Một trong những yêu cầu đặt ra tại Hội nghị toàn quốc sơ kết 1 năm 6 tháng triển khai thực hiện Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia (Nghị quyết 57) diễn ra mới đây, là phải chuyển mạnh sang tạo ra sản phẩm, kết quả và giá trị cụ thể, đóng góp trực tiếp vào mục tiêu tăng trưởng hai con số.
Trong lĩnh vực chứng khoán, việc sửa đổi Luật Chứng khoán 2019 đã thể chế hóa nhiều chủ trương của Nghị quyết quan trọng này.
Thử nghiệm có kiểm soát trong lĩnh vực chứng khoán
Khoản 3 Điều 6, Luật Chứng khoán 2019 quy định: “Nhà nước có chính sách đầu tư hiện đại hóa cơ sở hạ tầng, công nghệ thông tin cho hoạt động của thị trường chứng khoán, phát triển nguồn nhân lực cho ngành chứng khoán, tuyên truyền, phổ biến kiến thức về chứng khoán và thị trường chứng khoán”. Dự thảo Luật Sửa đổi, bổ sung Luật Chứng khoán sửa đổi điều này:“Nhà nước có chính sách đầu tư hiện đại hóa cơ sở hạ tầng, công nghệ thông tin cho hoạt động của thị trường chứng khoán; chính sách khuyến khích, đãi ngộ, phát triển và thu hút nguồn nhân lực cho ngành chứng khoán; tuyên truyền, phổ biến kiến thức về chứng khoán và thị trường chứng khoán”.
Ngày 2/7/2026, Sở Giao dịch Chứng khoán TP. Hồ Chí Minh đã có buổi làm việc với Đoàn khảo sát gồm đại diện của Ủy ban Kinh tế Tài chính Quốc hội, Bộ Tài chính và Ủy ban Chứng khoán nhà nước, phục vụ quá trình xây dựng dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Chứng khoán. Ảnh: SSC
Theo Bộ Tài chính, việc chỉnh sửa này hướng tới chính sách khuyến khích, đãi ngộ, phát triển và thu hút nguồn nhân lực cho ngành chứng khoán. Nghị quyết số 57-NQ/TW về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, Chiến lược phát triển thị trường chứng khoán (TTCK) đến năm 2030 được phê duyệt theo Quyết định số 1726/QĐ-TTg ngày 29/12/2023 đặt ra quan điểm, mục tiêu, giải pháp đòi hỏi cơ quan quản lý thường xuyên phải cập nhật, hiện đại hóa công nghệ thông tin trong quản lý, giám sát, xây dựng cơ sở dữ liệu theo kịp sự phát triển của thị trường, có nguồn nhân lực am hiểu công nghệ, có trình độ chuyên môn sâu về chuyển đổi số, đồng thời có khả năng bảo đảm an ninh, an toàn hệ thống, chống lại các nguy cơ, rủi ro an ninh phi truyền thống.
Mặt khác, Ủy ban Chứng khoán nhà nước (UBCKNN) được giao nhiều nhiệm vụ mới về: quản lý thị trường tài sản mã hóa; tham gia quản lý giám sát thị trường trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ; xây dựng thị trường giao dịch carbon, thị trường giao dịch chứng khoán của doanh nghiệp đổi mới sáng tạo...đòi hỏi phải nâng cao chất lượng đội ngũ công chức UBCKNN để bảo đảm triển khai các nhiệm vụ được giao. Đồng thời, việc nâng hạng thị trường từ thị trường cận biên lên thị trường mới nổi thứ cấp cũng đặt ra yêu cầu năng lực, nguồn lực, nhân sự, cơ sở vật chất, công nghệ của UBCKNN phải đáp ứng yêu cầu, khả năng quản lý giám sát đối với TTCK tiệm cận thông lệ quốc tế, tương tự như các nước cùng nhóm thị trường. Vì vậy, cần thiết phải có chính sách khuyến khích, đãi ngộ, phát triển và thu hút nguồn nhân lực cho ngành chứng khoán.
