Tham dự hội nghị có lãnh đạo Cục Địa chất và Khoáng sản Việt Nam (Bộ Công Thương), đại diện Sở Công Thương các tỉnh Lào Cai, Lai Châu, Sơn La, lãnh đạo các địa phương cùng đại diện các cơ quan, đơn vị, doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực địa chất và khoáng sản.
Phát biểu khai mạc, ông Trần Mỹ Dũng, Phó Cục trưởng Cục Địa chất và Khoáng sản Việt Nam nhấn mạnh, việc hoàn thiện hệ thống pháp luật về địa chất và khoáng sản có ý nghĩa quan trọng trong việc nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước, khai thác và sử dụng hợp lý nguồn tài nguyên phục vụ phát triển kinh tế - xã hội.
Theo ông Trần Mỹ Dũng, Nghị quyết số 10 của Bộ Chính trị về định hướng chiến lược địa chất, khoáng sản và công nghiệp khai khoáng đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 đã xác định, một trong những nhiệm vụ trọng tâm là đẩy mạnh phân cấp, phân quyền cho địa phương, gắn với tăng cường thanh tra, kiểm tra, giám sát nhằm ngăn ngừa thất thoát tài nguyên, phòng, chống tham nhũng và bảo vệ môi trường.
Luật Địa chất và Khoáng sản năm 2024, được sửa đổi, bổ sung năm 2025, cùng hệ thống văn bản hướng dẫn thi hành là bước cụ thể hóa các chủ trương, định hướng nêu trên. Quá trình xây dựng, hoàn thiện chính sách đã tiếp thu ý kiến của địa phương, doanh nghiệp, các tổ chức, cá nhân và chuyên gia trong lĩnh vực địa chất, khoáng sản, hướng tới tháo gỡ những bất cập phát sinh từ thực tiễn quản lý.
Để các quy định pháp luật đi vào thực tiễn, ông Trần Mỹ Dũng đề nghị các địa phương chủ động nghiên cứu, tổ chức thực hiện đầy đủ các quy định mới. Bên cạnh đó, các địa phương cần kịp thời tổng hợp những khó khăn, vướng mắc gửi Cục Địa chất và Khoáng sản Việt Nam để được hướng dẫn, tháo gỡ. Trong đó, cần tạo điều kiện thuận lợi cho công tác quản lý, cấp phép, khai thác khoáng sản, không để xảy ra tình trạng thiếu nguồn cung vật liệu phục vụ các công trình trọng điểm.
Những điểm địa phương cần nắm về Luật Địa chất và Khoáng sản
Tại hội nghị, bà Phạm Thị Thanh, Phó Trưởng phòng Pháp chế và Kiểm tra, Cục Địa chất và Khoáng sản Việt Nam tập trung làm rõ những thay đổi trong hệ thống pháp luật về địa chất và khoáng sản, đặc biệt là phân cấp thẩm quyền, giải quyết thủ tục hành chính và bảo đảm quyền lợi của doanh nghiệp trong giai đoạn chuyển giao chức năng quản lý nhà nước.
Theo bà Thanh, hệ thống pháp luật hiện hành được hình thành trên cơ sở Luật Địa chất và khoáng sản năm 2024, Luật sửa đổi, bổ sung năm 2025, các nghị định hướng dẫn cùng những nghị quyết của Chính phủ về phân cấp, phân quyền. Đáng chú ý, từ ngày 15/9/2026, chức năng quản lý nhà nước về địa chất và khoáng sản được chuyển giao sang Bộ Công Thương. Cùng với việc thay đổi cơ quan quản lý, yêu cầu đặt ra đối với địa phương là xác định đúng thẩm quyền, bảo đảm giải quyết thủ tục liên tục, không làm gián đoạn hoạt động của tổ chức, doanh nghiệp.
Về phân cấp, Chủ tịch UBND cấp tỉnh có thẩm quyền cấp phép đối với khoáng sản nhóm II, III và IV theo quy định. Từ ngày 1/7/2026, theo Nghị quyết số 66.19/2026/NQ-CP của Chính phủ, Chủ tịch UBND cấp tỉnh được phân quyền thực hiện thêm 9 nhóm thủ tục hành chính về địa chất và khoáng sản. Trong đó có các thủ tục liên quan đến cấp lại, gia hạn, điều chỉnh, trả lại giấy phép thăm dò; đóng cửa mỏ; thăm dò bổ sung, nâng cấp trữ lượng và đánh giá ảnh hưởng của dự án đến khoáng sản dự trữ.
Đối với cấp xã, báo cáo viên nhấn mạnh trách nhiệm bảo vệ khoáng sản chưa khai thác trên địa bàn; thực hiện nhiệm vụ xác nhận đăng ký thu hồi khoáng sản trong những trường hợp thuộc thẩm quyền; quản lý các bãi chứa khoáng sản theo quy định. Việc phân định trách nhiệm giữa các cấp có ý nghĩa quan trọng trong quản lý tài nguyên, nhất là khi phát sinh hoạt động thu hồi khoáng sản trong quá trình cải tạo đất, xây dựng công trình.
