Người nông dân giữ cây vì vẫn còn nguồn thu
Tại phường Bắc Gia Nghĩa, một trong những khu vực có nhiều vườn bơ ở Lâm Đồng, mùa thu hoạch năm nay tiếp tục cho thấy sự thất thường của giá cả. Một hộ nông dân ở tổ dân phố 6 Đắk Ha, có vườn bơ hơn chục năm tuổi, cho biết đầu vụ gia đình bán được gần 1 tấn bơ 034 và bơ sáp địa phương với giá khoảng 40.000 đồng/kg. Tuy nhiên, chỉ vài ngày sau, giá giảm còn khoảng 20.000 đồng/kg.
Sự sụt giảm nhanh khiến nhiều nhà vườn tiếc nuối, nhất là khi chi phí chăm sóc, thu hái vẫn phải duy trì. Tuy vậy, với những hộ đã trồng bơ lâu năm, mức giá này vẫn được xem là còn khả năng tạo lợi nhuận. Theo tính toán của nhà vườn, khi vườn bơ đã bước vào giai đoạn kinh doanh ổn định, nếu giá bán đạt từ khoảng 12.000 đồng/kg trở lên, sau khi trừ chi phí phân bón, nước tưới, cắt cỏ và công chăm sóc, người trồng vẫn có lãi.
Điều này lý giải vì sao nhiều hộ không vội chặt bỏ cây bơ dù giá không còn “nóng” như trước. Có thời điểm, bơ từng lên tới 120.000 đồng/kg, nhưng từ năm 2020 đến nay, giá chưa quay lại mức cao này. Dù vậy, nhiều nông dân cho rằng cây bơ vẫn phù hợp với đất đai, khí hậu khu vực, không đòi hỏi mức đầu tư quá lớn nếu vườn đã ổn định.
Với hộ dân ở Đắk Ha, cây bơ đã gắn bó hơn chục năm nên gia đình chưa từng có ý định phá bỏ để trồng cây khác. Thay vào đó, hướng đi được lựa chọn là chăm sóc vườn theo quy trình VietGAP để nâng chất lượng trái, giữ khả năng cạnh tranh về giá so với các vườn sản xuất thông thường.
Từ góc nhìn của người nông dân, bài toán không chỉ là giá bơ hôm nay bao nhiêu, mà là cây bơ có còn giúp gia đình duy trì thu nhập lâu dài hay không. Khi chi phí sản xuất còn kiểm soát được, cây trồng phù hợp thổ nhưỡng và thị trường vẫn có nhu cầu, việc giữ vườn được xem là lựa chọn thận trọng hơn so với chuyển đổi vội vàng.
Muốn giữ giá, nông dân phải giữ chất lượng
Biến động giá bơ không chỉ tác động đến nhà vườn, mà còn ảnh hưởng đến khâu thu mua. Một thương lái có hơn 10 năm chuyên mua bơ cho biết hiện giá bơ chỉ còn khoảng 30 - 40% so với đầu vụ. Nguyên nhân một phần đến từ việc một số thị trường như Thái Lan, Campuchia hạn chế nhập hàng, khiến lượng tiêu thụ bị chậm lại.
Dù vậy, theo thương lái này, với mức giá khoảng 20.000 đồng/kg đối với bơ sáp ngon loại 1, nông dân vẫn có thể sống lâu dài với cây bơ. Vấn đề quan trọng nằm ở chất lượng trái. Người trồng phải chọn giống ngon, canh tác theo hướng sạch và thu hái đúng độ tuổi, không quá non cũng không quá già, để trái giữ được uy tín với người mua.
Thực tế này cho thấy nếu sản xuất theo phong trào, giống không đồng đều, thu hái non để chạy theo giá đầu vụ, chất lượng trái sẽ giảm, kéo theo uy tín của cả vùng trồng. Ngược lại, những vườn duy trì quy trình chăm sóc tốt, chọn giống phù hợp và kiểm soát chất lượng từ vườn có khả năng bán được giá cạnh tranh hơn.
Khu vực cao nguyên phía Tây của Lâm Đồng có điều kiện thuận lợi để phát triển cây bơ với nhiều giống khác nhau như bơ sáp địa phương, 034, booth, cuba, hass, red. Đây là lợi thế về thổ nhưỡng và khí hậu, nhưng cũng đặt ra yêu cầu phải tổ chức sản xuất bài bản hơn.
Theo kế hoạch của UBND tỉnh, diện tích bơ khu vực phía Tây chiếm khoảng 24% tổng diện tích cây ăn quả toàn khu vực. Diện tích bơ được quy hoạch cho phía Tây tỉnh khoảng 5.450 ha, cho thấy dư địa phát triển vẫn còn. Tuy nhiên, với người nông dân, mở rộng diện tích chỉ có ý nghĩa khi đi cùng giống tốt, kỹ thuật chăm sóc, tiêu chuẩn sản xuất và đầu ra ổn định.
