiết bị chạy bằng điện.
Theo đánh giá từ chuyên gia WWF Nguyễn Thành Chung, xu hướng này mang lại những lợi ích vượt trội so với công nghệ truyền thống nhờ ba trụ cột cốt lõi. Thứ nhất, các thiết bị điện hóa như lò hơi điện hay bơm nhiệt triệt tiêu hoàn toàn quá trình đốt cháy tại chỗ, nhờ đó loại bỏ tận gốc các nguồn khí thải gây ô nhiễm môi trường. Thứ hai là hiệu suất năng lượng ấn tượng. Nếu lò hơi truyền thống chỉ đạt hiệu suất 70 - 85% và chịu tổn thất lớn, thì lò hơi điện đạt mức 90 - 95%. Đặc biệt, công nghệ bơm nhiệt có hệ số chuyển đổi điện - nhiệt từ 3 đến 5 lần, giúp tối ưu hóa chi phí sản xuất một cách tối đa. Lợi ích thứ ba chính là khả năng tuần hoàn, thu hồi triệt để nguồn nhiệt dư thừa để tái sử dụng trong dây chuyền.
Đánh giá về tính khả thi, ông Nguyễn Thành Chung khẳng định công nghệ điện hóa hiện đã được nội địa hóa vững chắc tại Việt Nam với mạng lưới nhà cung cấp đủ năng lực vận hành, bảo trì. Công nghệ điện hóa có dải nhiệt hoàn toàn phù hợp cho các công đoạn sấy, tiệt trùng của các ngành công nghiệp trọng điểm. Hơn nữa, nhờ hiệu quả rõ rệt, các dự án điện hóa rất dễ dàng tiếp cận các nguồn vốn tài chính xanh quốc tế, đi kèm sự hỗ trợ kỹ thuật từ các tổ chức như WWF hay UNIDO.
Doanh nghiệp hiện nay có thể linh hoạt triển khai điện hóa thông qua 5 mô hình. Gồm, lò hơi điện tập trung: Thay thế lò hơi cũ bằng hệ thống điện công suất cao, giữ nguyên đường ống dẫn hơi sẵn có; bơm nhiệt tập trung phục vụ nhu cầu nước nóng quy mô lớn, kết hợp đấu nối hệ thống điều hòa để tiết giảm điện năng; lắp đặt phân tán, bố trí lò hơi điện hoặc bơm nhiệt mini trực tiếp tại các hộ tiêu thụ, giảm tối đa tổn thất nhiệt trên đường ống của các nhà xưởng diện tích lớn; tích hợp nhiệt mặt trời đun nước nóng bằng năng lượng mặt trời đến 60 độ C, sau đó dùng bơm nhiệt nâng lên mức nhiệt độ công nghiệp mong muốn; hoặc, hệ thống lưu trữ nhiệt, vận hành thiết bị điện hóa vào giờ thấp điểm để tích nhiệt, sau đó giải phóng và sử dụng vào giờ cao điểm nhằm tối ưu hóa chi phí tiền điện.
Chuyển đổi sang sử dụng công nghệ điện ở các công đoạn lò hơi, bơm nhiệt, kết hợp mở rộng nguồn điện mặt trời mái nhà sẽ giải bài toán: Giảm phát thải, tiết kiệm năng lượng và chuyển dịch năng lượng theo hướng xanh
Theo chuyên gia Nguyễn Thành Chung, để bệ đỡ điện hóa vận hành hoàn hảo, việc kết hợp tận dụng nguồn năng lượng tái tạo tại chỗ như điện mặt trời mái nhà là cực kỳ cần thiết, để giảm áp lực cho hệ thống điện quốc gia. Với tiềm năng bức xạ tốt và ổn định (khoảng 2.100 giờ nắng/năm tại khu vực miền Trung), một dự án đầu tư 1 MWp điện mặt trời mái nhà trong khu công nghiệp có tổng chi phí khoảng 12 tỷ đồng sẽ mang lại sản lượng 1,45 triệu kWh/năm. Bài toán này cho thấy hệ số hoàn vốn nội tại đạt 18 - 22% và thu hồi vốn chỉ sau hơn 5 năm, giúp giảm giá thành điện quy dẫn xuống mức rất thấp.
Có thể khẳng định, chuyển dịch năng lượng là xu hướng tất yếu toàn cầu và là bệ phóng đưa nền kinh tế Việt Nam cất cánh bền vững. Việc thúc đẩy điện hóa và mở rộng quy mô năng lượng tái tạo không chỉ giúp các doanh nghiệp tiết giảm chi phí sản xuất, mà còn trực tiếp giảm tốc độ tăng trưởng tiêu thụ năng lượng hóa thạch trong tương lai.
Thúc đẩy điện hóa cũng sẽ góp phần thực hiện hiệu quả Chỉ thị số 09/CT-TTg của Thủ tướng Chính phủ về việc tăng cường tiết kiệm năng lượng, thúc đẩy chuyển dịch năng lượng và phát triển phương tiện giao thông điện. Đồng thời, hiện thực hóa đúng định hướng chiến lược mà Hội nghị Trung ương 2 khóa XIV đã đặt ra: Thúc đẩy chuyển đổi xanh mạnh mẽ, góp phần thực hiện mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số và vững vàng tiến tới mục tiêu Net Zero vào năm 2050.
Chuyển dịch năng lượng là yêu cầu cấp bách giúp giảm phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch và nâng cao sức cạnh tranh cho doanh nghiệp. Trong đó, xu hướng điện hóa (lò hơi điện, bơm nhiệt) kết hợp điện mặt trời mái nhà là giải pháp tối ưu nhờ hiệu suất cao, giảm phát thải và khả năng tiếp cận vốn xanh. Đây là bệ phóng giúp Việt Nam thúc đẩy chuyển đổi xanh, đạt mục tiêu tăng trưởng kinh tế và hướng tới Net Zero 2050.