Không chỉ bổ sung nội dung nâng cao chất lượng nhân sự nhằm đáp ứng nhiều nhiệm vụ mới liên quan công nghệ, dự thảo sửa đổi Luật cũng đề cập đến vấn đề rất mới là cơ chế thử nghiệm có kiểm soát.
Cụ thể, dự thảo Luật bổ sung“Điều 6a: Cơ chế thử nghiệm có kiểm soát trong lĩnh vực chứng khoán”. Theo dự thảo, cơ chế thử nghiệm có kiểm soát trong lĩnh vực chứng khoán là môi trường thử nghiệm cho việc ứng dụng công nghệ mới; triển khai sản phẩm, dịch vụ, mô hình kinh doanh mới trong lĩnh vực chứng khoán có giới hạn về phạm vi, đối tượng, không gian, thời gian thực hiện.
Tổ chức tham gia cơ chế thử nghiệm phải đáp ứng điều kiện, tiêu chí xét duyệt tham gia, được cấp giấy chứng nhận và chịu sự giám sát của cơ quan nhà nước có thẩm quyền theo quy định pháp luật. Các cơ quan, tổ chức, cá nhân tham gia cơ chế thử nghiệm có trách nhiệm tuân thủ đúng, đầy đủ nội dung của cơ chế thử nghiệm và quy định pháp luật; được miễn trừ trách nhiệm hành chính, kỷ luật và dân sự đối với Nhà nước nếu hoạt động thử nghiệm gây thiệt hại cho Nhà nước trong quá trình thử nghiệm do nguyên nhân khách quan và đã tuân thủ đúng quy định pháp luật về hoạt động thử nghiệm. Tổ chức, cá nhân đăng ký, tham gia cơ chế thử nghiệm tự chịu trách nhiệm về hoạt động thử nghiệm. Trường hợp gây thiệt hại cho tổ chức, cá nhân khác do lỗi của tổ chức được cấp giấy chứng nhận, tổ chức được cấp giấy chứng nhận phải bồi thường thiệt hại theo quy định của pháp luật.
Theo Bộ Tài chính, việc bổ sung quy định về cơ chế thử nghiệm có kiểm soát trong lĩnh vực chứng khoán xuất phát từ yêu cầu đặt ra tại Nghị quyết số 68-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế tư nhân, thực hiện mục tiêu, nhiệm vụ, giải pháp hoạt động khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số theo tinh thần Nghị quyết số 57-NQ/TW. Đồng thời, nhằm đáp ứng nhu cầu của doanh nghiệp, nhà đầu tư đối với các sản phẩm, dịch vụ, mô hình kinh doanh mới; phù hợp với xu hướng phát triển và sự thay đổi nhanh chóng của công nghệ thông tin, công nghệ tài chính trong lĩnh vực chứng khoán.
Tuy nhiên, đây là lĩnh vực mới, có tính đổi mới sáng tạo cao và chưa có đầy đủ cơ sở thực tiễn để xác định lộ trình triển khai cụ thể, ổn định trong dài hạn. Do đó, việc quy định theo hướng chỉ quy định các nguyên tắc chung tại Luật và giao Chính phủ quy định chi tiết sẽ bảo đảm tính linh hoạt trong công tác quản lý, điều hành. Từ đó, cơ quan quản lý nhà nước kịp thời theo dõi, đánh giá tác động trong quá trình triển khai cơ chế thử nghiệm có kiểm soát, bảo đảm phù hợp với thực tiễn thị trường và sự phát triển của công nghệ trong từng thời kỳ; tạo cơ sở để các hoạt động đổi mới sáng tạo trong lĩnh vực chứng khoán được triển khai trong phạm vi quản lý, giám sát của cơ quan nhà nước có thẩm quyền, hạn chế phát sinh khoảng trống pháp lý hoặc các hoạt động triển khai tự phát ngoài khuôn khổ quản lý hiện hành.
Trên nguyên tắc thận trọng và để có thời gian cho công tác triển khai, quy định này có hiệu lực sau 01 năm so với hiệu lực chung của Luật.
