(Công Thương) - Gần 30 năm rong ruổi cùng những chuyến đi và trang viết, nhà báo Đỗ Doãn Hoàng cho rằng nghề báo trước hết là hành trình đi tìm những điều chưa ai nhìn thấy.
Gần ba thập kỷ gắn bó với nghề báo, nhà báo Đỗ Doãn Hoàng được biết đến qua nhiều tác phẩm phóng sự, điều tra và các bài viết về thiên nhiên, bảo tồn động vật hoang dã. Với anh, nghề báo không chỉ là hành trình tìm kiếm thông tin mà còn là hành trình khám phá thế giới và khám phá chính mình. Sau hàng nghìn chuyến đi, hàng trăm tác phẩm cùng nhiều giải thưởng lớn, điều còn lại trong con người ấy là sự say mê với cái mới, niềm tin vào giá trị của nghề và khát vọng không ngừng làm mới bản thân.
Trong cuộc trò chuyện với phóng viên Báo Công Thương nhân kỷ niệm 101 năm Ngày Báo chí cách mạng Việt Nam (21/6/1925 - 21/6/2026), nhà báo Đỗ Doãn Hoàng đã chia sẻ về hành trình nghề nghiệp, những quan niệm sống cũng như triết lý làm báo đã giúp ông giữ được ngọn lửa đam mê suốt nhiều năm qua.
Nhà báo Đỗ Doãn Hoàng
Không chấp nhận lặp lại chính mình
- Nhắc đến nhà báo Đỗ Doãn Hoàng, nhiều người sẽ nhớ ngay đến những phóng sự điều tra nổi tiếng, những chuyến đi xuyên rừng, xuống biển hay những loạt bài gây tiếng vang lớn. Vì sao anh lại lựa chọn một con đường vốn được xem là nhiều khó khăn và áp lực?
Nhà báo Đỗ Doãn Hoàng:Tôi nghĩ đó là một sự chuyển động khá tự nhiên trong hành trình nghề nghiệp của mình. Ngay từ khi còn trẻ, tôi đã luôn thích khám phá, thích thử thách giới hạn của bản thân, tôi rất sợ sự lặp lại. Giống như người leo núi luôn muốn chinh phục những đỉnh cao mới, tôi cũng luôn muốn mở rộng biên độ về sức chịu đựng, về trải nghiệm và cả về trí tuệ.
Nhà báo Đỗ Doãn Hoàng và một chuyến đi rừng khám phá thiên nhiên hoang dã để làm phóng sự
Điều tra không chỉ cần nhiệt huyết hay sự dấn thân. Nhiệt huyết có thể giúp một người bắt đầu nhưng để đi được đường dài còn cần sự từng trải, khả năng quan sát và một mức độ hiểu biết nhất định về xã hội. Người làm điều tra phải có đủ vốn sống để nhận ra những dấu hiệu bất thường, đủ trải nghiệm để kết nối những chi tiết rời rạc thành một bức tranh hoàn chỉnh, đủ bình tĩnh để nhìn nhận vấn đề từ nhiều góc độ khác nhau.
Tôi vẫn thường ví nghề báo như một hành trình leo núi. Khi đứng trên một đỉnh núi, người ta lại nhìn thấy những đỉnh núi khác ở phía xa. Mỗi chặng đường đi qua đều mở ra những câu hỏi mới, những trải nghiệm mới và cả những giới hạn mới cần chinh phục. Có lẽ chính cảm giác luôn còn điều để khám phá ấy đã giữ tôi ở lại với nghề suốt gần ba thập niên qua.
- Qua những chia sẻ của anh, tuổi nghề và trải nghiệm là những yếu tố quan trọng đối với một nhà báo điều tra?
Nhà báo Đỗ Doãn Hoàng:Tôi cho rằng tuổi tác chỉ là một yếu tố, điều quan trọng hơn là độ chín của trải nghiệm. Người xưa có câu “Cao đăng viễn chiếu”, nghĩa là ngọn đèn được đặt càng cao thì ánh sáng càng soi được xa. Với nghề báo cũng vậy, càng đi nhiều, tiếp xúc nhiều và chứng kiến nhiều, góc nhìn của người làm báo càng được mở rộng, khả năng nhận diện vấn đề cũng trở nên sâu sắc hơn.
Quá trình trưởng thành của một nhà báo thường diễn ra theo từng nấc thang. Ban đầu là tìm hiểu đời sống và ghi nhận các hiện tượng xã hội, tiếp đó là quan sát, nghiên cứu, tích lũy tri thức và vốn sống.
Sau gần 30 năm cầm bút, điều quý giá nhất tôi có được là sự tích lũy, từ vốn sống, kinh nghiệm nghề nghiệp đến cách nhìn nhận con người và cuộc sống. Mỗi chuyến đi, mỗi nhân vật, mỗi câu chuyện đều mang lại những bài học riêng. Chính những điều ấy giúp tôi thêm tin tưởng vào con đường mình đã lựa chọn và giữ được sự bình tĩnh trước những vấn đề của đời sống.