Liên quan đến nguồn vật liệu xây dựng, bà Thanh đề cập cơ chế đặc thù áp dụng đối với một số dự án đầu tư công, dự án đối tác công tư và công trình cấp bách đáp ứng điều kiện luật định. Cơ chế này cho phép rút gọn một số thủ tục nhằm tạo thuận lợi trong khai thác, cung ứng vật liệu phục vụ thi công. Tuy nhiên, khoáng sản khai thác theo cơ chế phục vụ công trình phải được sử dụng đúng mục đích, không được đưa ra kinh doanh thương mại trái quy định.
Một nội dung quan trọng khác là xử lý giấy phép và hồ sơ khi chuyển giao chức năng quản lý. Theo bà Thanh, giấy phép còn thời hạn tiếp tục có giá trị pháp lý. Hồ sơ đang giải quyết được chuyển tiếp, doanh nghiệp không phải thực hiện lại thủ tục chỉ vì thay đổi cơ quan quản lý. “Giấy phép còn giá trị, hồ sơ không phải nộp lại và thời hạn giải quyết không bị tính lại từ đầu”, bà Thanh nhấn mạnh.
Đặc biệt, đối với giấy phép khai thác khoáng sản cấp trước ngày 1/1/2026 có nội dung chưa phù hợp khoản 2 Điều 56 Luật Địa chất và khoáng sản, doanh nghiệp phải thực hiện thủ tục cấp đổi trong thời hạn 36 tháng kể từ ngày 1/1/2026. Bà Thanh lưu ý, doanh nghiệp cần chủ động kiểm tra giấy phép đã được cấp, hoàn thiện hồ sơ đúng thời hạn, tránh tình trạng phải tạm dừng hoạt động khai thác do chưa thực hiện đầy đủ quy định về cấp đổi.
Đổi mới tư duy quản lý, hoàn thiện chính sách về địa chất và khoáng sản
Cũng tại hội nghị, ông Nguyễn Xuân Quang, Phó Trưởng phòng Pháp chế và Kiểm tra, Cục Địa chất và Khoáng sản Việt Nam trình bày dự thảo báo cáo đề xuất chính sách sửa đổi Luật Địa chất và Khoáng sản.
Theo ông Nguyễn Xuân Quang, dự thảo báo cáo tập trung vào ba nhóm chính sách lớn. Trước hết là hoàn thiện thể chế quản lý nhà nước theo hướng thống nhất, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền cho địa phương.
Nhóm chính sách thứ hai hướng tới đổi mới cơ chế điều tra địa chất và phương thức quản lý hoạt động khoáng sản. Trong đó, đáng chú ý là nghiên cứu bãi bỏ thủ tục cấp giấy phép thăm dò khoáng sản, chuyển mạnh sang quản lý, giám sát trên cơ sở kết quả thực tế. Cùng với đó, tăng cường ứng dụng công nghệ, dữ liệu trong kiểm soát sản lượng khai thác, đồng thời xác định rõ trách nhiệm của doanh nghiệp đối với kết quả thăm dò và hiệu quả đầu tư.
Một đề xuất khác là cấp phép khai thác theo không gian ba chiều (3D), cho phép doanh nghiệp thu hồi cả khoáng sản đi kèm trong khu vực và độ sâu được cấp phép, thay vì phải xin phép riêng cho từng loại. Cụ thể, trong phạm vi không gian được cấp phép, doanh nghiệp có thể chủ động đầu tư công nghệ để thu hồi khoáng sản đi kèm, góp phần sử dụng tiết kiệm, hiệu quả nguồn tài nguyên, hạn chế những thủ tục phát sinh trong quá trình khai thác.
Đối với nhóm chính sách thứ ba, ông Nguyễn Xuân Quang cho biết, dự thảo hướng tới phát triển công nghiệp khai khoáng gắn với chế biến sâu, sản xuất công nghiệp và tái chế, nhằm nâng cao giá trị tài nguyên khoáng sản. Trong đó, tài nguyên khoáng sản phải gắn với nhu cầu phát triển các ngành công nghiệp chế tạo, công nghiệp công nghệ cao, qua đó nâng cao giá trị gia tăng và hiệu quả sử dụng tài nguyên.
Trong khuôn khổ hội nghị, các đại biểu đã trao đổi, thảo luận và được giải đáp những khó khăn, vướng mắc trong quá trình thực hiện pháp luật về địa chất và khoáng sản, tập trung vào công tác cấp phép khai thác khoáng sản và các thủ tục hành chính theo quy định mới.