Tiếp thu nội dung mới về công nghệ
Theo Bộ Tài chính, cơ quan này đã gửi xin ý kiến, tham vấn, góp ý, phản biện xã hội đối với hồ sơ dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Chứng khoán đến 16 bộ, ngành; 34 UBND tỉnh, thành phố; 34 Đoàn đại biểu Quốc hội; Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam, người dân, doanh nghiệp. Đến ngày 26/6/2026, Bộ Tài chính đã nhận được góp ý của 28 UBND tỉnh, thành phố; 8 bộ, ngành; 28 Đoàn đại biểu Quốc hội; 13 thành viên thị trường chứng khoán; 1 hiệp hội.
Việc Bộ Tài chính tổ chức lấy ý kiến, tham vấn, phản biện xã hội đối với hồ sơ dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Chứng khoán đã thu nhận được ý kiến đóng góp bổ sung những vấn đề mới liên quan đến khoa học, công nghệ theo tinh thần Nghị quyết 57.
Đơn cử, Hiệp hội Kinh doanh chứng khoán Việt Nam (VASB) đề nghị bổ sung định nghĩa tại Điều 4 Dự thảo: Mô hình robot tư vấn đầu tư (Robo advisory) và mô hình trí tuệ nhân tạo (AI) tham gia đầu tư, tư vấn đầu tư. Theo VASB, hiện nay trên thế giới, mô hình AI, người máy tư vấn đầu tư đang phát triển khá nhanh và mạnh. Việt Nam cũng là một thị trường tiềm năng cho hoạt động này. Theo quan sát của VASB, dự thảo luật sửa đổi luật chưa đề cập rõ đến mô hình trên. Ngoài ra, cần quy định rõ ràng việc công ty quản lý quỹ được phép ứng dụng thuật toán/AI trong việc tư vấn danh mục và quản lý tài sản cho tệp khách hàng cá nhân. Phản hồi về đề nghị của VASB, Bộ Tài chính nghiên cứu, tiếp thu theo lộ trình trong quá trình xây dựng các văn bản hướng dẫn chi tiết.
Một số ý kiến khác cho rằng, cần nghiên cứu cơ sở pháp lý cho việc ứng dụng AI, dữ liệu lớn (Big Data), công nghệ chuỗi khối (Blockchain) và các công nghệ số mới trong quản lý, giám sát, vận hành TTCK nhằm nâng cao năng lực quản lý nhà nước, giảm thiểu rủi ro và tiệm cận thông lệ quốc tế. Về ý kiến này, Bộ Tài chính tiếp thu, cơ quan chủ trì soạn thảo đã rà soát các quy định của pháp luật có liên quan, cam kết quốc tế và hoàn thiện các tài liệu trong Hồ sơ dự án Luật, đảm bảo phù hợp, thống nhất, đồng bộ với hệ thống pháp luật, cam kết quốc tế liên quan đến lĩnh vực chứng khoán và TTCK.
Việc hoàn thiện pháp luật về chứng khoán trong đó có nhiều nội dung mới về khoa học, công nghệ, được cộng đồng nhà đầu tư kỳ vọng khơi thông dòng vốn trung, dài hạn vào nền kinh tế, mở ra cơ hội đầu tư mới, đặc biệt khi TTCK Việt Nam được nâng hạng từ cận biên lên mới nổi.
Theo cơ quan soạn thảo, cơ chế thử nghiệm có thể áp dụng đối với nhiều loại công nghệ, sản phẩm, dịch vụ và mô hình kinh doanh mới; tùy tính chất của từng cơ chế, đối tượng tham gia có thể bao gồm tổ chức kinh doanh chứng khoán hoặc tổ chức khác có năng lực công nghệ, tài chính, quản trị rủi ro và đáp ứng các điều kiện được phê duyệt. Việc quy định giới hạn ngay tại Luật có thể làm thu hẹp phạm vi thử nghiệm và không bao quát các mô hình đổi mới sáng tạo phát sinh trong thực tiễn. Chính phủ quy định cụ thể đối tượng, điều kiện và tiêu chí tham gia đối với từng cơ chế thử nghiệm.