Một nghề cho chín còn hơn chín nghề
- Không chỉ là một nhà báo điều tra, Đỗ Doãn Hoàng còn nổi tiếng với tình yêu mãnh liệt với thiên nhiên. Dường như thiên nhiên là mạch nguồn xuyên suốt trong hành trình làm nghề của anh?
Nhà báo Đỗ Doãn Hoàng:Đúng vậy. Nếu nhìn lại hành trình gần 30 năm làm báo của tôi, có thể thấy phần lớn những tác phẩm để lại nhiều dấu ấn nhất đều gắn với thiên nhiên, động vật hoang dã và công tác bảo tồn.
Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính trao Giải A Giải Báo chí Quốc gia năm 2021 cho nhà báo Đỗ Doãn Hoàng.
Tôi luôn dành sự quan tâm đặc biệt cho những cánh rừng, các hệ sinh thái tự nhiên và đời sống của các loài hoang dã. Những chuyến đi không chỉ mang lại trải nghiệm mà còn giúp tôi tiếp cận những câu chuyện, những vấn đề của đời sống mà trong điều kiện thông thường rất khó có cơ hội quan sát và ghi nhận đầy đủ. Chính quá trình đó đã cung cấp cho tôi nguồn tư liệu quý giá để theo đuổi các đề tài chuyên sâu trong nhiều năm.
Tôi cho rằng mỗi người làm nghề đều cần lựa chọn cho mình một lĩnh vực đủ sâu để theo đuổi. Người xưa có câu "một nghề cho chín còn hơn chín nghề". Tôi lựa chọn tập trung thời gian, công sức và sự quan tâm của mình cho những vấn đề liên quan đến thiên nhiên và bảo tồn. Sự tập trung ấy giúp tôi có điều kiện đi sâu vào lĩnh vực mình theo đuổi, các hoạt động báo chí, nghiên cứu đến giảng dạy và viết sách.
Khi thực sự yêu một điều gì đó, người ta sẽ sẵn sàng dành thời gian, công sức và cả tuổi trẻ cho nó. Với tôi, tình yêu dành cho thiên nhiên không chỉ làm giàu thêm trải nghiệm sống mà còn góp phần định hình con đường nghề nghiệp của mình trong suốt nhiều năm qua.
Nhà báo Đỗ Doãn Hoàng từng dành ra cả tuần để phục và chụp ảnh về những loài chim trong tự nhiên.
- Vậy điều gì tạo nên những góc nhìn khác biệt trong các tác phẩm của anh?
Nhà báo Đỗ Doãn Hoàng:Có lẽ điều đó bắt nguồn từ tính cách thích khám phá của tôi.
Từ thời sinh viên, tôi đã rong ruổi trên chiếc xe máy đi qua nhiều vùng miền. Sau này, khi làm báo, tôi vẫn duy trì thói quen ấy bằng những chuyến đi trong và ngoài nước. Không ai yêu cầu mình phải đi, đó đơn giản là sở thích cá nhân, đồng thời cũng là cách để tôi học hỏi, mở rộng hiểu biết và làm giàu vốn sống.
Tôi luôn tin rằng cái mới thường nằm ngay trong những điều tưởng như quen thuộc nhất. người làm báo không chỉ quan sát những gì đang diễn ra mà còn phải biết đặt câu hỏi, phải nhận ra những dấu hiệu khác thường trong những điều mà số đông xem là bình thường. Nhiều khi sự khác biệt không nằm ở bản thân sự việc mà nằm ở cách mình tiếp cận và nhìn nhận sự việc đó.
Nghề báo trước hết là nghề của sự khám phá. Muốn có những phát hiện mới, người làm báo phải giữ được sự tò mò, tinh thần học hỏi và khả năng quan sát. Khi còn giữ được sự háo hức trước cuộc sống, còn muốn đi, muốn tìm hiểu và muốn đặt câu hỏi, người làm báo sẽ luôn có cơ hội tìm thấy những góc nhìn mới cho tác phẩm của mình.
- Yêu sự tò mò, thích khám phá - đó phải chăng là những thứ làm nên một Đỗ Doãn Hoàng nổi danh làng báo? Và cũng là những điều mà anh sẽ nói nếu có ai đó hỏi: "bí quyết làm nghề thành công của anh”?
Nhà báo Đỗ Doãn Hoàng:Có lẽ là như vậy. Đến bây giờ, sau nhiều năm làm nghề, tôi vẫn giữ nguyên cảm giác háo hức mỗi khi đứng trước một câu chuyện mới, một vùng đất mới hay một vấn đề mà mình chưa từng tìm hiểu. Càng đi nhiều, tôi lại càng thấy những gì mình biết chỉ là một phần rất nhỏ so với thế giới rộng lớn ngoài kia.
Nhà báo Đỗ Doãn Hoàng và các chuyến đi công tác
Nghề báo cho tôi cơ hội được quan sát cuộc sống từ nhiều góc độ khác nhau. Mỗi câu chuyện đều có những lớp lang phía sau nó, mỗi con người đều mang trong mình những trải nghiệm riêng và mỗi vùng đất đều chứa đựng những điều mà chỉ khi thực sự bước đến, mình mới có thể cảm nhận hết. Chính điều đó khiến tôi chưa bao giờ thấy nghề báo trở nên nhàm chán.
Tôi vẫn thích những chuyến đi, vẫn thích cảm giác được tìm hiểu một vấn đề từ đầu, được lần theo những chi tiết nhỏ để hiểu bản chất của câu chuyện. Nhiều khi điều hấp dẫn nhất không nằm ở kết quả cuối cùng mà nằm ở chính hành trình đi tìm câu trả lời. Đó là cảm giác mà sau nhiều năm làm nghề tôi vẫn còn nguyên vẹn.
Tôi nghĩ người làm báo nếu đánh mất sự tò mò thì rất khó đi đường dài. Bởi báo chí, ở một góc độ nào đó, chính là hành trình không ngừng đặt ra những câu hỏi về con người, về xã hội và về thế giới quanh mình. Chừng nào vẫn còn muốn tìm hiểu, còn muốn khám phá và còn muốn đi tìm câu trả lời cho những điều mình trăn trở, chừng đó tôi vẫn còn muốn làm báo.
Nhà báo Đỗ Doãn Hoàng cùng các thổ dân vùng Papua trong hành trình 10 ngày khám phá nhiều hòn đảo ở đất nước vạn đảo Indonesia.
- Sau gần ba thập niên rong ruổi với những chuyến đi, những trang viết và những cuộc khám phá không ngừng nghỉ, anh có lời nhắn gửi nào dành cho các nhà báo trẻ đang bắt đầu hành trình của mình?
Nhà báo Đỗ Doãn Hoàng:Tôi nghĩ mỗi thế hệ làm báo đều có những thuận lợi và thách thức riêng. Người trẻ hôm nay được tiếp cận với công nghệ hiện đại, nguồn thông tin phong phú và một môi trường nghề nghiệp rộng mở hơn rất nhiều so với trước đây. Tuy nhiên, có những giá trị của nghề báo mà ở thời nào cũng không thay đổi.
Điều quan trọng nhất là tìm được lĩnh vực thực sự phù hợp với mình và kiên trì theo đuổi nó. Nghề báo là nghề của sự tích lũy, không có trải nghiệm nào là vô ích, cũng không có chuyến đi nào hoàn toàn vô nghĩa.
Người làm báo cần học cách quan sát, học cách lắng nghe và giữ cho mình sự tò mò trước cuộc sống. Càng đi nhiều, tiếp xúc nhiều, người ta càng nhận ra rằng hiểu biết của mình vẫn còn rất hạn hữu. Chính cảm giác ấy thôi thúc mỗi người tiếp tục học hỏi và hoàn thiện mình.
Báo chí đang thay đổi mạnh mẽ dưới tác động của công nghệ. Trí tuệ nhân tạo hay các nền tảng số mang lại nhiều công cụ hỗ trợ hiệu quả cho công việc, nhưng công nghệ không thể thay thế trải nghiệm, góc nhìn hay cảm xúc của con người. Những giá trị cốt lõi của nghề báo vẫn nằm ở sự dấn thân, ở khả năng phát hiện vấn đề và ở trách nhiệm của người cầm bút trước đời sống xã hội.
Nếu giữ được niềm hứng thú với nghề, giữ được tinh thần học hỏi và sự tử tế trong cách làm nghề, mỗi người sẽ tìm được con đường của riêng mình. Thành công đến sớm hay muộn không phải điều quan trọng nhất. Điều quan trọng là luôn giữ được ngọn lửa để tiếp tục đi, tiếp tục quan sát và tiếp tục kể những câu chuyện có ích cho cộng đồng.
Xin cảm ơn những chia sẻ đầy ý nghĩa từ anh!
Đỗ Doãn Hoàng (SN 1976) là một nhà báo có nhiều thành tựu. Gần 30 năm cầm bút đã qua, anh đã có mặt ở vài chục quốc gia trên hầu khắp các châu lục trên thế giới. Đã in 37 cuốn sách, một số tác phẩm của anh đã được in trong Sách Giáo khoa lớp 5 và lớp 9, hiện đang giảng dạy trong các trường phổ thông ở nước ta.9 lần đoạt Giải Báo chí quốc gia và toàn quốc, gồm: 3 Giải A, Giải Báo chí Quốc gia (và nhiều giải B); Giải A và Giải B - Giải Báo chí toàn quốc về phòng, chống tham nhũng, tiêu cực; nhiều lần đoạt Giải A, Giải Nhất (trong đó có 3 năm liên tiếp Giải A), Giải Báo chí điều tra về bảo vệ môi trường và các loài hoang dã. Anh cũng vinh dự được các tổ chức quốc tế và Việt Nam bầu chọn là “Nhà báo xuất sắc” trong lĩnh vực bảo vệ thiên nhiên.
